Reportage

In Rusland vecht men tegen de politie in plaats van tegen corona

Gezondheidszorg Rusland zegt de uitbraak van Covid-19 onder controle te hebben, maar artsen hebben grote twijfels. Als vakbondsvoorzitter Vasiljeva aandacht vraagt voor de deplorabele staat van de gezondheidszorg, wordt ze hardhandig opgepakt.

Vakbondsvoorzitter Anastasia Vasiljeva is flauwgevallen nadat de politie haar hardhandig probeerde aan te houden.
Vakbondsvoorzitter Anastasia Vasiljeva is flauwgevallen nadat de politie haar hardhandig probeerde aan te houden. Foto Konstantin Salomatin

Op deze donderdagavond in april loopt de frontlijn van de wereldwijde coronacrisis dwars door Okoelovka, een haveloze nederzetting in de badlands in het noordwesten van Rusland. Maar dokter Anastasia Vasiljeva vecht niet tegen de longziekte Covid-19: ze knokt met twee agenten in burger, die haar proberen weg te slepen naar het politiebureau. „Raak me niet aan”, gilt Vasiljeva, terwijl ze zich uit alle macht verzet. Even weet ze zich los te rukken, maar dan wordt ze hardhandig tegen de grond gewerkt. Bewusteloos ligt ze op het natte asfalt. „Een ambulance!”, roept iemand.

Het konvooi van de Russische vakbond Alliantie van Artsen is voor dag en dauw vertrokken uit Moskou. De witte huurauto’s zijn volgestouwd met beschermende middelen: 500 maskers, 580 mondkapjes, 10 infectiepakken, 20 beschermingsbrillen, 1.000 paar latex handschoenen en 300 flesjes met desinfectiemiddel. De organisatie gaat de middelen uitdelen in de regio Novgorod, waar het medisch personeel het aan bijna alles ontbreekt. De uitdeelactie heeft ook een breder doel: vakbondsvoorzitter Vasiljeva wil aandacht vragen voor de deplorabele staat van de Russische gezondheidszorg.

Dat laatste bevalt de autoriteiten helemaal niet. Toen Vasiljeva om vijf uur ‘s ochtends haar Moskouse appartement verliet, werd ze omringd door opgeschoten jongens. „Waarom schendt u de quarantaine-regels?”, vroegen ze, terwijl ze Vasiljeva hinderlijk bleven filmen met hun mobiele telefoons.

Het konvooi kon desondanks vertrekken voor een rit van bijna zeven uur. Het is even na twaalven, de auto’s zijn net de regio Novgorod binnengereden, als ze langs de weg worden gezet door de politie. De agenten constateren dat de vakbondsleden in overtreding zijn: volgens een oekaze van de gouverneur zijn verplaatsingen binnen de regio alleen toegestaan als dat noodzakelijk is voor het uitoefenen van het beroep. Jurist Vjatsjeslav Gimadi heeft uitgelegd dat dat precies is wat de vakbond nu aan het doen is – zonder resultaat. Na uren discussiëren wordt het konvooi weggeleid naar Okoelovka, dertig kilometer pokdalig asfalt langs drassige velden en vervallen houten huizen. Daar zullen de vakbondsleden urenlang worden vastgehouden.

Als je de Russische regering moet geloven, is de corona-epidemie in Rusland onder controle. Volgens cijfers van het Russische ministerie van Volksgezondheid waren er op zondag 5.267 besmettingen. In totaal zouden 45 coronapatiënten zijn overleden. Maar velen twijfelen aan de officiële cijfers. De Russische test om het virus vast te stellen, is minder gevoelig dan westerse testen. In de ziekenhuizen liggen verdacht veel patiënten met ‘longontsteking’. De kans is groot dat ze lijden aan Covid-19.

Lees ook: Het corona-communisme is linkse rancuneleer

Eén ding lijkt zeker: de verwaarloosde Russische gezondheidszorg kan een grote epidemie nauwelijks aan. In de afgelopen twintig jaar is het aantal ziekenhuisbedden in Rusland met de helft gedaald. Veel ziekenhuizen hebben hun deuren gesloten. In de meeste instellingen ontbreekt het aan apparatuur, medische instrumenten en medicijnen. Slechte zorg en een epidemie kunnen een dodelijke combinatie vormen: volgens een berekening van de Moskouse staatsuniversiteit zouden zonder de strenge lockdown die is afgekondigd, alleen al in de hoofdstad 117.000 doden kunnen vallen.

Improviseren

Medici zijn zich daarvan bewust. In Veliki Novgorod vertellen twee kinderartsen over de problemen waarmee ze worden geconfronteerd. De afdeling keel-, neus- en oorheelkunde van het kinderziekenhuis heeft geen apparatuur om de gehoorgang te onderzoeken. De röntgenkamer bevindt zich op de tweede verdieping aan het einde van een lange gang – niet handig als de enige lift van het ziekenhuis het weer eens heeft begeven. Omdat er maar één verbandkamer is moet de behandeling van infecties zorgvuldig worden gepland. „Artsen moeten de hele tijd improviseren”, vertelt dokter Roeslan Oerazgaliëv. Als afdelingshoofd verdient hij 75.000 roebel, omgerekend zo’n 900 euro. De meeste collega’s moeten het echter doen met zo’n 200 euro, vertelt hij. Omdat je daar niet van rond kunt komen, hebben veel artsen een tweede baan. De enorme werkdruk gaat ten koste van de kwaliteit. „We horen in de media dat het personeel in Italië nu twee diensten achter elkaar draait”, vertelt traumatoloog Dmitri Lobko. „Maar zo werken wij altijd.”

