Nu met pensioen? Een afscheidsborrel zit er niet in

Pensionering Wie deze maanden met pensioen gaat, ziet zijn collega’s misschien niet eens meer voor het zover is. „Het is in de categorie: echt heel jammer.”

Stewardess Machteld Willers Holman heeft haar laatste vlucht zonder dat ze dat toen besefte waarschijnlijk al gehad.
Stewardess Machteld Willers Holman heeft haar laatste vlucht zonder dat ze dat toen besefte waarschijnlijk al gehad. Foto Dieuwertje Bravenboer

Een ‘laatste reis’ klinkt zo cru, daarom noemen ze bij KLM de vlucht vóórdat je met pensioen gaat een ‘laatste landing’. Stewardess Machteld Willers Holman (66) had die van haar al helemaal uitgestippeld: op 13 juni zou ze naar Kaapstad vliegen, een favoriete bestemming van haar en haar man Rob. Als er nog plekken in het vliegtuig beschikbaar waren, zou de rest van hun gezin ook mee mogen en met z’n allen zouden ze drie dagen in Zuid-Afrika blijven.

Maar nu zit Kaapstad op slot om verspreiding van het coronavirus tegen te gaan en weet Willers Holman überhaupt niet of ze nog ‘een meter’ gaat vliegen voordat ze met pensioen gaat. „We tasten allemaal in het duister over hoe de komende weken zullen verlopen.”

En zo kan het dus gebeuren dat je carrière na 44 jaar voor KLM te hebben gewerkt als een nachtkaars uitgaat. Heel jammer, vindt Willers Holman. „Zo’n laatste vlucht is altijd bijzonder. Je mag zelf je bemanning samenstellen en iedereen maakt er wat gezelligs van.” Hoewel nog niet zeker is dat de Kaapstad-vlucht wordt gecanceld, zal het reisje door de huidige restricties sowieso soberder zijn. „Ik had bedacht dat we lekker de stad in zouden gaan, een wijntourtje doen, ergens wat eten. Dat hele plaatje valt in duigen.”

Voor wie in de maanden april, mei of juni met pensioen gaat – vaak een al ver van tevoren vastgelegde datum – betekenen de coronamaatregelen: een pensionering zonder afscheidsetentje, feestje of receptie. In veel gevallen zelfs zonder de collega’s nog in levenden lijve te zien, aangezien veel werknemers nu niet kunnen werken of alleen maar vanuit huis.

Pensioneringspiek in het voorjaar

Het is onbekend hoeveel mensen jaarlijks precies met pensioen gaan. Wel is bekend dat ze gemiddeld 65 jaar oud zijn, zo blijkt uit de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), uit 2018. En dat jaar bereikten ruim 81.000 werknemers die leeftijd. De eerste AOW-uitkering ontvang je tegenwoordig als je 66 jaar en 4 maanden bent, maar gemiddeld gaan mensen dus al wat eerder met pensioen. Het is aannemelijk dat in de maanden waarin de coronamaatregelen van kracht zijn – ten minste tot 1 juni – enkele tienduizenden mensen met pensioen gaan.

Lees ook: Met pensioen? Tijd voor een eigen start-up

Mogelijk is er deze maanden zelfs een pensioneringspiek, denkt Emiel Egging. Hij is oprichter van Succesvol tot én met pensioen, een bedrijf dat werknemers bij onder meer ABN Amro en het CBR begeleidt bij het plannen van hun pensioen. „Als mensen het zelf mogen bepalen, horen we vaak dat ze kiezen voor een periode met mooi weer. Ze hebben dan wat meer opties om hun nieuwe leven in te vullen dan in een regenachtige novembermaand.”

Het afscheid van aanstaande gepensioneerden gebeurt dezer dagen veelal geruisloos, terwijl op een goede manier afscheid nemen zo belangrijk is, zegt Egging. „Voor de één is dat door op een hoog podium te klimmen, voor de andere juist een hapje eten in een klein gezelschap. Maar zonder iets van een markering kan een carrière als niet afgerond voelen. Dat kan gaan wringen achteraf.”

Filosoof Stine Jensen benadrukte vorige week in NRC nog het belang van rituelen, zoals een eindexamenfeest. Zo’n evenement is méér dan alleen die dag op zich: het staat voor een nieuwe stap, een nieuwe levensfase. Zo’n ritueel kun je uitstellen, maar, zegt Jensen, het voelt dan niet als ‘loon na arbeid’. Over eindexamenkandidaten: „Beleef je het feest anders zonder dat spannende ontladingsmoment? Ja. Reis je anders nadat je de mijlpaal hebt gehaald? Ja.”

Wat pensionering betreft, lijkt uitstel van het feestmoment dan ook geen oplossing van het probleem. Egging: „Dat voelt voor de meeste mensen onnatuurlijk, denk ik. Het momentum is eraf.”

