Europees Hof legt Pools tuchtrecht lam

Het Europees Hof van Justitie gebiedt Polen met onmiddellijke ingang omstreden disciplinaire procedures tegen eigen rechters te staken. Het land riskeert hoge boetes.

PiS-Leider Jaroslaw Kaczynski (onder rechts) tijdens een stemming in het Poolse parlement eerder deze week.
PiS-Leider Jaroslaw Kaczynski (onder rechts) tijdens een stemming in het Poolse parlement eerder deze week. Foto Agencja Gazeta

De Poolse regering moet per direct de tuchtkamer van de Hoge Raad opschorten, waarmee het rechters bestraft voor hun uitspraken en kritiek op de regering. Doet ze dat niet binnen een maand, dan kan het land een dwangsom worden opgelegd. Dat oordeelde het Europees Hof van Justitie op woensdag. Polen „heeft gefaald te voldoen aan zijn verplichtingen onder EU-recht”, aldus het Hof in Luxemburg.

Het Europees Hof volgt daarmee de redenering van de Europese Commissie dat „de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de disciplinaire kamer” niet gegarandeerd is. Bij voortzetting van de tuchtmaatregelen tegen individuele rechters vreest het Hof „serieuze en onherstelbare schade aan de juridische orde van de EU”.

De uitspraak, een voorlopige maatregel in afwachting van een definitief vonnis, is de laatste ontwikkeling in de strijd tussen Polen en de Europese Unie over de ingrepen in de Poolse rechtsstaat. Eerder dwong de Europese Commissie via het Hof in Luxemburg af dat Polen de verlaging van de pensioenleeftijd van rechters terugdraaide.

De Poolse staatssecretaris Sebastian Kaleta (Justitie) noemt het vonnis op Twitter „een inbreuk op de Poolse soevereiniteit”.

Corona-uitstel

De Poolse tuchtkamer werd in 2017 opgericht en gevuld met regeringsgezinde magistraten om rechters en advocaten te kunnen bestraffen en zo huidige en potentiële critici het zwijgen op te leggen. De eerste zaak waarin de disciplinaire kamer zou beslissen of een rechter strafrechtelijk vervolgd moet worden – voor het toelaten van pers bij een zitting in zijn rechtszaal – werd uitgesteld vanwege de uitbraak van het coronavirus in Polen. Van het Europees Hof van Justitie mag deze zaak ook na de crisis niet doorgaan.

Sinds de conservatief-nationalistische regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) in 2015 aan de macht kwam, probeert ze de rechtsspraak onder politieke controle te plaatsen. Partijleider Jaroslaw Kaczynski wil de rechterlijke macht zuiveren van rechters die niet loyaal aan hem zijn. Hij schildert hen af als „post-communistische elite” en als „het laatste obstakel” om zijn ideeën voor Polen door te voeren.

‘Ze proberen elke rechter die op hun pad komt te verpletteren’

De Europese Commissie vroeg het Europees Hof om een tussentijdse uitspraak te doen in een al lopende zaak over de tuchtkamer, nadat PiS eind vorig opnieuw verregaande maatregelen tegen rechters had genomen.

Met een ‘muilkorfwet’ is het rechters nu verboden uitspraken van het Europees Hof te interpreteren. Ook mogen ze zich – binnen en buiten de rechtszaal – niet uitlaten over de afbraak van de rechtsstaat en geen kritiek uiten op door PiS-benoemde rechters. Tegen deze nieuwe wet heeft de Commissie nog geen zaak aangespannen bij het Hof. Volgens president Andrzej Duda is de wet nodig om „zwarte schapen onder de rechters te elimineren”.

‘Tapijtbombardement’

Na een recent bezoek aan Warschau noemde Eurocommissaris Vera Jourová (Waarden en Transparantie) de maatregelen „geen hervorming, maar een vernietiging” van de rechtsstaat. „Dit is niet langer een ingreep tegen individuele zwarte schapen, wat ook in andere EU-lidstaten voorkomt, maar een tapijtbombardement,” zei ze in een interview met het Duitse blad Der Spiegel.

De ingrepen in de rechtsstaat hebben Polen niet alleen in conflict gebracht met de Europese Commissie, ook andere EU-lidstaten vertrouwen de onafhankelijkheid van de Poolse rechtspraak niet meer. Eind maart schortte de rechtbank in Amsterdam de uitlevering op van een Poolse verdachte in een drugssmokkelzaak, omdat ze twijfelt of deze in Polen nog een eerlijk proces kan krijgen.