Opinie

Zonder lockdown zijn de economische kosten pas echt hoog

Economie De bestrijding duurder dan het probleem? Dat is een denkfout, schrijft . Voorkom eerst faillissementen, stimuleer daarna de bestedingen.
Autofabriek VDL NedCar ligt stil vanwege een tekort aan onderdelen.
Autofabriek VDL NedCar ligt stil vanwege een tekort aan onderdelen. Foto Niels Wenstedt/ANP

Na nog geen maand in lockdown komen de eerste twijfels. Bij ondernemers is dat begrijpelijk. Ze zien hun bedrijf met iedereen die ervan afhankelijk is voor hun ogen wegglijden, door omstandigheden waar ze geen invloed op hebben en waarop ze zich redelijkerwijs niet hadden kunnen voorbereiden. Maar ook weekblad The Economist vroeg zich, net als president Trump, af of de cure erger is dan de disease. De suggestie is dan van wel. Maar het heldere antwoord op die vraag is: de economische kosten van geen lockdown zijn hoger dan de economische kosten van wel een lockdown.

De denkfout is de aanname dat zonder de lockdown de economie weer redelijk kan draaien. Maar de medici vertellen ons dat zonder de lockdown het virus onvergelijkbaar sneller om zich heen zal grijpen. Dat betekent niet ‘een paar doden extra’, maar massale sterfte en voor de meesten geen kans op redding door groepsimmuniteit of door een doorbraak in de zoektocht naar een vaccin. Zo’n acceleratie van besmettingen betekent ook dat de verhouding tussen gevraagde zorg en zorgcapaciteit, die we nu nog net in evenwicht kunnen houden, volledig fout loopt. Ook dat zou tot nodeloze sterfte leiden.

Zonder die foute aanname blijft van het argument tegen de lockdown niets over. Met een massale acceleratie van ziektegevallen ondergaat de economie toch die inzinking die er nu ook aan zit te komen; maar zonder lockdown komt daar nog een verder escalerende zorgsituatie bij. De keuze is niet tussen lockdown en recessie enerzijds en een vrolijk voorttikkende economie met wat extra oudere slachtoffers anderzijds. De keuze is tussen de lockdown met recessie enerzijds en een mogelijkerwijs nog dramatischer economische ineenstorting vanwege massale infecties en uitvallende werknemers anderzijds, met daarbij dan nog zorginstellingen die totaal niet meer opgewassen zijn tegen een escalerende vraag naar zorg.

Sneller herstel na de crisis

Een recente studie van de economische gevolgen van de Spaanse griepepidemie van 1918 geeft dit aan. Verschillende regio’s in de VS reageerden verschillend, uiteenlopend van niets doen tot volledige lockdown. De auteurs trekken twee duidelijke conclusies. Allereerst: de griep had enorme economische kosten; die waren in regio’s met een strenge lockdown niet erger dan in de laissez faire-regio’s. Twee: in de lockdown-steden herstelde de economie na de epidemie sneller, waarbij de verschillen groter werden bij langer durende lockdowns. Het antwoord is dus duidelijk: de economische kosten van geen lockdown zijn hoger dan de economische kosten van wel een lockdown. We hoeven helemaal geen moeilijke ethische afwegingen te maken, zelfs op basis van alleen economische factoren is lockdown de beste strategie.

Waar we wel een economisch debat over moeten voeren: wat is de beste strategie om de onvermijdelijke economische schade van de epidemie zoveel mogelijk te beperken? En hoe kan, zodra het ergste voorbij is, het herstel bevorderd worden?

De economische schok komt van de aanbodkant: onderbroken toevoerketens en wegvallende werknemers beperken de productie. In sommige sectoren is uiteraard ook vraaguitval – kijk maar naar de horeca – maar de allereerste prioriteit moet tijdens de crisis zijn: voorkomen dat liquiditeitstekorten bij bedrijven omslaan in faillissementen. Dat zou tijdelijke schade in permanente schade vertalen. Algemene vraagstimulering zoals waar de VS voor kiest (mensen geld geven om te besteden), zal niet helpen waar het aanbod de beperkende factor is. Dan wordt er veel geld uitgegeven zonder veel effect. In de fase erna, wanneer het ergste van de gezondheidscrisis weggeëbd is, vallen aanbodbeperkingen weg en is vraagstimulering wel op zijn plaats.

De uitvoering kan beter

Nederland voert nationaal het goede beleid, gericht op het voorkomen van nodeloze faillissementen. Bij ons schort het wel aan de uitvoering: misplaatste zorgen over staatssteun maken de verleende kredieten veel te duur, terwijl de Europese Commissie allang aangegeven heeft dat coronamaatregelen buiten de staatssteunregels vallen. Het kan beter. Kijk naar Zwitserland: daar werkt een vergelijkbare kredietregeling vlekkeloos. De ene dag aanvragen, en de volgende dag geld op je rekening, tegen lage rentes zodat schulden niet escaleren.

In zijn internationale optreden schiet Nederland beschamend tekort. Eerst Rutte, die zich gedroeg als een nukkig klein kind door zijn Chopin-biografie te gaan lezen tijdens onderhandelingen over de EU-begroting. Rutte werd daarna nog ruimschoots overtroffen door de absurde eis van Hoekstra om eerst maar eens een onderzoek op te starten over waarom Italië geen buffers opgebouwd had. Hoekstra vond achteraf dat hij te weinig empathie had laten blijken. Maar het probleem is meer dat hij evident geen empathie had, niet dat hij te onhandig was om het te veinzen, zoals hij zelf kennelijk denkt. We weten het antwoord, de politiek in Italië loopt erop vast, maar zelfs als er een ander, verrassender antwoord zou zijn gekomen, hoe had Hoekstra gedacht dat dat zou helpen bij het bezweren van de crisis? Dit is niet de tijd voor preekgedrag.

Lees ook: Alles wat je moet weten over de economische gevolgen van de coronacrisis

Hervormen ná de crisis

Nederland wil nu een miljard over de balk gooien als excuus. Een miljard euro, een gift, bedoeld als steun voor Italië. Het duurste excuus in de wereldgeschiedenis, en dan nog nutteloos ook, want ineffectief: dat miljard staat in geen verhouding tot wat nodig is.

Over heel Europa zijn vele procenten van het bnp aan steun nodig om golven van faillissementen te voorkomen. Natuurlijk zijn hervormingen nodig in Italië, maar niet onder chantage in crisistijd. In tijden van crisis behoort Europa er te zijn waar het het meest nodig is, de hervormingsagenda kan na de crisis opgepakt worden. Dat zal effectiever gaan als Nederland zich nu wat minder door doorzichtige electorale overwegingen laat leiden en wat meer door Europese solidariteit.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.