Opinie

We hebben New Deal à la Roosevelt nodig, maar dan een groene

De Europese Green Deal kan voor de recessie door het coronavirus een stimuleringsprogramma worden dat doet denken aan Amerikaanse maatregelen na de Grote Depressie, schrijven en .
Aanleg van zonneparken kan na de coronacrisis economie en energietransitie stimuleren
Aanleg van zonneparken kan na de coronacrisis economie en energietransitie stimuleren Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

De impact van de coronacrisis op onze maatschappij en economie begint steeds zichtbaarder te worden. Hoe lang, hoe diep, en hoe structureel die impact zal zijn is nog niet duidelijk. Maar de eenvoudige aanname dat straks als de storm gaat luwen de economie zijn oude gangetje weer zal gaan, wordt steeds minder realistisch.
De gevolgen zullen de economische structuren blijvend veranderen en dat zal ook invloed hebben op de aard en de snelheid van de energietransitie. Covid-19 lijkt - oh, ironie - op het eerste gezicht een positief effect te hebben op de CO2-uitstoot. Maar structureel is de crisis een gevaar voor de snelheid van de energietransitie.
Om aan het Urgenda-vonnis te voldoen moet de CO2-uitstoot in Nederland met meer dan 10 procent omlaag in 2020, en om het klimaatdoel in 2050 te halen moet de uitstoot de komende 30 jaar nog eens met 2,5 procent per jaar omlaag. De afgelopen 30 jaar is de uitstoot van CO2 echter met slechts een half procent per jaar gedaald. Weliswaar gebeurde dat tegenover een reële economische groei van 60% over diezelfde periode, maar toch.

Verkorte productieketens

De wereldwijde stijging van CO2 lijkt in 2019 een halt te zijn toegeroepen, door een combinatie van meer duurzame elektriciteit, minder elektriciteit uit kolen, en meer kernenergie. De huidige crisis kan toekomstige productieketens verkorten en meer lokaal maken, en daarmee uitstoot verminderen, en tot blijvende gedragseffecten leiden die – ondanks bevolkingsgroei en stijgende welvaart – tot een verdere daling kunnen leiden.
Maar de uitdaging om de uitstoot verder terug te dringen, blijft onverminderd van kracht. De komende recessie en de bijbehorende afname van de uitstoot geven daarmee mogelijk wat extra lucht en ruimte, maar tijd was en blijft de schaarse factor in de hele transitie.

Lees ook: dit verhaal over de lessen van de coronacrisis

De energietransitie vergt grote investeringen in duurzame productie en infrastructuur, zowel centraal via grootschalige windparken en hoogspanningskabels, als decentraal via bijvoorbeeld elektrische voertuigen en warmtepompen. Op Europees niveau dient de energiesector circa 230 miljard euro per jaar te investeren (100 miljard meer dan het gemiddelde van de afgelopen jaren, meer dan een vol procent van het BBP van de Europese Unie).
Die transitie wordt gefinancierd door private investeerders, publieke netwerkbedrijven, en huishoudens. Maar, en daar zit hem de kneep, de overheid zorgt voor financiële prikkels en ondersteuning. Het risico bestaat nu dat investeringen in de energietransitie vrijwillig of gedwongen worden uitgesteld door druk op balansen en het verdienvermogen van bedrijven en huishoudens, want bedrijven hebben wel even iets anders aan het hoofd. Daar komt bij dat de vraaguitval kan leiden tot een switch naar bestaande en per definitie dus relatief vervuilende technologieën.

Koers RWE daalde fors

De eerste voortekenen van dit effect zijn al zichtbaar. De prijs voor CO2 is gedaald naar ongeveer 16 euro, terwijl de verwachting was dat die tegen de zomer voorbij 30 euro zou gaan. Dit is de prijs die nodig is om gas aantrekkelijker te maken dan kolen. Op de beurs is dit ook zichtbaar. De koers van hernieuwbare energieproducent RWE daalde met meer dan 30 procent in maart, terwijl die van fossiele energieproducent Uniper met ‘slechts’ 14 procent daalde.

Door een tijdelijke dip in de energievraag kunnen we tijdwinst boeken

De tijdelijke en misschien ook kleine structurele dip in de energievraag biedt een kans om de impact van de energietransitie te vergroten en tijdswinst te boeken. De Europese Green Deal (een naam die zinspeelt op de New Deal van president Roosevelt na de Grote Depressie) krijgt met de aanstaande recessie in het verschiet een nieuwe lading. Het naar voren halen van grootschalige duurzame investeringen levert een aanzienlijke economische bijdrage, stut de vraagzijde van de economie, en geeft ons de mogelijkheid de positieve keerzijde van de tijdelijke energievraaguitval te benutten.

Stimuleringspakket

Een economisch stimuleringspakket met duidelijke CO2-voorwaarden voorkomt dat emissies straks omhoogschieten, zoals gebeurde in de nasleep van de financiële crisis in 2008-9. In Nederland kan worden gedacht aan het versnellen, vergroten, en naar voren halen van aangekondigde wind-op-zee-tenders, verlengen en vergroten van subsidieprogramma’s, uitschrijven van subsidies voor CO2-reducties in de industrie, investeren in regionale warmtenetten, en financiële ondersteuning voor grootschalige innovatieve oplossingen, zoals bijvoorbeeld opslag, waterstof, of energiehubs op zee.
Een gericht trainingsprogramma kan mensen helpen die elders in de economie door Covid-19 hun baan verliezen om snel weer aan de slag te kunnen. Nu al zijn er grote tekorten aan technisch personeel bij netbeheerders en aannemers.
Nederland verdient meer dan twee derde van zijn BBP onder zeespiegelniveau. De effecten van klimaatverandering op onze maatschappij zijn daarmee verhoudingsgewijs zeer groot. Hopelijk kunnen we in deze verschrikkelijke situatie met veel menselijk leed, een extra stap zetten om onze maatschappij verder te verduurzamen. De overheid beschikt over een groene bazooka die – indien gericht ingezet – ons op een structureel duurzamer pad kan brengen.

Jan Willem Velthuijsen is hoofdeconoom bij PwC, Paul Nillesen is partner bij Strategy&, een onderdeel van PwC

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.