Is Dominic Raab wel 'fit for the job'?

Brits landsbestuur Nu Johnson op de IC ligt, moet zijn minister van Buitenlandse Zaken waarnemen. Maar Dominic Raab ontbeert bevoegdheden.

Voor zijn statuur helpt het niet dat Raab vorig jaar nog kansloos verloor van Johnson in de strijd om het partijleiderschap.
Voor zijn statuur helpt het niet dat Raab vorig jaar nog kansloos verloor van Johnson in de strijd om het partijleiderschap. Foto Will Oliver/EPA

Over de medische toestand van premier Boris Johnson bestaat er meer duidelijkheid dan over de fitheid van het landsbestuur.

Johnson ligt op de intensive care, krijgt zuurstof toegediend, heeft geen longontsteking en wordt niet beademd. Over hoe het de Verenigd Koninkrijk geleid wordt nu de premier zich in het St. Thomas-ziekenhuis bevindt, schuin aan de overkant van de Theems ten opzichte van de ambtswoning van de premier, is daarentegen minder transparantie. Dominic Raab, minister van Buitenlandse Zaken, vervangt Johnson volgens 10 Downing Street „waar nodig”, maar heeft geen formele status als waarnemend premier.

Het is onduidelijk wat de bevoegdheden van Raab precies zijn. Hij leidt de dagelijkse persconferentie over de coronacrisis. Dat is zichtbaar. Maar hij zal niet het wekelijkse gesprek met koningin Elizabeth voortzetten. Dat onderhoud is voorlopig opgeschort, aldus een woordvoerder van 10 Downing Street. Raab is wel bij machte om de krijgsmacht te mobiliseren en de nationale veiligheidsraad bijeen te roepen en voor te zitten indien nodig. De 46-jarige jurist en oud-diplomaat kan dan weer niet op eigen houtje regeringsadviseurs ontslaan of vervangen.

Boegbeeld en uithangbord

In een poging te laten zien dat de regering niet opeens in crisis verkeert nu de grote gangmaker in het ziekenhuis ligt, zette 10 Downing Street uiteen wat er gebeurt mocht ook Raab ziek worden. In dat geval neemt Rishi Sunak, de minister van Financiën die pas sinds februari in functie is, de taken waar. Als ook hij door Covid-19 uitgeschakeld wordt, is het de beurt aan Priti Patel, de minister van Binnenlandse Zaken.

Lees ook: Na de oppepper van de koningin, volgde de domper van Boris Johnson

Maandag maakte minister Michael Gove van Kabinetszaken bekend dat hij de komende dagen ook alleen vanuit huis werkt. Een van zijn gezinsleden vertoont symptomen die veroorzaakt lijken door het nieuwe coronavirus.

De Conservatieven willen vooral duidelijk maken dat er geen sprake is van een zwalkend landsbestuur. „Wij hebben geen presidentieel systeem. Onze premier is de eerste onder gelijken. De rest van die gelijken is nog steeds in functie”, zei oud-partijleider Iain Duncan Smith op de radio. Met andere woorden: er zijn nog voldoende capabele krachten over.

Toch is de Britse politieke cultuur de afgelopen jaren meer op de Amerikaanse gaan lijken. Tijdens de verkiezingen van december was Boris Johnson het boegbeeld en uithangbord van de partij, en niet de lokale kandidaten in de 650 kiesdistricten. Een stem op de Tories was een stem voor Johnson en zijn belofte een snelle Brexit te regelen.

Die strategie leverde de partij een klinkende overwinning op en maakte Johnson bijzonder machtig. Hij had alle vrijheid om zijn eigen adviseurs, zoals Dominic Cummings – die ook ziek thuiszit – aan te stellen.

Raab is een stroeve spreker en komt in optredens in de media zenuwachtig over

Het gehele apparaat is op Johnson gericht en nu hij voorlopig uitvalt kan het lastig zijn voor Raab om zonder formele bevoegdheden in te springen, betoogde Michael Heseltine, een voormalig vicepremier onder John Major, op de radio van de BBC. „Dit is uitermate lastig, want Raab wordt omringd door mensen die weten wat Johnson zou doen, die geloven dat Johnson snel terugkeert en die ook nog eens hun eigen belangen hebben”, aldus Heseltine. „Er moet een moment komen waarop de vicepremier effectief de premier dient te worden.”

Voor zijn statuur helpt het niet dat Raab vorige zomer kansloos bleek in het strijd om het partijleiderschap. Niet alleen Johnson, maar ook Rory Stewart, Sajid Javid, Michael Gove en Jeremy Hunt kwamen verder dan hij.

Raab is een overtuigde brexiteer en zijn libertijnse denkbeelden stroken met het gedachtegoed van een aanzienlijk deel van de regering, maar hij is een stroeve spreker en komt in media-optredens vaak zenuwachtig over. Geen geboren crisismanager dus.

854 nieuwe sterfgevallen

Terwijl de nationale en internationale aandacht — de Amerikaanse president Trump bood Johnson experimentele medicijnen aan — uitgaat naar het lot van de premier, liep het dodental in het Verenigd Koninkrijk op. Maandag werden er 854 nieuwe sterfgevallen in Britse ziekenhuizen gemeld, een nieuw dagrecord, waardoor het totale dodental steeg tot 6.227. De Britse regering beloofde afgelopen weekend voor het einde van april dagelijks honderdduizend coronatesten uit te voeren, om zo het virus tegen te gaan.

Vooralsnog staat de Britse politiek in een modus van saamhorigheid. De regering aanvallen op beleid terwijl de premier op de intensive care ligt, en zijn zwangere verloofde eveneens ziek thuiszit, is not done.

„Mensen zijn duidelijk ongerust. Ik vertrouw erop dat de regering blijft besturen”, zei de Labour-leider Keir Starmer, die drie dagen geleden aantrad en nog uitermate behoedzaam optreedt. „Ik heb aangeboden samen met de regering constructief te handelen en steun te verlenen.” Starmer zei dat Labour in het landsbelang zal handelen.

Er zal een moment komen waarop de moeilijke vragen over de aanvankelijke laconieke Britse strategie, de vertraging van testkits en de slagkracht van de zorg wel gesteld worden. Het is de vraag wie ze zal beantwoorden.