Artsen durven zich in Hongarije niet meer uit te spreken

Noodtoestand Journalisten en artsen die onwelgevallige feiten verspreiden over de coronapandemie kunnen met een kersverse noodwet in Hongarije worden opgesloten. Het chilling effect is meteen te voelen. „Dit kan levens kosten.”

Controle van de militaire politie in het stadspark in Boedapest.
Controle van de militaire politie in het stadspark in Boedapest. Foto Marton Monus/EPA

In de tien jaar dat Viktor Orbán aan de macht is in Hongarije, heeft hij vrijwel alle tegenkracht van media, deskundigen, belangengroepen en beroepsverenigingen ingekapseld of monddood gemaakt. Het wekte dan ook enige verbazing toen de Hongaarse Artsenkamer half maart alarm sloeg over de coronapandemie.

De regering nam onvoldoende maatregelen om de verspreiding van de ziekte onder de bevolking tegen te gaan, waarschuwde de artsenvereniging. Het medisch personeel dat het virus bestrijdt, was onacceptabel kwetsbaar door gebrek aan mondkapjes. Bovendien wreekte zich het tekort aan verpleegkundigen en anesthesisten dat de overheid heeft laten ontstaan.

De beroepsvereniging toonde aan dat nog enkele echt onafhankelijke organisaties dapper standhouden in Hongarije. Maar wie twee weken later wil weten hoe de situatie er voorstaat, stuit op een dichte deur. De Hongaarse Artsenkamer is „te druk” om nog vragen te beantwoorden, laten de voorzitter en de woordvoerder weten.

Zelfs verkiezingen kunnen Orbán de macht niet meer ontnemen

Het is in werkelijkheid niet de medische crisis die hen ervan weerhoudt zich nog uit te spreken, maar angst voor een nieuwe Hongaarse wet. Sinds vorige week maandag regeert premier Orbán voor onbepaalde tijd per decreet en is het verboden om „onware feiten of een verkeerde voorstelling van feiten” te verspreiden die paniek zaaien of de bestrijding van Covid-19 hinderen. Op straffe van vijf jaar cel.

„We zijn bang dat we boven op de medische noodtoestand met een juridische aanklacht te maken krijgen”, zegt een arts die dicht bij de top van de beroepsvereniging staat. „We zijn gedwongen ons voorlopig gedeisd te houden.”

Afschrikkend effect

Dat is precies het chilling effect waar Orbán met zijn wet op uit lijkt. Of hij daadwerkelijk artsen of journalisten voor ‘nepnieuws’ zal vervolgen, is speculatie. Maar de wet is beangstigend genoeg om openlijke kritiek van professionals onmiddellijk te smoren. „Iedereen is nu voorzichtig en houdt z’n mond”, zegt de betrokken arts. Vanwege de precaire situatie wil zij niet met haar naam in de krant.

De arts is als anesthesist en intensivecarespecialist nauw betrokken bij de coronabestrijding en heeft elke dag te maken met dreigende tekorten en vooral een gebrek aan informatie over de werkelijke omvang van de pandemie. De officiële cijfers in Hongarije zijn laag: 733 diagnoses en 34 slachtoffers. Maar er bestaan twijfels of die aantallen wel representatief zijn. „Er wordt weinig getest en het is streng geheim hoeveel mensen er op de IC’s liggen”, zegt de anesthesist. „Als ook wij in een tijd van crisis de bevolking niet meer durven te informeren, kan dat levens kosten.”

Medici die toch de noodklok willen luiden, kunnen onwelgevallige informatie nog anoniem lekken, zoals vorige week gebeurde bij de Hongaarse bloedbank. Zorgverslaggever Ágnes Benke schreef voor de onafhankelijke website 24.hu dat medewerkers daar zonder mondkapjes moest werken, omdat ze anders bloeddonors zouden afschrikken. Hoewel haar primeur aantoonbaar klopte, werd ze door regeringsgezinde propagandamedia van leugens beticht. Zoals ze eerder al door een prominente columnist werd beticht van paniekzaaien en het verspreiden van nepnieuws toen ze schreef over de tekorten aan personeel dat kan werken met beademingsapparatuur. Precies de gronden voor vervolging onder de nieuwe wet. „Het is griezelig hoe ver de regering gaat, maar het verandert mijn journalistieke motivatie en werkwijze niet.” Veronika Munk, de adjunct-hoofdredacteur van de grootste nieuwssite Index, vreest dat sommige journalisten uit angst voor de wet zelfcensuur zullen toepassen.

Column Caroline de Gruyter: Hoe je Hongarije níet aanpakt

Een enorm schandaal

Journalistiek bedrijven is de afgelopen jaren al moeilijk genoeg in Hongarije. Onafhankelijke media worstelen financieel. Een probleem dat door de aanstaande economische crisis nog acuter zal worden, benadrukt Munk. Verslaggevers krijgen nauwelijks toegang tot publieke instellingen zoals ziekenhuizen. Bronnen vrezen voor hun baan als ze praten met media die niet gehoorzaam zijn aan de regering-Orbán. Ágnes Benke moet het in haar werk hebben van individuele, „dappere” artsen om misstanden aan het licht te brengen. „Dat was ontzettend lastig en dat blijft ontzettend lastig.”

Wel wil ze het gevaar dat haar medische bronnen vervolgd worden voor de informatie die ze haar geven een beetje relativeren. „Het zou een enorm schandaal worden als de overheid deze wet gebruikt om dokters of verpleegkundigen voor de rechter te dagen terwijl ze nodig zijn om levens van coronapatiënten te redden.”