Reportage

Rampjaar voor Australische wijnboeren: de druiven smaken alsof je een asbak vol peuken uitlikt

Australische wijn Door verwoestende bosbranden en ernstige droogte beloofde 2020 al een zwaar jaar te worden voor de Australische wijnindustrie. De coronacrisis verhevigt de problemen.

Wendy Lawson bij het aan haar wijngaard grenzende natuurgebied, dat de brandweer preventief afbrandde om zo de wijngaard te redden.
Wendy Lawson bij het aan haar wijngaard grenzende natuurgebied, dat de brandweer preventief afbrandde om zo de wijngaard te redden. Foto Meike Wijers

Gelaten tilt Wendy Lawson (77) een trosje rode druiven op dat aan een kronkelige wijnrank hangt. De helft van de vruchten is uitgedroogd en verschrompeld. Het is oogsttijd, maar al het fruit op haar wijngaard hangt langzaam te rotten in de zon. „Plukken heeft geen zin. Deze druiven kan ik nergens kwijt.”

Lawsons wijngaard is getroffen door de bosbranden in het zuidoosten van Australië van de laatste maanden. Sinds september vorig jaar is in heel het land 11 miljoen hectare platgebrand, een oppervlakte van bijna drie keer Nederland. Vierendertig mensen zijn om het leven gekomen. Ruim 3.500 huizen zijn verloren gegaan en meer dan een miljard dieren gedood.

Ook de wijnindustrie heeft een flinke klap gekregen. De bosbranden hebben in het zuiden van Australië tienduizenden hectares wijngaarden platgebrand. Maar de grootste schade komt van een ongrijpbare vijand: rook. In totaal verwacht de industrie verliezen van ongeveer 170 miljoen Australische dollar, zo’n 97 miljoen euro.

Australië is vierde wijnexporteur

Australië is de vierde exporteur van wijn ter wereld. In het seizoen 2018-2019 werd 1,7 miljard liter wijn gemaakt, waarvan meer dan 60 procent voor het buitenland bestemd was. De wijnindustrie levert de Australische economie jaarlijks zo’n 45 miljard dollar op, bijna 25 miljard euro.

Lees ook: Australië wordt ingehaald door de klimaatmodellen

Lawsons wijngaard ligt in Hunter Valley, op zo’n drie uur rijden ten noorden van Sydney. De glooiende heuvels zijn verschroeid en dor. Britse kolonisten ontdekten al vroeg dat het klimaat in deze vallei ideaal is voor veel druivensoorten. Al bijna twee eeuwen lang wordt hier wijn geproduceerd, inmiddels telt de streek meer dan 150 wijngaarden.

In 1988 kocht Lawson hier samen met haar man een stuk grond. Ze verbouwt onder meer sémillon en shiraz, druivensoorten waar de regio om bekendstaat. Haar relatief kleine wijngaard levert elk jaar tientallen tonnen druiven op die ze ergens anders laat verwerken tot wijn. Die verkoopt ze aan kleine wijnhandelaren en aan toeristen die haar landgoed bezoeken. „Dit seizoen ben ik ruim dertig ton fruit verloren door de bosbranden”, zegt ze.

Het is een schijntje in vergelijking met wat de grote wijnproducenten van Australië hebben verloren. In Adelaide Hills in Zuid-Australië ging 40.000 hectare aan wijngaarden en landbouwgrond in vlammen op. Maar ook de wijngaarden die niet verbrand zijn, zijn zwaar getroffen. In totaal heeft 4 procent van de wijngaarden in Australië met grote verliezen te maken vanwege de bosbranden. Eén procent is verbrand, de rest heeft last van rookschade.

De verstikkende rook die tijdens het hoogtepunt van de bosbranden zelfs vanuit de ruimte te zien was, is tijdens een cruciaal rijpingsmoment in de druiven getrokken. Het venijn zit hem erin dat deze smaak zich vaak pas openbaart als de druiven verwerkt zijn tot wijn.

„Het smaakt afschuwelijk. Iemand omschreef het alsof je een asbak vol peuken likt”, zegt Lawson. Eén van haar buren heeft de proef op de som genomen en heeft de druiven het gistingsproces laten doorlopen, met tegenvallend resultaat. „De wijn is niet te drinken, die kan meteen door de gootsteen. Maar hij is ondertussen wel een hoop tijd en geld kwijt.”

De druiven smaken alsof je een asbak vol peuken uitlikt

De lokale overheid vergoedt testen om rookschade vast te stellen. Zelfs als de druiven er goed uitzien kan de smaak toch zijn bedorven. Vaak zijn meerdere testen nodig, maar zelfs dan blijft het gissen. En de verzekering betaalt niet uit bij rookschade.

De wijngebieden zijn normaal gesproken ook gewilde locaties voor uitjes en evenementen. Ieder weekend zijn er wel bruiloften en feesten op de landgoederen van wijnproducenten. Jaarlijks trekken miljoenen toeristen naar deze gebieden om wijn te proeven en te kopen. In het seizoen van 2018-2019 gaven ze bijna 10 miljard dollar uit, zo’n 5,5 miljard euro. Maar de toeristen blijven nu weg.

