Opinie

Soms moet de vrijheid wijken, mits tijdelijk

De Rechtsstaat

Voor het eerst sinds ik in 2011 hier over de rechtsstaat begon te schrijven, vraag ik me af of het onderwerp prioriteit heeft. Iedereen zit nu in de schuilkelder met maar één gedachte: de besmetting helpen afremmen. Dat heeft overal grote gevolgen. De kansen die deze noodtoestand biedt aan populisten zijn wel duidelijk – EU-lidstaat Hongarije wordt straks met decreten bestuurd, zonder tijdslimiet. Angst en wantrouwen zijn een perfecte voedingsbodem voor de autoritaire staat. In de ‘hygiënestaat’ dreigt de eventueel besmettelijke burger steeds digitaal te worden gevolgd, herkend en ingeperkt naar Chinees voorbeeld. Er is inmiddels een sentiment vóór het inperken van burgerrechten, namelijk naar de mate waarin ze bestrijding van de pandemie in de weg zouden staan. Dan wordt dit dus een kansel waar almaar be careful what you wish for wordt geroepen.

Deze week zagen we het gezag optreden op basis van noodrecht. Het kwam neer op een samenscholingsverbod en een afstandsplicht. Het duurde lang voordat het duidelijk was hoe het precies zat. Het kabinet begon al live op tv te praten over de nieuwe kleine lettertjes zonder deze te hebben opgeschreven. Lubach deed er z’n voordeel mee. Mogen kinderen nou wel of niet buiten spelen? En evenementen die niet ‘meld-of vergunningplichtig’ zijn, mogen die dan wel? En waarom zou je wel met 30 man in een kerk of moskee mogen zitten en niet op een partijvergadering? Ergens was het wel bemoedigend – mag het gezag eindelijk eens stevig optreden, komen ze met gatenkaas. We rommelen ons de crisis uit. Anderzijds, dat Rutte losjes praat, vooruit. Maar Grapperhaus? De minister van Justitie moet op zo’n moment praten als een wetboek. Quod non. Intussen rebelleerde hier en daar de jeugd met ‘fuck you’ coronafeesten in bossen, onder viaducten of gewoon thuis. Volgende week breekt de lente door – benieuwd of de verlengde ‘targeted lockdown’ het dan houdt.

Alles wat in de krant niet over de pandemie gaat lijkt snel irrelevant. Op mijn lijstje stond dat kappers niet mogen discrimineren tussen mannen en vrouwen, maar wel naar de aard van de behandeling. Het was een heuse uitspraak van het College voor de Rechten van de Mens van 16 maart – het trof me toen al als een bewijs dat Nederland af is. Nog even de kapperstarieven mensenrechten proof maken en het paradijs is bereikt.

Inmiddels legt het college op z’n website uit welke vrijheidsrechten het kabinet heeft ingeperkt en waarom dat nu wel mag. Vrijheid van vergadering en betoging, de bewegingsvrijheid, de godsdienstvrijheid, het recht op privéleven, het eigendomsrecht, de toegang tot de rechter en het recht op onderwijs. Sterker nog, het kabinet heeft een plicht om dat te doen. Epidemieën dienen zoveel mogelijk te worden voorkomen, de gezondheid van de bevolking en dus de toegang tot medische zorg dienen gegarandeerd te worden. Zolang die inbreuken op de vrijheid proportioneel zijn en bij wet geregeld, zijn ze gerechtvaardigd. Tegelijk wegen andere mensenrechten nog steeds mee – de vlot ingevoerde gebarentolk bij persconferenties staat voor het recht op informatie voor mensen met een beperking uit een VN verdrag.

Intussen breekt de politie ‘coronafeestjes’ op, met de nieuwe boetebepaling in de hand. Maar gebeurt dat nu ook op privé terrein? In Lemmer stond de politie kennelijk in een woning de bewoners te bekeuren. En in Amsterdam werden dansende studenten van hun balkon gestuurd. En waar haalt Zeeland het recht vandaan om bewoners uit hun eigen (tweede) woning weg te sturen? Ik was nog zo tevreden over burgemeester Bruls van Nijmegen die in Nieuwsuur bezwoer dat de staat ‘niet achter de voordeur’ komt. Binnenkort horen we wel van de rechter of het recht op de privésfeer onder noodrecht nog bestaat. Is er iemand in geïnteresseerd? Ja? Dan tik ik gewoon door.

Voor de rechtspleging geldt dat dit ook een goed moment is om eens te inventariseren. Zijn ál die procedures die nu in de ijskast zijn gelegd, straks ook de moeite van het ontdooien waard? Dit zou aangegrepen kunnen worden voor kwijtscheld-, veeg-, pardon- of andere opruimacties. Er is immers een wereld voor corona, en één erna.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.