Opinie

Zijn we nu allemaal socialist geworden?

Tom-Jan Meeus

Je hebt mensen die met een zekere overtuigingskracht verkondigen dat de coronacrisis het einde van het tijdperk van globalisering inluidt. Vorige week bracht The New Statesman een stuk hierover – ‘Why this crisis is a turning point in history’ – en dit zou natuurlijk waar kunnen zijn. Je weet het alleen niet.

Je vraagt je af of we dan ook ophouden met het meest geglobaliseerde gebruiksmiddel van onze tijd, het internet, en zelf zie ik dat niet meteen gebeuren. Dat je weer naar zo’n kantoorboekhandeltje zou moeten om buitenlandse kranten van een dag geleden te bemachtigen.

Maar ik geef toe dat ik er ook niet aan moet dénken dat we terugvallen naar een wereld van lokale markten en afgegrendelde staten.

Dit is precies de handicap van stukken die de gevolgen van de huidige crisis verkennen: mensen – ook journalisten en schrijvers – zijn geneigd in zo’n crisis te zien wat ze graag zien. Dat de grenzen veel eerder dicht hadden gemoeten, dat we worden gestraft voor decennialange dierenmishandelingen, dat die Rutte er altijd naast heeft gezeten, dat het moment voor het socialisme is gekomen. Je kunt dit allemaal beredeneren, het nadeel is alleen dat het niet is te weten.

Wel zie je wereldwijd vergelijkbare beleidsreacties van overheden. In vrijwel alle landen vergroten ze hun uitgaven dramatisch en centraliseren regeringsleiders de aanpak. The New York Times constateerde maandag dat Trump in februari nog de hoofdgast was op een conservatieve conferentie tegen big government. Een maand later stimuleerde hij de economie met 2 biljoen dollar, zo’n 10 procent van het Amerikaanse bruto binnenlands product. Zo kun je volop voorbeelden noemen. In Nederland verhoogt de overheid onder het premierschap van een VVD’er de overheidsuitgaven evengoed met tientallen miljarden en trekt het kabinet de virusbestrijding nadrukkelijk naar zich toe.

Ook hierin zien mensen graag hun ideologische gelijk bevestigd. Maar het staat niet vast of het dat ook betekent. Gezien de vrijwel wereldwijde toepassing van hetzelfde beleid kunnen het ook gewoon de omstandigheden zijn. En de meeste bestuurders (ik heb het even niet over Trump) weten na een paar jaar dat ideologie ze weinig helpt. Ze leren kiezen voor wat werkt, niet voor wat in hun programma staat voorgeschreven.

Dit is onspectaculair, ik weet het, maar van belang als je bepaalde analyses van deze crisis leest. Toen hier na de kredietcrisis banken werden genationaliseerd dachten sommigen dat we alsnog allemaal socialist zouden worden. Ik zou zeggen: kijk de verkiezingsuitslagen van de tien jaar daarna nog even na.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.