De bosbranden komen in een periode dat de wijnindustrie het toch al moeilijk had. Extreme droogte en steeds hetere zomers maken het de laatste jaren moeilijk voor wijnboeren. Druiven zijn erg gevoelig voor veranderingen in het klimaat, waardoor wijnmakers direct de gevolgen zien van de opwarming van de aarde.

Het aandeel Australische wijn op de Nederlandse markt bedroeg vorig jaar 9,4 procent. Maar de consument in Nederland gaat niet meteen iets van de gevolgen merken, zegt Hans Burghoorn van de Koninklijke Vereniging Nederlandse Wijnhandelaren (KVNW). Ondanks de grote verliezen zijn er volgens hem voldoende succesvolle wijnproducenten over. „Australië heeft wijngaarden ter grootte van de gemeente Utrecht. Er zijn nog genoeg druiven onaangetast.”

Foto Meike Wijers

Als de Australische vintage van 2020 tóch een stuk duurder wordt, verwacht Burghoorn dat de Australische wijnmakers marktaandeel verliezen. De Nederlandse consument waardeert Australische wijn en is bereid er iets meer voor te betalen, maar daar zit een grens aan, zeker als het gaat om supermarktwijnen. „Als de prijs van een fles wijn in de supermarkt de 4 euro overschrijdt, haakt een grote groep af. Nederlanders zijn erg prijsbewust en er is een heel gevarieerd en groot aanbod.”

Fijnproevers gaan het merken

Fijnproevers die exclusieve Australische wijn kopen bij de speciaalzaak gaan het verlies waarschijnlijk wel merken. „Het gaat om de verloren oogst van 2020 dus het gevolg daarvan kunnen we over een jaar voelen”, zegt wijnkenner Joep Speet. Hij importeert exclusieve Australische wijn voor de vakhandel en is één van de zestien magister vini’s van Nederland, een titel die staat voor het hoogst haalbare niveau van wijnkennis.

Lees ook:Aboriginals bestrijden het vuur met vuur

Speet legt uit dat grote Australische wijnproducenten zoals Yellowtale wijngaarden hebben in heel het land, waardoor ze verliezen bij de ene wijngaard kunnen opvangen met druiven van een andere boerderij. „Daarom zie je op supermarktwijn vaker dat die uit ‘South Australia’ komt in plaats van een specifieke regio zoals ‘Adelaide Hills’. Soms staat er zelfs alleen ‘wine of Australia’. Dat betekent dat druiven uit verschillende regio’s zijn gebruikt”, zegt Speet. Kleinere wijnboeren zoals Lawson hebben deze mogelijkheid niet.

Hoewel dit een bijzonder slecht jaar is voor de Australische vintage, verwacht Speet dat de Australische wijnindustrie de verliezen kan opvangen. „Op individueel niveau is het tragisch voor al die mensen die hun oogst zien verdampen, maar op landelijk niveau valt het nog enigszins mee.”

Door de coronacrisis kan de situatie wel nog verergeren. De grootste afzetmarkt voor Australische wijn is China. Hier is wijn als luxeproduct sinds de jaren negentig steeds populairder geworden. „Door de bosbranden en het coronavirus hebben we te maken met het zwaarste jaar voor de Australische wijnindustrie sinds de financiële crisis”, zei Andreas Clark van koepelorganisatie Wine Australia.

Wendy Lawson is niet alleen aangedaan door haar mislukte oogst. Achter haar grote houten huis, dat ze dertig jaar geleden verhuisde van het oude stadje Singleton 40 kilometer verderop door het in drie stukken te zagen en met een flinke aanhangwagen naar de wijngaard te rijden, gaat haar landgoed over in natuurgebied. Samen met haar man, die een paar jaar geleden overleed, heeft ze jarenlang met veel liefde voor het land gezorgd.

Toen de bosbrand eind vorig jaar steeds dichterbij kwam en dreigde haar wijngaard te verwoesten, besloot de brandweer om het gebied achter haar huis preventief af te branden. De rook die vrijkwam, trok in haar druiven. „Het ziet eruit alsof er napalm op is gegooid”, zegt Lawson terwijl ze een gebaar maakt in de richting van de verschroeide bomen. „Ik denk niet dat dit natuurgebied ooit helemaal zal herstellen.”

Sinds de dood van haar man staat de 77-jarige Lawson er alleen voor. En door de bosbranden is het moeilijk om reizigers of seizoenswerkers te vinden die haar kunnen helpen op de boerderij. Nu het coronavirus ook in Australië om zich heen grijpt, zien de wijnboeren de toekomst somber in. Lawson: „Iedereen blijft thuis, alle wijnevenementen zijn afgelast. Het is ineens heel stil geworden hier.”