‘Ruinerwold’, maar dan via Skype

Pro-formazitting In veel rechtszaken wordt corona aangegrepen als argument om zittingen in vrijheid af te wachten. Zo ook in de zaak-Ruinerwold.

De boerderij in het Drentse Ruinerwold waar Gerrit Jan van D. en zijn huurder Josef B. woonden.
De boerderij in het Drentse Ruinerwold waar Gerrit Jan van D. en zijn huurder Josef B. woonden. Foto Kees van de Veen

„U moet wel recht in de microfoon praten”, zegt de rechter tegen de advocaat van Josef B.

„Het probleem is”, reageert Yehudi Moszkowicz, „ergens in mijn laptop zit een microfoon, maar ik weet niet waar.”

„Als u uw hoofd zo houdt, is het goed.”

De rechtbank in Assen behandelt maandag voor de tweede keer in het openbaar de zaak van Josef B. en Gerrit Jan van D. (67), die worden verdacht van vrijheidsberoving. De drie rechters, een griffier, twee officieren van justitie en een communicatiemedewerker zijn fysiek aanwezig in de rechtbank. De advocaten hebben een videoverbinding. Via een krakende Skypeverbinding luisteren 28 journalisten mee.

„Het is een heel technisch gebeuren in de zittingszaal op dit moment”, zegt rechtbankvoorzitter Herman Fransen. Hij noemt het een „unicum” in de geschiedenis van de rechtspraak.

Gerrit Jan van D. zou zes van zijn kinderen jarenlang in een boerderij in Ruinerwold hebben vastgehouden en B. zou hem daarbij hebben geholpen. Van D. wordt er ook van verdacht dat hij zijn kinderen heeft mishandeld en dat hij twee van hen stelselmatig seksueel heeft misbruikt. „Ik heb niemands vrijheid beroofd”, zei B. tijdens de eerste pro-formazitting in januari. De buitendeuren van de boerderij in het Drentse Ruinerwold waar Van D. en zijn kinderen in oktober 2019 werden ontdekt, zaten niet op slot. B. heeft een „bepaalde religieuze overtuiging”, zegt hij.

B. noemt zichzelf een volgeling van Van D. – die in contact zei te staan met de spirituele wereld en vond dat je kinderen zo veel mogelijk van de buitenwereld moest afschermen.

Lees ook: Geïsoleerde kinderen Ruinerwold leefden ‘in angst voor slechte geesten

Moszkowicz vraagt zich af waar zijn cliënt blijft. „Josef en ik waren in de veronderstelling dat hij via een videoverbinding aanwezig zou zijn bij de zitting, waarom is dat niet gelukt?”

Voorzitter Fransen: „Maar hij heeft afstand gedaan van zijn aanwezigheidsrecht, hebben wij begrepen.”

Moszkowicz heeft zijn cliënt net nog gesproken: „Hij zit er klaar voor in de penitentiaire inrichting in Zutphen”.

De zitting wordt geschorst, anderhalf uur later is er alsnog een telefonische verbinding met Josef B. De griffier verplaatst de telefoon die op speaker staat naar de personen die aan het woord zijn.

Tijdens deze tweede pro-formazitting wordt besproken of de twee verdachten in afwachting tot de inhoudelijke behandeling in voorarrest blijven. Moszkowicz wil dat zijn cliënt zijn proces in vrijheid afwacht. Hij herhaalt wat hij tijdens de zitting in februari ook al benadrukte: zijn levenswijze was voor zijn cliënt Josef B. een religie. Josef B. heeft „letterlijk en figuurlijk een duit in het zakje gedaan”.

Hij doelt op de financiële ondersteuning die hij de familie gaf. B. was huurder van de boerderij en bracht geregeld boodschappen langs, zelf woonde hij ergens anders. Maar met de mishandeling en het misbruik van de kinderen van Van D. heeft hij niets te maken. Moszkowicz: „Hij is er zes jaar niet binnen geweest en heeft geen contact met de kinderen gehad.”

Geen onderzoek

Ook wordt besproken of er nog neurologisch en psychisch onderzoek wordt gedaan naar Van D., die verblijft in het gevangenisziekenhuis in Scheveningen. Zijn cliënt gaf „zeer expliciet” aan dat hij zijn medewerking niet wil geven aan de onderzoeken, zegt zijn advocaat Robert Snorn. „Mijn cliënt is niet goed in staat aan te geven wat de motivering is voor zijn beslissing.”

Van D. zou net als Josef B. worden onderzocht in het Pieter Baan Centrum, maar dat onderzoek is door de „coronacrisis” uitgesteld – er is nog geen startdatum bekend. Ook heeft het Openbaar Ministerie Van D. nog niet gehoord.

In de gevangenis is het voor zijn cliënt onmogelijk anderhalve meter afstand van anderen te houden, zegt de advocaat van Josef B. Ook daarom zou B. volgens Moszkowicz het proces in vrijheid moeten afwachten.

Lees ook: Haar leven in een sekte was best normaal, dacht ze zelf

In veel rechtszaken wordt de coronacrisis aangegrepen als argument om zittingen in vrijheid af te wachten, maar dat is in dit geval geen gegronde reden, zegt voorzitter Fransen: „Zowel binnen als buiten de penitentiaire inrichting is de kans op besmetting aannemelijk en dus geen argument om te schorsen.” Van D. en B. blijven voorlopig vastzitten. 2 juli is de volgende zitting.