Opinie

Coronavirus maakt de sociale ongelijkheid juist groter

Het coronavirus zou klassenonafhankelijk zijn, maar het vergroot juist de ongelijkheid in de samenleving. Criminoloog Marc Schuilenburg in de Veiligheidscolumn.
Een vrijwilliger deelt mondkapjes uit in het vluchtelingenkamp Moria, op het Griekse eiland Lesbos.
Een vrijwilliger deelt mondkapjes uit in het vluchtelingenkamp Moria, op het Griekse eiland Lesbos. Foto Manolis LAGOUTARIS / AFP

Eind 2019 had nog niemand van het coronavirus gehoord. Inmiddels weten we dat het virus de mens uitkiest om de wereld te koloniseren en – net als in de film Alien van regisseur Ridley Scott uit 1979 – op grote schaal dood en verderf te zaaien. De angst voor het virus is al terug te voeren tot de etymologie van het Griekse woord ‘pandemie’. Pandemie is gevormd uit de woorden παν (pan), dat ‘geheel’ betekent, en δῆμος (dêmos) dat verwijst naar mensen/volk. Het gaat hierbij dus om iets dat iedereen op deze planeet treft. Daarom wordt het coronavirus de ‘grote gelijkmaker’ genoemd. Hoewel de betekenis van pandemie niets zegt over de ernst van de ziekte, maakt ze wel duidelijk dat het virus geen onderscheid maakt in afkomst, huidskleur of woonplaats.

Ongelijkheid

Sinds de pandemie is losgebarsten, blijken de maatregelen ‘social distancing’ en ‘thuisblijven’ het meest effectief. Inmiddels houden de meeste Nederlanders voldoende afstand (99%) en blijven ze zoveel mogelijk in huis (93%). De afgelopen dagen stijgt het aantal ziekenhuisopnames dan ook minder snel dan vorige week. Volgens premier Mark Rutte is het daarom belangrijk om deze maatregelen voort te zetten. Maar het wordt zelden gememoreerd dat niet iedereen in staat is om die maatregelen uit te voeren. Anders gezegd, de manier waarop het virus de ongelijkheid in de samenleving versterkt, dringt nauwelijks door bij onze regering.

Uitpuilend

Mondiaal zijn er minstens vier grote coronavirus-hotspots waarin de maatregelen geen effect sorteren. Simpelweg omdat de aanwezige personen er geen 1,5 meter afstand van elkaar kunnen houden. Te beginnen met uitpuilende miljoenensteden in Azië en Afrika waar de rijke en arme bewoners volledig gescheiden van elkaar leven. De allerrijksten verschuilen zich in bewaakte gated communities en ondergrondse bunkers of bereiden zich voor op een verhuizing naar Mars. Maar in de sloppenwijken wonen de andere bewoners – de 99 % – onder, op en naast elkaar in golfplaten huisjes van één of twee kamers.

Overvol

Ook in Europa legt de pandemie dezelfde kloof tussen de klassen in onze samenleving bloot. Denk aan het overvolle vluchtelingenkampkamp Moria op Lesbos waar ruim 20.000 vluchtelingen in erbarmelijke hygiënische omstandigheden op een kluitje zitten. Volgens artsen en virologen is het een kwestie van tijd tot het virus uitbreekt onder de vluchtelingen. Tegelijk is het onmogelijk om hier ‘social distancing’ in de praktijk te brengen. En thuisblijven? In welk huis?

De dystopische schaduwzijde van de pandemie toont zich ook dichter bij huis. In de daklozenopvang en gevangenissen. Aan wat Mike Davis in Ecology of Fear de ecologische determinanten heeft genoemd van de sociale tweedeling en ruimtelijke apartheid in onze samenleving, waaronder inkomen, klasse en ras, kan nu een nieuwe factor worden toegevoegd: het virus. Het sluiten van de dagopvang voor daklozen omdat mensen te dicht op elkaar zitten, bevestigt dit alleen maar. Ook is het onduidelijk hoeveel mensen in detentie momenteel besmet zijn met het coronavirus. Terwijl in andere landen gevangenen worden vrijgelaten om de verspreiding van het virus tegen te gaan, blijven de 2 en 6-persoonscellen in Nederlandse gevangenissen gevuld.

Daklozen

Hier rijst de vraag wie verantwoordelijkheid wil en kan nemen, en hoe die verantwoordelijkheid wordt ingevuld. De coronacrisis vraagt om nationale én internationale solidariteit. Laat de Nederlandse regering daarom nu beginnen met het opnemen van kwetsbare kinderen uit vluchtelingenkampen en het verbeteren van de situatie van daklozen en gedetineerden. Laat niemand denken dat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten.

De veiligheidscolumn wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld. Marc Schuilenburg is filosoof en jurist. Hij doceert aan de afdeling Strafrecht en Criminologie van de Vrije Universiteit te Amsterdam. Zijn nieuwste boek heet ‘Hysterie. Een cultuurdiagnose’ (2019).

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.