Opinie

Schud neoliberale veren af en herstel de verzorgingsstaat

Zihni Özdil

De motoren van het vliegtuig op Shanghai Airport zijn gestart. Een enorme lading mondkapjes staat op het punt naar Frankrijk te vliegen. Maar plots verschijnt een groepje Amerikaanse mannen, in pakken en met zonnebrillen op. Koffers met cash in hun handen. Met daarin drie keer het bedrag dat de Fransen betalen voor de lading in het vliegtuig. Zo krijgen de Amerikanen miljoenen mondkapjes in hun handen die eigenlijk bestemd waren voor de Franse regio Grand Est, een van de ergst getroffen gebieden door het coronavirus.

Het lijkt allemaal alsof het uit een James Bond-film komt. Maar dit is wat er momenteel achter de schermen speelt op het wereldtoneel: een keiharde strijd tussen landen voor spullen tegen het coronavirus. The Guardian beschrijft hoe deze strijd alle regels opzij heeft geschoven. Internationale verdragen, handelsovereenkomsten en zelfs gesloten deals betekenen niks meer.

All bets are off. Geheim agenten met koffers geld zijn de enige dealmakers in een kapitalistische wereld die wanhopig strijdt tegen een pandemie.

Een kapitalistische wereld die het een goed idee vond dat rijke landen hun productieprocessen verplaatsten naar lagelonenlanden zoals China en Turkije. Om net dat laatste stukje winst eruit te persen. Om strenge milieuwetgeving te ontwijken. En om te zorgen dat ook thuis de lonen laag blijven.

Behalve een fatsoenlijk salaris zijn ook medische voorraden taboe in een kapitalistische wereld. In Europa is het vooral Nederland – vooral door het beleid van de kabinetten-Rutte – dat de zorg heeft georganiseerd volgens de dogma’s van marktwerking. Gevolg: minder ziekenhuisbedden, lage lonen, minder personeel en nauwelijks spullen op voorraad, ook al wisten we al heel lang dat vroeg of laat een pandemie van het type corona zou uitbreken. Allemaal heel ‘efficiënt’ en ‘doelmatig’ zoals dat zo mooi heet in neoliberaal zorgeconomen-jargon.

Deze week zei premier Rutte iets cruciaals tijdens het wekelijkse coronadebat in de Tweede Kamer. Op een vraag van SP-leider Marijnissen over hogere salarissen voor onder andere zorgmedewerkers antwoordde hij: „Zij die denken dat de wereld van vóór corona precies zo terugkeert ná corona, leven in een illusie. Dat biedt kansen om met elkaar na te denken hoe die wereld eruit ziet.”

Heel goed. Het kabinet lijkt te begrijpen dat de wielen van marktwerking, efficiëntie en lage lonen er helemaal afgereden zijn. Zelfs voor deze coronacrisis was het al duidelijk: Nederland dreigt af te glijden naar een land zonder eigen verdienmodel, zonder innovatie, maar vol met zichzelf de armoede in werkende zzp’ers. Lekker ‘flexibel’.

Door de coronacrisis zijn all bets dus off op het internationale toneel. Canada en Brazilië hebben deze week al geklaagd dat hun deals met China mislukken vanwege die Amerikaanse James Bond-praktijken: spionage, chantage en enorme koffers met geld. Reken maar van yes dat zij, en ook andere landen, die strijd nu ook aan zullen gaan. Turkije – een ander lagelonenland waar productiefaciliteiten zijn – heeft al aangekondigd export van mondkapjes te zullen verbieden, eerder gesloten deals incluis. In dit nieuwe speelveld van eigen-land-eerst heeft het kleine Nederland zijn Europese partners kei- en keihard nodig. Meer dan ooit tevoren.

Des te dommer van Nederland om, bij monde van minister Hoekstra, op een typisch Hollandse manier Zuid-Europa te schofferen: bot, kortzichtig en kleinzielig. Denk niet dat landen als Frankrijk, Spanje en Italië deze bijzonder achterlijke Nederlandse toon zullen vergeten.

Daarom heb ik een dringende oproep aan onze premier: dit keer is het menens. Schud al je neoliberale veren af. Doe dat nu. Pak de Keynesiaanse veren op en herstel de Nederlandse verzorgingsstaat. En ga, in het landsbelang, de internationale strijd aan, samen met alle Europese partners.

Wacht niet tot na de coronacrisis om na te denken over hoe de nieuwe wereld eruit ziet, en welke rol Nederland daarin moet nemen. Want als je wacht, Mark, lopen we achter de feiten aan. Alweer.

Zihni Özdil is historicus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.