Aan de vooravond van de corona-uibraak beschikken ziekenhuizen niet over voldoende beschermende kleding. In het kinderziekenhuis is de voorraad gezichtsmaskers bijna op, vertelt Lobko, „en dat terwijl de piek nog moet komen”. Infectiepakken en beschermende brillen zijn er niet. De artsen op de intensive care maken zelf mondkapjes vertelt Lobko. „Ze kopen bijvoorbeeld een apparaat voor de bouw of de industrie en plaatsen zelf een filter dat beschermt tegen het coronavirus.”

„We zijn absoluut niet voorbereid”, vertelt Oerazgaliëv. „Half januari werden we geïnformeerd over een nieuwe infectie, tien weken later hebben we nog steeds geen beschermende middelen.” Klachten van het personeel worden door de leiding aan de kant geschoven: „Een dokter van mijn afdeling kreeg te horen dat het ons niet aanging, want alleen de artsen op de infectieziekenhuizen zouden in aanraking komen met coronapatiënten. Maar garanties hebben we niet. Op mijn afdeling komen patiënten met koorts, met keelpijn, alle symptomen van Covid-19.”

Afgelopen vrijdag stuurde Moskou 87 militaire artsen naar Servië om te helpen met de bestrijding van de corona-epidemie. Een transporttoestel vloog naar de VS met beschermende kleding en apparatuur. Italië verwelkomde eerder al 600 beademingsapparaten en een team van 100 Russische artsen.

Intussen heeft de Russische regio Tomsk veel te weinig beademingsapparatuur. Het aanschaffen daarvan gaat nog zeker 180 dagen duren, zo blijkt uit een interne rapportage die dit weekend werd gepubliceerd door oppositieleider Aleksej Navalny. Het document meldt dat er in verschillende regio’s grote tekorten aan beschermingsmiddelen zijn. Wekelijks verschijnen op sociale media boodschappen van artsen die de noodklok luiden.

Twee mondkapjes gekregen

In Okoelovka is chirurg Joeri Korovin komen aanrijden in zijn oude terreinwagen. Hij komt net uit een spoedoperatie: een ernstig verkeersongeluk. Deze week heeft hij van het ziekenhuis twee mondkapjes gekregen. „Maar het zijn de allersimpelste modellen, en of die werken tegen dit soort infecties, weet ik niet.” De beschermende kleding is daarom meer dan welkom, vertelt hij, terwijl Anastasia Vasiljeva en haar stafleden de dozen aan het overladen zijn.

We staan voor het politiebureau, omsingeld door tientallen agenten. De vakbondsleden hebben hun spullen mogen afleveren, maar ze mogen niet weg – niet voordat tegen iedereen een proces verbaal is opgemaakt wegens het overtreden van de lockdownregels. De politie weet niet goed wat ze aan moet met de Nederlandse correspondent en zijn Russische fotograaf, maar zolang er geen beslissing is genomen worden wij ook vastgehouden.

Anastasia Vasiljeva krijgt het intussen aan de stok met het hoofd van de politie.

Eén ding lijkt zeker: de verwaarloosde Russische gezondheidszorg kan een grote epidemie nauwelijks aan.

„Ik stel voor dat u naar binnen gaat, daar is het een stuk warmer”, probeert de commandant.

„Néé”, zegt Vasiljeva: „Wij voeren hier een humanitaire operatie uit. Ik begrijp niet wat u aan het doen bent.”

De vakbondsvoorzitter gaat op haar tenen staan en brengt haar gezicht zo dicht mogelijk bij dat van de boomlange politiecommandant.

„Bent u echt een kolonel van politie? Wauw.”

Lees ook: De pandemie is op dit moment de ware supermacht

Tegen negen uur – de vakbondsleden worden dan al ruim acht uur vastgehouden – zijn de processen verbaal eindelijk getikt. Maar als Vasiljeva en haar collega’s willen vertrekken, blokkeert een politieauto de weg. Het konvooi keert om: ook daar staat een politieauto. Als een vakbondsman er om heen wil rijden, gaan agenten in burger voor zijn auto staan

„Rijden”, zegt Vasiljeva, „Niet bang zijn.” Ze stapt uit en gaat zelf voor een politieauto staan, zodat die niet vooruit kan. Dan loopt de situatie uit de hand: een agent in een burger zegt dat ze opzij moet gaan, maar Vasiljeva weigert. Twee mannen pakken haar vast en beginnen haar weg te slepen richting het politiebureau, totdat ze flauw valt en wordt weggedragen door paniekerige vakbondsleden.

Als Vasiljeva is bijgekomen, gaat het kat- en muisspel gewoon verder. De vakbondsleden laten hun auto’s staan en trekken te voet Okoelovka in, op de voet gevolgd door de politie. Als Vasiljeva en haar gevolg een supermarkt in gaan, verzamelt zich daar een grote politiemacht. Chirurg Joeri Korovin probeert Vasiljeva nog door het kordon te loodsen, maar ze wordt omringd door agenten en met vereende krachten in een roestige terreinwagen geduwd. Met grote moeite, want Vasiljeva vecht als een leeuw. Korovin is geschokt: „Waarom had dit niet op een rustige manier kunnen worden opgelost? Dit is erger dan het coronavirus.”

De volgende dag wordt Anastasia Vasiljeva veroordeeld tot een boete van twintig euro wegens het negeren van politiebevelen. Chirurg Joeri Korovin kan niet werken: van de politie moet hij zichzelf isoleren omdat hij in contact is geweest met een ‘potentiële bron van besmetting’ – een Nederlandse journalist. Thuis staan nog dozen met beschermende kleding, vertelt Korovin. Hoe hij die nu in het ziekenhuis moet krijgen, weet hij nog niet.