Foto Getty Images

Slachtoffers van een suggestieve slaapkamerscène

Reconstructie Na uitzending van De Villa lagen twee jonge levens overhoop, toen sprake leek van een aanranding op beeld. Wie twijfelde nog aan wat hij zag op de beelden?

Het verblijf in de party-villa in Lloret de Mar nadert het einde met een derde en laatste feestavond. De deelnemers aan aflevering vier van het ‘liefdesexperiment’ De Villa hebben de liefde niet gevonden. Er wordt nog een ruzietje uitgepraat, een vriendschap gesloten. Morgen weer terug naar huis, nu nog een keer de remmen los.

In haar slaapkamer is één van de vrouwen naast haar bed op de grond gaan liggen. Een van de mannen komt poolshoogte nemen. Ze staat op en laat hem binnen. De camera registreert vanuit een hoek in zwart-wit. Ze woelt van links naar rechts door het bed. „Waarom maak je het zo moeilijk?”, vraagt hij. „Ik lig hier gewoon”, zegt ze. „Ik doe helemaal niks.”

De jongen is „bloedjegeil” leert de kijker: de makers van datingprogramma De Villa hebben een quote-fragment van een dag later in de slaapkamerscène gemonteerd. Bloedjegeil dus. „Maar wel op een goede manier, niet op een rare manier.”

Terug in de slaapkamer. De jongen, nog altijd in de deuropening, spreekt zichzelf toe: „Dit is zo slecht, dit!” Knip. Het volgende shot zit hij naast haar op bed. Knip. Hij trekt aan haar onderbroek. Geen reactie. De voice-over kondigt de climax aan: „Na alle blauwtjes die José heeft gelopen, kan hij het niet laten. Hij probeert het nog één keer.” En dan kruipt hij met een deken over haar heen. Knip.

Het is 13 november 2019, de twintigjarige mbo-student José is al maanden terug van drie nachten in Lloret de Mar als aflevering vier van De Villa online verschijnt. Van de één op de andere dag wordt hij middelpunt van een verhit debat over grenzeloze amusementsprogramma’s en onethische televisiemakers. Hij zelf wordt publiekelijk beschuldigd van aanranding.

Nu lag datingprogramma De Villa al onder vuur. Een fragment uit aflevering één met een op het oog opdringerige deelnemer, had in kleinere kring voor ophef gezorgd. Maar als BNNVARA-presentator Tim Hofman de beelden van aflevering vier deelt met zijn ruim honderdduizend volgers op sociale media, laait de verontwaardiging pas echt op.

Hoe kon het dat over een tv-genre dat grossiert in overdrijving en suggestie, amper twijfel bestond of wat te zien was ook echt is gebeurd?

RTL besluit onder aanzwellende kritiek De Villa te schrappen. „Seksueel grensoverschrijdend gedrag is onacceptabel en mag nooit gepromoot worden”, stelt de zender. „Niet voor en niet achter de schermen.”

Vijf dagen later verschijnt RTL-baas Peter van der Vorst voor de camera’s van RTL Nieuws. Hij is zich „kapot geschrokken” van een gesprek tussen zijn medewerkers en de deelnemers in kwestie. Zonder de ruwe beelden zelf te bekijken, spreekt hij zich uit. Hij stelt vast dat makers „kandidaten hebben aangezet tot grensoverschrijdend gedrag”. Betrokken RTL-medewerkers worden op non-actief gesteld. De makers van Blue Circle, een productiemaatschappij die ook onderdeel is van de RTL Group, moeten zich „kapot schamen”. RTL kondigt een onderzoek aan, ook andere programma’s in het ‘guilty pleasures-genre’ worden opgeschort.

Nu, maanden later blijkt: de twintiger heeft zich niet misdragen, zo concludeert een onafhankelijke expertcommissie onder leiding van strafrechtadvocaat Richard Korver, met verder advocaat Bart Swier en hoogleraar seksuologie Ellen Laan. De commissie, ingesteld door RTL en producent Blue Circle, oordeelt dat geen sprake is van aanranding, geen ‘ontucht met een onmachtige’. Er is, aldus Korver, in deze zaak „evident geen sprake van een strafbaar feit”. Over de makers en RTL is het oordeel scherp: montage en voice-over werkten die publieke veroordeling in de hand.

NRC mocht geen ruwe beelden zien om privacyredenen, maar kon die reconstrueren op basis van bronnen die kennis hebben van het onderzoeksrapport en de beelden. Die bevestigen onafhankelijk van elkaar dezelfde lezing. Er is in de slaapkamer vrijwel voortdurend sprake van interactie geweest – maar die is er door de montage uitgeknipt. Er was sprake van aantrekken en afstoten. Waar zij grenzen aangaf, respecteerde hij die, is de conclusie van de commissie.

