Na de oppepper van de koningin, volgde de domper van Boris Johnson

Verenigd Koninkrijk Premier Boris Johnson ligt in het ziekenhuis door het coronavirus. Minister Dominic Raab is zijn stand-in, maar een machtsvacuüm dreigt, midden in crisistijd.

Media staan bij het St. Thomas-ziekenhuis in Londen waar Boris Johnson tests ondergaat. Foto: Tolga AKMEN / AFP
Media staan bij het St. Thomas-ziekenhuis in Londen waar Boris Johnson tests ondergaat. Foto: Tolga AKMEN / AFP

Zorgt het coronavirus in de Britse politiek voor een machtsvacuüm? Die vraag is reëel nadat 10 Downing Street maandagavond meldde dat premier Boris Johnson naar de intensive care is verplaatst. „In de loop van de dag is zijn toestand achteruitgegaan”, aldus zijn woordvoerder.

De 55-jarige Johnson kampt al anderhalve week met de gevolgen van Covid-19. Volgens Britse media is hij naar de IC overgebracht voor het geval hij aan de beademing moet; hij was op dat moment bij bewustzijn.

Toen Johnson zondag vanuit 10 Downing Street naar het St. Thomas-ziekenhuis, net aan de overkant van de Theems, vertrok, sloegen zijn woordvoerders een zo kalm mogelijke toon aan. Ze repten over voorzorgsmaatregelen en stelden: „Hij is naar het ziekenhuis voor enkele tests.” En: „Hij blijft de regering leiden.”

De gang van zaken kwam geïmproviseerd over. Het was de bedoeling dat koningin Elizabeth de nieuwscyclus zou domineren. De vorstin sprak de natie toe en refereerde meermaals aan 1940, dat donkerste jaar uit de moderne Britse geschiedenis, toen een Duitse invasie aanstaande leek. Ze sloot af met een belofte: „We will meet again”, waarmee ze het oorlogsliedje van Vera Lynn citeerde. De kracht van die oppepper werd tenietgedaan door het plotse nieuws over Johnson.

Verrassende achtervang

Maandagavond deed de premier een beroep op Dominic Raab, de minister van Buitenlandse Zaken. Hij vervangt Johnson waar nodig de komende tijd, aldus 10 Downing Street. Johnson had Raab vorige maand al aangewezen als plaatsvervanger. Dat was verrassend, aangezien Michael Gove doorgaans wordt gezien als zijn natuurlijke secondant. Raab was onder premier Theresa May Brexit-minister en deed mee met de race om haar op te volgen. Hij staakte de strijd toen bleek dat hij niet genoeg steun had en schaarde zich achter Johnson.

Het is onduidelijk wat er gebeurt als ook Raab ziek zou worden. De Britse politiek heeft geen vastomlijnde pikorde van (tijdelijke) opvolging, anders dan de Amerikaanse. Het lijkt logisch dat Priti Patel (Binnenlandse Zaken) of Rishi Sunak (Financiën), als senior ministers dan zouden waarnemen.

Dat is nog niet aan de orde, maar het virus waart wel rond in regeringskringen. Ook Johnsons zwangere partner Carrie Symonds heeft het. Minister Matt Hancock (Gezondheidszorg) is net hersteld. Chris Whitty, de hoogste medische adviseur van de regering, zit ook thuis met klachten, net als David Frost, de Britse Brexit-gezant.

Ook Dominic Cummings, de omstreden adviseur van de premier, zit in quarantaine met coronasymptomen. Hij werd voor het laatst gezien toen hij op 27 maart 10 Downing Street uit rende, de dag dat bleek dat Johnson met Covid-19 kampte.

Dat zo veel bestuurders ziek zijn, wordt gezien als bewijs dat de Britse regering aanvankelijk te laconiek reageerde op het coronavirus. „Ik blijf handen schudden”, zei Johnson vorige maand na een bezoek aan een ziekenhuis waar coronapatiënten lagen.

Schutterende ministers

Door de vele zieken maakt de regering een stuurloze indruk. Onervaren ministers moesten afgelopen week invallen en schutterden op persconferenties. Ze hadden geen antwoord op vragen over wat de regering precies deed om meer te testen of om beademingsapparaten te regelen.

Een van de redenen om het Lagerhuis met reces te sturen, was de angst dat de 650 parlementariërs super-spreaders zouden worden: in het parlement zitten ze de hele week dicht op elkaar, waarna ze op donderdagavond terugkeren naar hun kiesdistricten in het hele land. De kritiek op dat besluit is dat er amper democratische controle plaatsvindt op de regering in deze buitengewone tijden.

Update (06-04-2020): Dit artikel is geactualiseerd om 23.15 uur.