Pandemie kan nog 2 jaar duren

Maatregelen Om de coronapandemie te beteugelen moet social distancing mogelijk nog langer van kracht blijven, zeggen experts.
Een ambulancemedewerker brengt een coronapatient binnen bij de spoedeisende hulp van het Catharina ziekenhuis in Eindhoven
Een ambulancemedewerker brengt een coronapatient binnen bij de spoedeisende hulp van het Catharina ziekenhuis in Eindhoven Foto Remko de Waal/ANP

De Nederlandse overheid weet niet hoe lang er nog strenge maatregelen nodig zijn om het nieuwe virus SARS-CoV-2 te onderdrukken. Mogelijk moet de bevolking één of zelfs meerdere jaren aan een mate van social distancing doen, voordat de pandemie voorbij is. Maar de schattingen zijn hoogst onzeker: er liggen geen cijfermatig onderbouwde langetermijnplannen klaar om uit deze pandemie te geraken. De zogenaamde ‘exit strategieën’ die nu in allerijl worden bedacht en berekend, zijn allemaal zeer moeilijk te handhaven, maatschappelijk ontwrichtend, duur en tijdrovend.

Dat blijkt uit een rondgang van NRC onder Nederlandse hoogleraren en onderzoekers. Overigens is de Nederlandse onwetendheid geen uitzondering, andere overheden hebben ook geen idee van hoe het verder moet na deze eerste acute crisis.

Lees ook: ‘Ik zag de eerste resultaten, en ik dacht: holy fuck, die tijdlijn’

Om tempo te maken met die langetermijnplannen, hebben in Nederland zich zo’n veertig epidemiologen, wiskundigen, psychologen en modelleurs verenigd op het digitale overlegplatform Slack. De groep heeft aan het RIVM aangeboden om mee te rekenen aan diverse exit strategieën voor de pandemie in Nederland, een initiatief dat het rijksinstituut verwelkomt. De afdeling van het RIVM dat de verspreiding van de nieuwe infectieziekte SARS-CoV-2 modelleert, is zwaar belast door de acute crisis. Er is niet voldoende capaciteit om tegelijkertijd intensief te werken aan scenario’s voor Nederland ná deze eerste besmettingsgolf, als het virus nog steeds circuleert en onderdrukt moet worden.

Hoogleraar theoretische epidemiologie Hans Heesterbeek van de Universiteit Utrecht is één van de initiatiefnemers van de ad hoc werkgroep: „Iedereen is nu zo druk met deze acute crisis. Maar het is evident dat we moeten gaan rekenen. De politieke en maatschappelijke keuzes die voorliggen, zijn zo groot. We moeten scenario’s hebben waarover we kunnen brainstormen.”

Wereldwijd proberen of overwegen overheden diverse strategieën om de pandemie te beteugelen. Groot-Brittannië lijkt nu te kiezen voor een soort lichtknopjesmodel, waarbij de maatregelen voor social distancing afwisselend strikter en soepeler worden, afhankelijk van hoe snel de ziekenhuizen vollopen. Zweden, dat de scholen vooralsnog openhoudt, wil het virus zo beheerst mogelijk laten rondwaren, om zo tot een mate van groepsimmuniteit te komen. Landen als China en Zuid-Korea kiezen voor een zeer streng opsporings-, test- en isoleerbeleid om het virus maximaal te onderdrukken, in afwachting van een werkend vaccin of van adequate medicatie. Ook zoeken overheden naar meer geïndividualiseerde maatregelen, om de pijn van een nationale lockdown te verzachten. Zo zijn er ‘contact tracing’-apps in ontwikkeling die gebruikers waarschuwen als ze in contact zijn geweest met besmette mensen, en spelen overheden met de gedachte om ‘immuniteitscertificaten’ uit te delen aan mensen die het virus al gehad hebben.

Elk van deze strategieën heeft immense gevolgen voor de economie, voor privacy, voor de positie van kwetsbaren, het gedrag van mensen, de belasting op de zorg en het risico om vroegtijdig te overlijden. En ze duren allemaal heel lang. Wat het beste is, weet niemand.