Straten sproeien met bleek? Was gewoon thuis je handen

Ontsmetten Op veel plaatsen in de wereld laten overheden met bleekoplossing of ander ontsmettingsmiddel sproeien tegen het coronavirus. Volgens deskundigen voegt het weinig toe en kan het zelfs schadelijk zijn voor de gezondheid.

Een Indiaas meisje gehuld in rook, nadat de autoriteiten van de stad Ahmedabad met een desinfecterend middel een woonwijk proberen te ontsmetten.
Een Indiaas meisje gehuld in rook, nadat de autoriteiten van de stad Ahmedabad met een desinfecterend middel een woonwijk proberen te ontsmetten. Foto Ajit Solanki/AP

De brandweerwagens rijden zij aan zij over de vierbaanswegen van de Indonesische hoofdstad Jakarta. De bemanning bespuit de rijbanen en de bomen langs de weg met desinfectiemiddel, in stralen die net zo massief zijn als wanneer ze een brand blussen. De wagens gaan zo langzaam dat ze een kleine file veroorzaken.

Het ontsmetten van straten, buurten en winkelcentra is bedoeld om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Het gebeurt wereldwijd: in Spanje zie je militairen treinstations schoonspuiten, in India werd een groep arbeidsmigranten besproeid met ontsmettend middel. Overal zien de ‘behandelaars’ er hetzelfde uit. Wit pak, veiligheidsbril, masker, handschoenen. En tanks met vloeistof op hun rug.

In Azië gaan sommige landen nog een stap verder. In Indonesië en Vietnam zijn de afgelopen weken ‘desinfectiedouches’ opgedoken. Bij de ingang van sommige appartementencomplexen en zelfs bij overheidsgebouwen staan hokjes waar bezoekers water vermengd met ontsmettingsmiddel over zich heen gesprenkeld krijgen. Die bestaat uit sterk verdunde bleek of een zoutoplossing.

Daadkrachtig overkomen

Hoeveel zin heeft dit desinfecteren van de omgeving, van personen zelfs? Het fenomeen verbaast William Schaffner sterk. Hij is hoogleraar infectieziekten aan de Vanderbilt University in de Verenigde Staten. „Ik zou niet weten hoe het desinfecteren van straten de verspreiding van het coronavirus zou tegengaan”, zegt hij aan de telefoon. Overheden willen volgens hem vooral daadkrachtig overkomen en nemen daarom dit soort symbolische maatregelen: „Ze willen laten zien dat ze absoluut alles doen om de verspreiding te voorkomen.”

Lees ook Toch schone handen als de gel is uitverkocht

Het heeft wel nut om gericht te desinfecteren, zegt hoogleraar Schaffner. Bij hem op kantoor, waar bijna niemand meer is behalve zijn assistent en hijzelf voor maximaal een paar uur per dag, ontsmetten ze bijvoorbeeld geregeld de deurklinken. „Omdat je het virus toch het makkelijkst binnen krijgt via je handen en je gezicht.” Schaffner noemt de maatregelen die ook het RIVM steeds benadrukt veruit het belangrijkst: vaak en grondig handen wassen en afstand houden tot anderen. „Een desinfectiedouche? Vertel die mensen dat ze naar huis moeten gaan en daar hun handen wassen met doodgewone zeep en water.”

Een desinfectiedouche doet waarschijnlijk eerder kwaad dan goed, al hangt het er vanaf welke middelen precies in de vloeistof zitten en hoe sterk die verdund zijn. Bleek of andere chemicaliën kunnen huidirritaties en problemen met de luchtwegen veroorzaken. De Wereldgezondheidsorganisatie waarschuwt expliciet tegen het gebruik van chloor en alcohol op het lichaam: daar fanatiek mee sproeien kan de ogen of luchtwegen beschadigen.

Bij een bushalte in Jakarta moeten mensen eerst door een desinfecterende ruimte. Foto Adek Berry/AFP

De douches zijn in Indonesië een particulier initiatief. In Jakarta had een kleine non-gouvernementele organisatie er een stuk of duizend verspreid over de stad neergezet. Het Indonesische ministerie van Volksgezondheid heeft het gebruik ervan afgeraden, maar liet de douches niet weghalen. Het ‘schoonspuiten’ van de straten gebeurt vaak wel vanuit de overheid. In Surabaya, de tweede stad van het land, ging de burgemeester op pad met grote drones die desinfecterend middel in de rondte sproeien.

Punt is ook: het is nog niet duidelijk of bleek, vaak een bestanddeel in de desinfecterende sprays, de coronavirusdeeltjes ook echt kapotmaakt als die buiten ergens op een oppervlakte zitten. Evenmin is bekend of door het sproeien de deeltjes die in de lucht zweven onschadelijk gemaakt worden. Ook als dat wel het geval is, zou het overigens weinig verschil maken, denken onderzoekers. De openlucht en oppervlakten buiten zijn geen belangrijke besmettingsbron, zei onderzoeker Juan Leon tegen Science Magazine: „Niemand gaat aan stoepen en bomen lopen likken.” En de chemische spray is ook nog eens slecht voor planten en bomen.

Goed voor het moreel

Het enige positieve dat de ontsmettingsacties kunnen brengen, denkt hoogleraar William Schaffner, is het groepsgevoel dat het kan oproepen. Samen de schouders ergens onder zetten is goed voor het moreel. Alleen is dat meteen nogal riskant. „Met zijn allen de boel eens flink ontsmetten betekent mogelijk dat je veel te dicht bij elkaar in de buurt komt. Elk eventueel positief effect van het ontsmetten doe je teniet doordat je elkaar misschien besmet. Dat zou treurig zijn.”

In Indonesië gebeurt inderdaad min of meer wat hij voorspelt: voor de desinfectiedouches vormen zich soms rijtjes mensen die zich graag laten desinfecteren. Afstand houden ze niet.