Bill Withers (81) was een soulman in trui die altijd de eenvoud zocht

Necrologie Bill Withers maakte tijdloze soulsongs als ‘Ain’t No Sunshine’’ en ‘Lean on Me’, waarin hij eenvoudige levenswijsheden bracht met een funky intonatie.

Bill Withers in 2006, de soulzanger overleed deze week op 81-jarige leeftijd.
Bill Withers in 2006, de soulzanger overleed deze week op 81-jarige leeftijd. Foto Reed Saxon

Soulzanger en songschrijver Bill Withers was wars van glamour. Liever dan het goudlamé kostuum van de soulsterren uit de jaren zeventig droeg hij een simpele trui op het podium en bij televisieoptredens. Zijn songs, met het twee minuten en drie seconden korte ‘Ain’t No Sunshine’ voorop, klonken des te indrukwekkender. Met ‘Lean On Me’, ‘Use Me’ en ‘Lovely Day’ maakte hij tijdloze soulsongs waarin hij eenvoudige levenswijsheden bracht met een funky intonatie. Met zijn warme bariton bezong hij het echte leven, van de geborgenheid die zijn familie hem gaf in ‘Grandma’s Hands’ tot de romantiek van ‘Just the Two of Us’.

Bill Withers, die maandag 30 maart op 81-jarige leeftijd aan hartfalen overleed, was niet voor het artiestenbestaan in de wieg gelegd. Geboren in het mijnwerkersstadje Slab Fork in West Virginia was hij voorbestemd om in de kolenmijn af te dalen. Zijn astma weerhield hem daarvan; een onderwijzer noemde de stotterende Bill zelfs „gehandicapt”. Als zeventienjarige nam hij dienst bij de marine waar hij negen jaar werkte als vliegtuigmecanicien. Zingen deed hij alleen als hobby; zijn eerste gitaar kocht hij pas op latere leeftijd.

In 1967 verhuisde hij naar Los Angeles en combineerde hij zijn songschrijversaspiraties met werk als installateur van toiletten in Boeing 747’s. Hij financierde zelf een opname en kreeg op grond van een tape met ‘Ain’t No Sunshine’ een platencontract. Zijn eerste album Just As I Am (1971) werd geproduceerd door Booker T. Jones en bevat gitaarspel van Stephen Stills. Op de hoes verscheen Withers met zijn lunchtrommel in de hand: hij vond het niet nodig om voor de fotosessie vrij te nemen van zijn werk.

Laatbloeier

Withers was een laatbloeier, die met zijn 32 jaar eigenlijk te oud werd geacht voor een popcarrière. Na het enorme succes van ‘Ain’t No Sunshine’ zegde hij zijn baan op en had hij opnieuw millionsellers met het gospel-georiënteerde ‘Lean on Me’ en de onderkoelde funk van ‘Use Me’. Zijn tweede album Still Bill werd een soulklassieker, met de compacte sound van het kleine combo dat hij ook bij concerten meenam. Van zijn eigen gitaar- en pianospel had hij geen hoge pet op: „Als mijn succes daarvan had afgehangen werkte ik nu nog in de vliegtuigfabriek”, zei hij later. Solo begeleidde hij zichzelf met elementair gitaarspel dat zijn sensuele stem des te beter uit liet komen.

De overstap naar de grote platenmaatschappij Columbia leverde hem behalve de hit ‘Lovely Day’ veel frustratie op. Withers klaagde over de ‘blaxperts’ die hem van ongewild advies dienden: blanke muziekexperts die hem aan probeerden te praten dat hij als rhythm & bluesartiest langere intro’s en uitgebreide blazerssecties nodig had. Na zijn grootste jaren-tachtigsucces ‘Just the Two of Us’ met jazzsaxofonist Grover Washington Jr. verloor Bill Withers zijn enthousiasme voor het popbedrijf. In 1985 verscheen zijn laatste studioalbum Watching You Watching Me dat met ‘Oh Yeah!’ slechts een klein hitje opleverde.

Withers bleef sporadisch optreden maar maakte geen nieuw platen meer. Latere successen kwamen in de vorm van de Ben Liebrand-remix van ‘Lovely Day’ en de cover van ‘Lean On Me’ door Club Nouveau, die hem na ‘Ain’t No Sunshine’ en ‘Just the Two of Us’ zijn derde Grammy Award opleverde. Zijn songs werden veel gecoverd en gesampled door onder andere Jazzy Jeff en Maroon 5. In de documentaire Still Bill legde Withers in 2009 uit dat hij nooit spijt had gekregen van zijn beslissing om de muziekbusiness achter zich te laten. Hij was niet goed in de „fame game” en wijdde zich liever aan het gezinsleven. Zijn tweede echtgenote Marcia Johnson schonk hem twee kinderen, Todd en Kori, waarvan de laatste een eigen muziekcarrière begon.

Het is niet erg voor een muzikant als hij een ‘sell out’ genoemd wordt, zei Withers verrassend in de documentaire. „Als je een winkel hebt is het mooiste bord dat je op de deur kunt hangen: uitverkocht!”