Moet ik een voucher accepteren voor mijn geannuleerde vlucht of heb ik recht op mijn geld terug ?

Consument & Corona Deze rubriek behandelt coronagerelateerde consumentenrechtvragen over werk, financiën en vrije tijd.

Consument & corona

De kwestie

„We zijn dankbaar voor de Nederlandse steun”. De internationale luchtvaartorganisatie IATA prees Nederland donderdag op Twitter. In Europa is vanwege de coronacrisis voor zo’n 9,2 miljard euro aan tickets geannuleerd, stelt IATA. En Nederland geeft het goede voorbeeld van hoe je dat probleem voor luchtvaartmaatschappijen verzacht: „Door het tijdelijk gebruik van vouchers toe te staan als alternatief voor terugbetaling.”

In plaats van geld terug te geven voor geannuleerde vluchten besloten onder andere KLM en Transavia de afgelopen weken om passagiers vouchers te geven ter waarde van hun boeking. Zo’n voucher is een jaar geldig en kan gebruikt worden voor vluchten tot eind oktober 2021. Wie hem niet gebruikt, kan na een jaar alsnog zijn geld terugvragen. Mag een luchtvaartorganisatie dit als oplossing bieden?

Zo zit het

Als je het minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur, VVD) vraagt wel. Ze voorzag de oplossing maandag van haar fiat en schreef de Kamer dat het kabinet de voucher-constructie een „acceptabel alternatief” vindt voor geld terug. Passagiers behouden het recht op terugbetaling van hun ticket – over een jaar. „En er wordt voorkomen dat luchtvaartmaatschappijen in nog grotere financiële nood komen”, aldus de minister.

Bij de annulering van een vlucht hebben passagiers dankzij een Europese luchtvaartverordening uit 2004 recht op een alternatieve vlucht of restitutie van het ticket binnen zeven dagen. Beide opties zijn volgens Van Nieuwenhuizen nu niet realistisch omdat er geen alternatieve vluchten zijn en de luchtvaartmaatschappijen niet genoeg geld in kas hebben. Daarom heeft de minister de verantwoordelijk toezichthouder – de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) – opdracht gegeven om de overtreding van de EU-verordening niet te handhaven.

Zijn daarmee de rechten van Nederlandse passagiers van tafel? „Nee, de passagiers van wie de vluchten zijn geannuleerd, hebben op basis van de EU-verordening nog steeds recht op terugbetaling binnen zeven dagen”, zegt de in passagiersrechten gespecialiseerde hoogleraar Cees van Dam, verbonden aan de Universiteit Maastricht en Erasmus Universiteit.

De EU-verordening biedt geen mogelijkheid om vanwege corona een uitzondering te maken

Van Dam wijst erop dat de beslissing van de minister slechts gaat over bestuursrechtelijke handhaving. Zij heeft besloten dat luchtvaartmaatschappijen die vouchers aanbieden niet door toezichthouder ILT worden aangepakt voor het overtreden van de EU-verordening.

Aan de rechten van passagiers doet haar besluit niks af, zegt Van Dam. „Die rechten zijn Europees geregeld, daar gaat de minister niet over”. Van Nieuwenhuizen lijkt dat in haar Kamerbrief ook te erkennen. Ze schrijft namelijk dat haar fiat voor de vouchers „de passagiersrechten op zichzelf” niet veranderen.

De minister heeft weliswaar geprobeerd de Europese Commissie zo ver te krijgen de regels aan te passen, maar Eurocommissaris van Transport Adina Vălean reageerde daar negatief op. „De Commissie kan ook niet zomaar op verzoek van Nederland de EU-verordening aanpassen. Dat is bindende wetgeving”, zegt Van Dam.

Hij begrijpt dat de minister in de huidige situatie deze maatregel neemt, maar de keuze blijft aan de passagier. Die hoeft de vouchers niet te accepteren en heeft bij een geannuleerde vlucht nog steeds recht op geld terug.

Dat geld terugkrijgen is echter zo simpel nog niet. Luchtvaartmaatschappijen bieden immers enkel vouchers aan en de toezichthouder is geïnstrueerd om dat te accepteren.

Dit betekent de facto dat een passagier alleen via een rechtszaak zijn geld voor de annulering terug kan krijgen. „De rechter moet naar de EU-verordening kijken en die biedt geen mogelijkheid om vanwege corona een uitzondering te maken. De rechter kan dus niet veel anders oordelen dan dat de luchtvaartmaatschappij moet terugbetalen in geld en niet in vouchers”, zegt Van Dam.

Het is volgens de hoogleraar wel zeer de vraag wat een passagier nu met een nogal tijdrovende rechtsgang wint. Een blik op rechtspraak.nl leert namelijk dat dit soort luchtvaartrechtszaken doorgaans zo’n tien tot twaalf maanden duren. Bovendien behandelt de rechtspraak voorlopig alleen urgente zaken.

Er zit voor de passagier dus weinig anders op dan de voucher te gebruiken voor een nieuwe vlucht of een jaar te wachten tot de luchtvaartmaatschappij in cash moet terugbetalen. Het is te hopen dat de luchtvaartmaatschappij tegen die tijd nog niet failliet is. De Consumentenbond heeft de overheid opgeroepen voor die gevallen de terugbetaling in geld te garanderen.

Lees ook dit verhaal over luchtvaartclaims: vertraagde vlucht? Op naar de rechter

Het antwoord

Van het kabinet mogen luchtvaartmaatschappijen bij annuleringen coronavouchers aanbieden, maar op grond van de EU-verordening voor passagiersrechten heb je nog steeds recht op je geld terug. Om dat geld terug te krijgen moet je waarschijnlijk wel een (tijdrovende) rechtszaak starten.

Stel uw vraag!

In de rubriek Consument & Corona gaat de economieredactie van NRC op zoek naar antwoorden op vragen over consumentenrechtkwesties die lezers bezighouden. Wij horen graag welke vraag bij u leeft. De rubriek behandelt vragen die te maken hebben met rechten en plichten, bijvoorbeeld over uw arbeidsrelatie, geannuleerde vakantie of doorbetaling van de kinderopvang.

  1. Welke vraag zou u graag behandeld zien?