Opinie

Niet het virus maar Haagse starheid verlamt parlement

Tweede Kamer Het parlement moet komen met creatieve oplossingen voor het eigen functioneren in crisistijd, vindt .
Foto Lex van Lieshout/ANP

Het is verbazend en zorgwekkend hoe weinig vanuit het parlement zelf vernomen wordt over het gebrek aan democratische controle tijdens deze zware crisis. En terwijl overal in de samenleving creatieve experimenten en oplossingen ontstaan om op afstand te vergaderen, gebeurt er in Den Haag vrijwel niks.

Áls er een debat is, gaan partijen bestuurlijk meedenken en soms zelfs micro-managen in plaats van een echte discussie over wezenlijke vragen te voeren. Over de vragen waar het nu écht om gaat, staat de Kamer ergens aan de zijlijn, door zelf niet met creatieve oplossingen voor het eigen functioneren in crisistijd te komen.

De rek eruit

Neem nu de vermaledijde discussie over het aantal bedden op de intensive care. Wat je ook verzint, op een gegeven moment is de rek daar uit, qua materiaal en gekwalificeerd personeel. Artsen komen dan voor dilemma’s te staan. Eind vorige week gaf de Vereniging voor Intensive Care antwoord: in het uiterste geval wordt de grens voor toelating 70 jaar, uitzonderingen uiteraard daargelaten.

Maar dit is bij uitstek een politiek-ethische vraag. Politici zouden die moeten beantwoorden. Niet met een wet, maar met een politieke uitspraak, na een waardig politiek-ethisch debat. En niet om die artsen per aangeboden patiënt mathematisch voor te schrijven wat ze in het onverhoopte geval in die triage-tent moeten beslissen, maar om een richtinggevende mening vanuit de politiek aan te reiken.

Of neem de zeer privacy-onvriendelijke maatregelen, die zouden kunnen helpen in de strijd tegen het coronavirus wanneer het voorbeeld van Korea en Israël gevolgd zou worden om ondermeer via mobiele telefoons informatie te vergaren om voorschriften per individu op te baseren. Ook bij uitstek iets om een serieus debat over te voeren en een meerderheidsmening mee te geven aan een kabinet in crisistijd.

Lees ook: Een lege Kamer vergadert ook door

Kleine moeite

Maar die debatten, is het weerwoord, vergen ten eerste tijd van ministers die wel wat beters te doen hebben en ten tweede kan het voltallige parlement niet bijeenkomen.

Allereerst: als er dan nog íets goeds uit deze ellende kan voortkomen, laat het dan zijn dat Kamerleden, onder wie fractievoorzitters en het presidium, eindelijk beseffen dat ook onder normale omstandigheden debatten bondiger en interrupties en moties minder talrijk dienen te zijn.

En verder moet het een kleine moeite zijn om via het Reglement van Orde van de Kamer een (tijdelijk?) artikel aan te nemen dat debatten regelt waarbij geen ministers aanwezig hoeven te zijn. De Kamer voert dan een debat met per fractie twee afgevaardigden, op fikse afstand van elkaar, bijvoorbeeld een specialist en de fractievoorzitter. Hun inbreng hebben ze vooraf bepaald na discussie in hun fracties, zoals dat nu ook al via beeldverbindingen plaatsvindt.

Er vindt plenair een serieuze, inhoudelijke discussie plaats en op het eind daarvan wordt er gestemd over een enkele ingediende motie. Die geeft dan (of deze nu verworpen wordt of juist aangenomen) richting voor het handelen van het kabinet, maar is ook een signaal naar de samenleving. Overigens kunnen er zonder enig probleem waarnemers van de kant van het kabinet in ‘vak K’ gaan zitten. Bijvoorbeeld een paar staatssecretarissen, die amper corona-gerelateerde onderwerpen in portefeuille hebben. Achteraf kunnen die prima verslag doen in of aan de ministerraad.

Merkwaardige nonchalance

Dan ten slotte het argument dat de Kamer niet bijeen kan komen. Als gezegd: héél Nederland verzint creatieve oplossingen. Politici buitelen over elkaar heen om deze te prijzen, maar zelf geven ze met merkwaardige nonchalance over hun besluitvormingsproces niet thuis.

De Raad van State gaat de Eerste Kamer adviseren over de mogelijkheid van stemmen op afstand in relatie tot hetgeen hieromtrent in de Grondwet is vastgelegd. Dat is fijn. Maar niets belet de Tweede Kamer om onder deze bijzondere omstandigheden een tijdelijke gedragsregel in te stellen dat op afstand kan worden gestemd.

Dat geeft ook weer ruimte om een democratisch gat te vullen dat nu aan het ontstaan is over wel degelijk politieke onderwerpen zonder Corona-component. Zo hoort een minister (Bijleveld, CDA) die de Kamer per brief meldde dat ze eerder onjuiste informatie verstrekte, daarover verantwoording af te leggen.

Er is een crisis, zeker. En die moet worden opgelost, zo goed en zo kwaad als mogelijk is. Maar intussen moeten het democratische proces en de politieke meningsvorming gewoon doorgaan. Met meer creativiteit en inzet kan dat ook zonder Haagse starheid.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.