Nog geen akkoord over Europese noodsteun, gesprekken opgeschort

Europese steun Europese ministers van Financiën hebben nog geen akkoord over gezamenlijke steun. Italië en Nederland staan tegenover elkaar.

Minister Wopke Hoekstra van Financiën tijdens een notaoverleg in de Tweede Kamer over de Eurogroep.
Minister Wopke Hoekstra van Financiën tijdens een notaoverleg in de Tweede Kamer over de Eurogroep. Foto Bart Maat/ANP

Europa is het nog altijd niet eens over een gezamenlijke pakket steunmaatregelen in reactie op de economische gevolgen van de coronacrisis. Een overleg tussen Europese ministers van Financiën is op niets uitgelopen. Zestien uur na de start van het video-overleg werd woensdagochtend besloten de gesprekken te staken. Donderdag wil men de vergadering hervatten.

Het zijn vooral de posities van Nederland en Italië die lastig met elkaar te verenigen zijn. De gesprekken zitten vast op de voorwaarden voor een lening uit het Europese noodfonds. Traditioneel moet een land in ruil voor zo’n lening forse hervormingen doorvoeren. Dat is een schrikbeeld in Zuid-Europa. Vooral in Italië, waar in het publieke debat gevreesd wordt voor ingrijpende gedwongen bezuinigingen.

Lees ook deze analyse: Ineens weten Europese politici elkaar wél te vinden

Nederland is inmiddels bereid tot enige soepelheid, en gaat akkoord met snel krediet om medische kosten te kunnen betalen. Maar wordt het geld ingezet om de economische gevolgen te dempen, dan wil Nederland alsnog hervormingseisen stellen. Voor Italië is elke hint naar ‘voorwaarden’ onacceptabel.

Fundamenteel verschil

Het duidt op een fundamenteler verschil van opvatting. Nederland benadrukt dat Europese steun zich moet richten op kosten die direct met het bedwingen van het virus samenhangen. Volgens Zuid-Europese landen gaat het hen helemaal niet om stijgende zorgkosten: zij bepleiten een gezamenlijk plan van aanpak om de grote economische schade ná het virus te lijf te gaan.

Om die reden wil Italië ook dat in de slotverklaring van de ministers op z’n minst de mogelijkheid wordt opengehouden dat de eurozone in de toekomst gezamenlijke schuldpapieren, zogeheten eurobonds, zal gaan uitgeven. Ook daar botst het met Nederland, dat weigert elke verwijzing naar nieuwe instrumenten, hoe vaag ook, in de tekst op te nemen.

Dat de ministers er na urenlange gesprekken niet uit zijn gekomen is uiterst pijnlijk. De Duitse minister Olaf Scholz en de Franse Bruno Le Maire riepen landen na afloop op „hun weigering een oplossing te zoeken te staken”. Volgens Franse media kon Le Maire zijn ergernis over de halsstarrigheid van andere landen tijdens de nachtelijke vergadering niet verbergen. „We tellen duizenden doden, en Financiën-ministers spelen met woorden. Dat is een schande voor ons en een schande voor Europa!”.

‘Te weinig empathisch’

De discussie over Europese noodsteun liep de afgelopen weken al hoog op. Vooral het feit dat de Nederlandse minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) hamerde op het belang van begrotingsdiscipline stuitte op woede. Hoekstra erkende vorige week „te weinig empathisch” te hebben gehandeld. Maar het standpunt van Nederland veranderde nauwelijks: géén gezamenlijke Europese schulduitgifte, en alleen noodleningen als ze samengaan met economische hervormingen. Voorafgaand aan de Eurogroep sprak een duidelijke meerderheid van de Tweede Kamer steun uit voor die positie.