‘President Trump zei dat het werkte’

Chloroquine Bewijs voor de werking tegen corona is louter anekdotisch, chloroquine kan zelfs schadelijk zijn voor sommige mensen. Maar Trump zweert erbij. Een al te enthousiaste luisteraar is al overleden.

Door de run op chloroquine als het gevolg van de coronapandemie zijn er tekorten ontstaan voor patiënten met aandoeningen waarvoor het medicijn een erkend geneesmiddel is.
Door de run op chloroquine als het gevolg van de coronapandemie zijn er tekorten ontstaan voor patiënten met aandoeningen waarvoor het medicijn een erkend geneesmiddel is. Foto Lindsey Wasson/Reuters

Drie weken geleden was het nog een al te optimistische opmerking van de Amerikaanse president Trump. Hij zei dat de federale Food and Drug Administration (FDA) het toedienen van hydroxychloroquine aan Covid-19-patiënten had goedgekeurd – dat was niet het geval.

Zijn eigen medische adviseurs probeerden het presidentiële enthousiasme te beteugelen: „Het is belangrijk dat we mensen geen valse hoop geven”, zei FDA-baas Stephen Hahn op diezelfde persconferentie. Op de vraag of deze remedie veelbelovend was, zei Trumps belangrijkste medische adviseur, viroloog Anthony Fauci, een dag later: „Het antwoord is nee.” En dat was omdat „het bewijs voor de werking anekdotisch is”.

Drie weken later heeft de Amerikaanse regering 30 miljoen doses hydroxychloroquine besteld voor haar nationale voorraadkamer. De FDA heeft een noodtoestemming voor gebruik uitgeschreven. Het middel wordt toegediend aan zeker vierduizend Covid-19-patiënten in de staat New York. Over de hele wereld wordt hydroxychloroquine geproduceerd én gehamsterd. Daardoor zijn er al tekorten ontstaan voor patiënten met malaria, reumatische artritis en de auto-immuunziekte lupus – aandoeningen waarvoor chloroquine een erkend geneesmiddel is. Europese farmaceuten hebben beloofd om het versneld te produceren en ter beschikking te stellen.

India, de grootste producent, verbood twee weken geleden de export van het geneesmiddel. Zaterdag belde Trump met de Indiase premier Modi om te vragen of hij alsnog wilde toestaan dat de VS het middel kon inslaan.

Is het bewijs inmiddels minder anekdotisch? Nee. Medische experts blijven gereserveerd. Het Europees Geneesmiddelenbureau heeft, anders dan de FDA, geen goedkeuring verleend voor de toepassing bij deze pandemie. De EU-organisatie wijst op de schadelijke bijwerkingen, vooral voor hartpatiënten, en zegt dat het alleen mag worden toegediend in het kader van een goedgekeurd experiment of in uiterste nood. Twitter en Facebook hebben berichten verwijderd van mensen die gebruik van het middel ongeclausuleerd aanprijzen. Onder hen de Braziliaanse president Bolsonaro en Trumps privéadvocaat Rudy Giuliani. Toen een journalist op de persconferentie van zondag aan Anthony Fauci wilde vragen hoe die dacht over het gebruik van hydroxychloroquine bij Covid-19-besmetting, kwam Trump tussenbeide: „Dat hebben jullie nu vijftien keer aan hem gevraagd.”

‘Wat heb je te verliezen?’

Het is moeilijk vast te stellen of een wereldwijd ongeduld met de hardnekkige epidemie voor de versnelde introductie van een onbewezen remedie heeft gezorgd, of dat het de hardnekkige campagne is van een man op ’s werelds meest bekeken spreekgestoelte. Want Trump, die naar eigen zeggen liever op zijn gevoel dan op de wetenschap vertrouwt, is de afgelopen weken in vrijwel elke persconferentie teruggekomen op deze mogelijke „game changer”, onder het motto: „Wat heb je in hemelsnaam te verliezen?”

Een al te enthousiaste luisteraar is intussen overleden. Een echtpaar uit Arizona vond bij de dierenwinkel en aquariumreinigingsproduct dat chloroquine bevat en nam het gedurende enkele dagen in. De man is overleden, de vrouw werd in kritieke toestand in het ziekenhuis opgenomen. „De president zei dat het zo’n beetje een geneesmiddel was”, zei ze toen ze was opgeknapt.

Trump heeft de afgelopen weken chloroquine meermaals aangeprezen als game changer, onder het motto ‘wat heb je te verliezen?’ Foto John Locher/AP

De eerste Amerikaanse arts van wie we weten dat hij het middel aan zijn Covid-19-patiënten toediende, is Vladimir Zelenko, die naar eigen zeggen in vier dagen tijd zo’n vijfhonderd patiënten een „cocktail” voorschreef van hydroxychloroquine, zink en het antibioticum azythromycine – allemaal geneesmiddelen die zijn toegestaan voor andere aandoeningen. Zelenko, arts in Kiryas Joel, een plaats in de staat New York waar voornamelijk chassidische Joden wonen, zette zijn praktijk op 29 maart uiteen in een gesprek met Trumps persoonlijke advocaat Giuliani op diens website, ‘Rudy’s Gezonde Verstand’.

Volgens Zelenko was op dat moment geen van zijn patiënten overleden, was geen van hen geïntubeerd en waren er drie overgebracht naar het ziekenhuis. Giuliani, die als advocaat ook farmaceutische bedrijven heeft bijgestaan, is een fanatiek pleitbezorger van de toepassing van chloroquine, evenals diverse presentatoren van tv-zender Fox News. Maar ook artsen hebben zich in de discussie gemengd ten gunste van de inzet van chloroquine, onder het motto: „We kunnen ons de luxe van tijd nemen niet veroorloven.”

Dit weekend liepen de gemoederen over chloroquine hoog op in het Witte Huis, zo berichtten verschillende Amerikaanse media. Een van Trumps economische adviseurs, Peter Navarro, zou een map met rapporten op tafel hebben gelegd over de antivirale werking van chloroquine. Toen de voorzichtige Fauci tegenwierp dat er niet meer dan anekdotische aanwijzingen zijn over de werking van chloroquine tegen Covid-19, zou Navarro zijn uitgebarsten: „Dit is wetenschap, geen anekdote.”

In een interview zei Navarro dat men „in oorlogstijd, met mogelijk veel doden” bereid moet zijn „het extra risico” te accepteren.

President Trump, die volgens The Washington Post onlangs een uiteenzetting over het nut van chloroquine kreeg van Fox-presentator Laura Ingraham en twee van haar regelmatige gasten, twee medici, heeft er geen misverstand over laten bestaan welke opvatting zijn voorkeur heeft. Zondag zei hij in zijn persconferentie: „We hebben de tijd niet om te zeggen ‘Goh, laten we een paar jaar nemen om dit te testen’.”

Tegen het eind van een lang stuk over Trumps pleidooi voor de inzet van chloroquine tegen Covid-19 schreef The New York Times dinsdag dat drie trusts van de familie Trump (bescheiden) zakelijke belangen hebben in een fonds dat het Franse farmaceutische bedrijf Sanofi beheert. Een van de medicijnen die Sanofi produceert, heet Plaquenil. De werkzame stof daarin is hydroxychloroquine.