Tweede Kamer wil meer tijd voor discussie ProRail

Spoor De Tweede Kamer wil een besluit over een omstreden ingreep bij ProRail uitstellen, tot ongenoegen van het kabinet.

Spoorvernieuwing bij Utrecht. ProRail is verantwoordelijk voor aanleg en onderhoud van het spoor en ontvangt daar jaarlijks 2,2 miljard euro voor.
Spoorvernieuwing bij Utrecht. ProRail is verantwoordelijk voor aanleg en onderhoud van het spoor en ontvangt daar jaarlijks 2,2 miljard euro voor. Foto Koen van Weel / ANP

De omstreden reorganisatie van ProRail loopt vrijwel zeker vertraging op. Het kabinet wil de spoorbeheerder per 1 januari 2021 omvormen van besloten vennootschap tot een zelfstandig bestuursorgaan (zbo) onder de hoede van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De Tweede Kamerfracties van de vier coalitiepartijen hebben vorige week echter afgesproken dat de behandeling van het wetsvoorstel zorgvuldig moet gebeuren en dat er nog vier informatierondes nodig zijn.

De Kamer bespreekt deze dinsdag een agendavoorstel om het besluit daarom pas na de zomer te behandelen. Als dat gebeurt ontbreekt de tijd om de ingrijpende wijziging van het spoorstelsel per 2021 goed voor te kunnen bereiden. Alleen al bij ProRail zelf vergt de aanpassing van de financiële administratie van private naar publieke organisatie veel tijd.

Veel weerstand

De transformatie van ProRail van bedrijf naar overheidsdienst is in 2015 ingezet door staatssecretaris Sharon Dijksma (PvdA), omdat ze meer greep op het budget van 2,2 miljard euro per jaar nodig achtte. De omvorming is vastgelegd in het regeerakkoord van het kabinet-Rutte III en valt nu onder minister Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen, D66). Buiten het kabinet stuit de ingreep op veel weerstand. De spoorsector – van NS tot goederenvervoerders en reizigersorganisaties – ziet meer na- dan voordelen. De Raad van State mist een overtuigende motivering: „Het wetsvoorstel lost geen knelpunten op.”

Lees meer over de kritiek op operatie-PorRail

Het kabinet heeft de omvorming van ProRail op de lijst van spoedeisende wetsvoorstellen geplaatst. Volgens de woordvoerder van Van Veldhoven is de wet spoedeisend „omdat het in het regeerakkoord staat”. Kamervoorzitter Khadija Arib wil echter strengere criteria. Wetten moeten coronagerelateerd zijn, of juridisch of maatschappelijk noodzakelijk zijn om snel behandeld te worden.

In de agenda voor de procedurevergadering die dinsdag (per video) plaatsvindt, staat als ‘voorstel’ bij ProRail: „Wetsvoorstel niet behandelen voor het zomerreces”. Dat is niet meer dan een „ambtelijk advies van de griffie” aan de Kamer, zegt Agnes Mulder, CDA-Kamerlid en technisch voorzitter van de vergadering. „Kamerleden kunnen daarvan afwijken.”

Het is zeer onwaarschijnlijk dat de eisen van de Kamer voor de zomer vervuld zijn

Een voorbereidingsgroep met vertegenwoordigers van verschillende partijen heeft vorige maand voorstellen gedaan om de ProRail-wetgeving te behandelen. Daar kwamen vier voorwaarden uit naar voren: een hoorzitting met de spoorsector naar aanleiding van een recente consultatie, een kabinetsreactie op de kritische reacties van de spoorsector in die consultatie, een toelichting door de Raad van State op zijn kritische advies op het wetsvoorstel en een schriftelijke vraag-antwoordronde tussen Kamer en ministerie.

De regeringspartijen hebben het voorstel voor zorgvuldigheid overgenomen. Ze zijn niet per se voor uitstel van het ProRail-besluit tot na de zomer, maar achten het onwaarschijnlijk dat voor het zomerreces aan de voorwaarden kan worden voldaan.

De woordvoerder van Van Veldhoven is verbaasd over het voorgestelde uitstel in de procedurevergadering van dinsdag. „Omvorming van ProRail was voor ons prioritair. We wachten nu de uitkomst van het debat in de commissie af, want de Kamer beslist uiteraard zelf over haar agenda.”

De Tweede Kamer heeft dinsdagmiddag in ieder geval besloten om plenaire behandeling over het wetsvoorstel dat de reorganisatie van ProRail mogelijk maakt, definitief uit te stellen tot na het zomerreces. Dat blijkt uit de besluitenlijst van de besloten procedurevergadering die daarover ging. De kans dat het ministerie ProRail zoals gepland, in januari 2021 kan inlijven, lijkt daardoor klein.

Dit bericht is 7 april 2020 aangevuld