RTL wil niet ingaan op individuele gevallen. Aan de persoonlijke beleving van kandidaten wil geen van de bronnen afdoen. De betrokken vrouw deelde haar ervaring in november aan tv-maker Tim Hofman en wil nu niet reageren. Om redenen van privacy noemen we haar niet bij naam.

Vast staat: voor beide deelnemers is de montage zeer beschadigend geweest. Maar wat droeg bij aan de razendsnelle veroordeling van de twintigjarige man? Hoe kon het dat over een tv-genre dat grossiert in overdrijving en suggestie, amper twijfel bestond of wat te zien was ook echt is gebeurd?

Grenzeloos

Datingprogramma De Villa heeft een naam hoog te houden. In zijn genre – dat van de guilty pleasures, waarin het draait om drank en seks, en iedere slaapkamer met camera’s is uitgerust – geldt De Villa samen met het conflictrijke Ex on the Beach zelfs onder makers als meest grenzeloos. „We maken natuurlijk geen Sesamstraat”, zegt een producent.

Het format is van oorsprong Brits, en stamt uit de jaren negentig – waarbij een voice-over droogjes de Villa-bewoners becommentarieert. Het idee is simpel: iedere aflevering koppelt een computer vier mannen aan vier vrouwen. Deelnemers weten zelf niet wie hun ‘match’ is. Na drie nachten wordt de balans opgemaakt: waren de voorspellingen juist?

In 2011 zendt RTL de eerste Nederlandse reeks uit. Eén aflevering wordt geschrapt als blijkt dat één van de deelnemers enkele jaren eerder veroordeeld is voor de ‘stoeptegelmoord’. Dat RTL acht jaar later een nieuw, tweede seizoen van De Villa aankoopt, roept vragen op. Het programma is kort voor het aantreden van Peter van der Vorst besteld. De guilty pleasures-programma’s zijn zeer populair op RTL’s videodienst Videoland, maar met de komst van de nieuwe directeur had de omroep juist laten weten dat het meer gaat inzetten op „maatschappelijk betrokken programma’s”.

Neem de bewuste vierde aflevering. Eén van de deelnemers is gekomen om iemand „heel romantisch helemaal uit elkaar trekken, zonder tranen”. Een ander hoopt dat het allemaal in een „orgie” eindigt. En als een van de mannen een vrouw heeft opgesloten in de badkamer zegt hij geruststellend: „Ik ga je echt niet aanranden of verkrachten, hoor”.

Foto Getty Images, bewerking NRC

Op 20 april 2019 begint producent Blue Circle met het werven van kandidaten, voor een „heerlijke zonvakantie” met „leuke en aantrekkelijke singles”. Het programma zelf, zagen de meeste kandidaten vanwege hun leeftijd (twintigers) nooit. Zij hopen naast die vakantie op een succesvolle instagramcarrière of, althans dat zegt een enkeling, daadwerkelijk een nieuwe liefde te vinden.

Na aanmelding – met foto – volgt een gesprek met de makers, en één met twee psychologen van bureau Mind Work Broadcasting, die „de risicofactoren bij deelname” in kaart brengen. Er worden vragenlijsten ingevuld en zelfs rollenspellen gespeeld. Waarom doen de jongeren mee? Hoe zijn ze opgegroeid? Zijn ze bestand tegen kritiek? Om de juiste ‘match’ te vinden worden ook allerlei vragen over voorkeuren gesteld.

Het aanmeldingstraject wordt op hoge snelheid doorlopen – tussen aanmelding voor het programma en de vlucht naar Lloret de Mar zitten soms nog geen twee weken. Eenmaal aangekomen in de villa draait het overdag om lol trappen in het zwembad en verstoppertje doen. Maar daarvan ziet de kijker vrijwel niets terug. „Het bleek een vreselijk ordinair programma”, zegt een van de oud-deelnemers. De kijker krijgt „een heel vertekend beeld”. Als de acht jongeren op dag twee de kroeg ingaan, krijgen zij opdrachten van de makers, ‘doe een twerk-contest’, of ‘lik slagroom van een ander’. „Op televisie lijkt het alsof we dat zomaar uit onszelf zijn gaan doen.”

Duidelijk is volgens Willy van Berlo van het Rutgers Kenniscentrum seksualiteit dat „de druk en wat er van je gevraagd wordt in het programma, de kwetsbaarheid van jonge mensen als het gaat om seksualiteit, allemaal niet bijdragen aan weloverwogen seksueel gedrag, met oog voor eigen en andermans grenzen. En dat valt de programmamakers aan te rekenen.”

In de villa hangen overal camera’s – zelfs bij het toilet. De makers verblijven in een aanpalende woning, achter een rieten scherm. Als deelnemers een handdoek over één van de vaste camera’s gooien, staan crewleden binnen enkele tellen voor hun neus. Zo kon het dus ook gebeuren dat de makers op camera zagen hoe de 22-jarige vrouw die bewuste nacht naast haar bed was gaan liggen. Het waren diezelfde makers die vervolgens een rol speelden in de gebeurtenissen: zij hebben de twintigjarige man (zij was zijn computermatch) die nacht naar haar kamer gestuurd.