Hoogleraar Liesbeth Woertman zou een afscheidsrede houden, maar ziet daar van af. Foto Dieuwertje Bravenboer

Bomvolle planning

Ook hoogleraar psychologie Liesbeth Woertman is er duidelijk over: aan uitstel van haar afscheidsrede, die ze op 20 mei zou houden, denkt ze niet. „Dat gaat nooit lukken” zegt ze berustend. „Het was al een enorme tour om deze datum te prikken in de bomvolle planning van het Academiegebouw, laat staan in september als al die uitgestelde zaken er óók nog eens bij moeten. Nee, dan gun ik de vloer aan jonge mensen die slagen of promoveren.”

Het afscheid van Woertman zou geen kleine aangelegenheid worden. Na 32 jaar te hebben gewerkt aan de Universiteit Utrecht zou er 20 mei een einde komen aan die lange carrière. Traditiegetrouw zou ze als hoogleraar een afscheidsrede geven in het statige Academiegebouw op het Utrechtse Domplein, met honderden gasten. „Ik had het expres op een woensdagmiddag gepland, zodat mijn kleinkinderen me eens in een toga zouden zien. Dat leek me kinderachtig leuk!”

Verder organiseerde ze samen met de universiteit deze weken vier publieke lezingen over het vrouwelijke lichaam, haar voornaamste onderzoeksgebied. Het leek haar een mooi en intellectueel afscheid – maar ook dit kan nu niet doorgaan.

Zoveel momenten zijn er niet dat alle groepen mensen uit je leven bij elkaar komen, van collega’s tot familie

Liesbeth Woertman hoogleraar psychologie

Of ze daar een traantje om gelaten heeft? „Nee, dat niet, daar ben ik te oud voor. Het is in de categorie: echt heel jammer. Zoveel momenten zijn er niet dat alle groepen mensen uit je leven bij elkaar komen, van collega’s tot familie tot mijn yogaclubje.” Tegelijkertijd kon Woertman het direct na de persconferentie relativeren. „Het is niet het moment om te gaan miepen over individuele zaken. Deze hele toestand is een les in nederigheid, en die hebben we maar aan te pakken.” Korte stilte. „Maar ik vind ’m wel hard, deze les.”

Dat beaamt ook stewardess Willers Holman. Een tijd geleden had ze met vervroegd pensioen kunnen gaan, maar ze besloot in deeltijd „de hele riedel uit te vliegen” tot de AOW-leeftijd van 66 jaar en 4 maanden. „Nu denk ik: als ik wist dat het zo zou gaan, had ik wel eerder kunnen stoppen.” Ze houdt er rekening mee dat haar vlucht naar Curaçao, begin maart, haar laatste is geweest. „Dat was een mooie reis, dus daar heb ik vrede mee.”

Tegelzetter Mario Ruijselaar heeft zijn afscheidsborrel uitgesteld. Foto Dieuwertje Bravenboer

Museumbezoek zit er niet in

Behalve het pensioneringsmoment, zal het leven ná het pensioen ook anders dan anders zijn. Want al die typische pensioenactiviteiten zitten er nu even niet in: een kop koffie op het terras, een museum bezoeken – of met de caravan op pad, zoals tegelzetter Mario Ruijselaar (61) van plan was. „Het is een gekke gewaarwording ja. Mijn vrouw en ik gaan nu maar wat meer fietsen of op pad met onze oldtimer brommertjes.”

Lees ook: Klussen, vervelen of toch doorwerken. Wat te doen na je pensioen?

Tijdens het gesprek is Ruijselaar na 42 jaar tegelzetten bij SVK Tegelwerken in Alkmaar welgeteld één dag met pensioen. Hij heeft beschadigde longen en was, lichamelijk gezien, „heel blij” dat hij kon stoppen. Hij heeft altijd goed gespaard en vond het op zijn 61ste wel mooi geweest. Na zijn laatste werkdag heeft hij zijn werkbroek en voegspaan in de vlaggenmast gehangen; de koelbox en helm heeft hij ritueel in de container gegooid. „Daar heeft mijn vrouw een geinig filmpje van online gezet; daar kreeg ik heel veel leuke reacties op.”

Ruijselaars geplande afscheid met een receptie in een café is naar een later moment verplaatst. „Nu was het wel wat kil, met alleen een gebakje op het kantoor met mijn bazen. Maar goed, wat in het vat zit, verzuurt niet. Ja toch? Ik ben een nuchtere wat dat betreft.”

Voor hoogleraar Woertman geen vakanties of andere pensioenhobby’s die nu niet door kunnen gaan. Ze had juist bewust géén plannen gemaakt. „Ik wil wel eens ervaren hoe ik omga met een leven zonder structuur, zonder nodig te zijn. Nou, dat lukt nu prima.”