Deelnemers krijgen hun aflevering niet van tevoren te zien. Afleveringen verschijnen eerst online, op Videoland, pas een week later worden die op televisie uitgezonden. De betrokken deelnemers schrikken half november zo van de beelden, dat ze de producent beiden verzoeken de slaapkamerscène te verwijderen vóór hun aflevering op televisie komt. De makers geven gehoor aan dat verzoek. Als aflevering vier een week later uitgezonden wordt, is de slaapkamerscène niet op landelijke televisie te zien.

‘Geen blijk van wil’

Maar juist die beelden gaan dan al op sociale media rond, dankzij het instagram-account van reality tv-volger Creatiffdutch. Televisiemaker Tim Hofman deelt zijn afkeer over de scène op Twitter: hij schrijft over de vrouwelijke single die „geen blijk van wil tot seks” zou geven, maar „guy is nou eenmaal geil en duikt er bovenop”.

Terwijl RTL in reactie op de ophef alle uitzendingen van De Villa van Videoland verwijdert, leeft de montage voort op social media. Die bereikt daar tienduizenden mensen. De suggestie wordt gewekt dat de jongen het probleem van zijn gedrag inziet („Dit is zo slecht, dit!”) en toch doorzet. De voice-over doet vervolgens de rest. Het frame is: zij wees hem keer op keer af, maar hij probeert het toch nog een keer. In werkelijkheid verliep de nacht dus anders dan de beelden suggereren, concludeert de expertcommissie nu. Maar de kijker denkt: beelden liegen niet.

De 22-jarige Villa-deelneemster krijgt kort daarop contact met Tim Hofman. Zij ondervindt veel hinder op straat en online sinds de beelden ‘viral’ gingen. Ze wil excuses van RTL en Blue Circle, ze voelt zich niet gehoord. In De Wereld Draait Door mag Hofman aan de vooravond van de #BOOS-release alvast vertellen over zijn bevindingen. Rond de 1,25 miljoen kijkers zien dan hoe de handelingen van de jongen – die kort herkenbaar in beeld is – als „een aanranding” worden neergezet.

De Villa heeft een naam hoog te houden. Het geldt onder makers als meest grenzeloos. „We maken natuurlijk geen Sesamstraat”

In Hofmans #BOOS-aflevering doet de 22-jarige vrouw, onherkenbaar, haar verhaal. Het pijnlijke is dat ze zich naar eigen zeggen „niks” meer van die nacht kan herinneren. En dat het daarom „heel onwerkelijk” was om „erachter te komen, met heel Nederland, dat dit is gebeurd”. Ze zegt dat het „niet oké is dat een jongen je zo aanraakt”.

Intussen krijgt de vrouw zelf ervan langs. Niet alleen kreeg zij een nare montage te verwerken: in de groepsapp van de ruim dertig deelnemers uit alle Villa-afleveringen wordt zij er van beschuldigd sensatie te zoeken. Enkele deelnemers komen wel voor haar op. Velen balen dat ze nu hebben deelgenomen aan een besmeurd programma.

De #BOOS-aflevering is met driehonderdduizend views één van de best bekeken uitzendingen, De Villa-aflevering zelf trekt de week daarvoor slechts de helft. Hofman trekt na een ronde langs de producent en de omroep zijn conclusies. Er is toegekeken bij „aanranding”. „Er zijn drie schuldigen”, oordeelt hij, „dat is de productie, dat is RTL, en dat is José.”

Na aandringen staat Blue Circle-woordvoerder Marco van Os Hofman te woord. Die wil de resultaten van het onderzoek afwachten en blijft dat herhalen, tot ergernis van Hofman.

Bij RTL-baas Peter van der Vorst krijgt Hofman veel meer. De programmadirecteur remt Hofman geen moment af, ook niet als die een plakkaat op de muur plakt met de tekst: ‘Wij denken dat aanranding entertainment is’. Hofman benadrukt nog eens dat „aanranding geen entertainment is” en „dat toekijken bij aanranding als productieteam niet is waartoe we op aarde zijn, hier in Hilversum”.

Dan zegt Van der Vorst: „Ik ben het meer dan met jou eens”, en schudt Hofman de hand.

Aan het eind van het #BOOS-item, krijgt Hofman op de valreep ook de twintigjarige jongen zelf aan de telefoon. Die probeert aan Hofman uit te leggen dat het fragment een vertekend beeld geeft, dat er die nacht wederzijds is geflirt. Hofman vuurt terug: „Heb je toestemming gevraagd om op haar te gaan liggen? Aan haar string te trekken? En aan haar lichaam te zitten?” Nee, dat heeft hij niet.

Hofman vraagt hem uiteindelijk, „heb jij het idee dat je iets fout hebt gedaan?”

Hij antwoordt, zonder twijfel: „Om eerlijk te zeggen niet.”