Hoop, maar nog geen optimisme: vier conclusies over de coronacijfers

Wisselende berichten Er is ‘een lange adem’ nodig om het coronavirus te stoppen, meldde het RIVM vrijdag. Een overzicht na een week met wisselende berichten.

Een beademingsapparaat in een extra IC-kamer in het Tergooi ziekenhuis, regio Gooi en Vechtstreek.
Een beademingsapparaat in een extra IC-kamer in het Tergooi ziekenhuis, regio Gooi en Vechtstreek. Foto Sem van der Wal/ANP

1 Het aantal nieuwe patiënten met Covid-19 is stabiel, maar neemt niet af

Het RIVM klinkt nu al een week minder somber over het aantal coronapatiënten, maar optimistisch kun je de toon niet noemen. Tien dagen geleden meldde het instituut voor het eerst dat de groei geremd wordt door alle maatschappelijke inperkingen. Het aantal patiënten „neemt minder snel toe dan je zonder maatregelen zou verwachten”, is de formulering die het RIVM bijna dagelijks hanteert.

Vrijdag (502 nieuwe covid-patiënten in het ziekenhuis) kwam er een waarschuwing bij. „Om de verspreiding van het virus blijvend te vertragen is een lange adem nodig.” Het dagelijks aantal patiënten dat wordt opgenomen in ziekenhuizen, is al een week ongeveer gelijk. De langetermijntrend is lastig te zien omdat er van dag tot dag grote verschillen zijn. Ook zijn van de recentste dagen de aantallen nog niet compleet.

2 Sterfte eind maart lijkt hoogste in 25 jaar

De sterfte in de laatste week van maart ligt op het hoogste niveau sinds 1995. Dat blijkt uit voorlopige cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek en het RIVM vrijdag publiceerden. In de week van 23 tot en met 29 maart stierven naar schatting 4.300 Nederlanders.

Sinds 1995, het eerste jaar waarover het CBS wekelijkse sterftecijfers publiceert, stierven in één week nog nooit zoveel mensen.

De toename is duidelijk te wijten aan het coronavirus, al zijn er natuurlijk ook veel overledenen met een andere doodsoorzaak. De sterfte neemt vooral toe onder 65-plussers, maar ook onder mensen tussen de 50 en 65 jaar.

Ook in de derde week van maart was de sterfte in Nederland al duidelijk verhoogd. Toen stierven 3.575 mensen, en dat zijn er 450 meer dan een jaar eerder. In de laatste week van maart stierven er 1.200 mensen méér dan in diezelfde week in 2019.

Dat getal laat ook zien dat het aantal overledenen aan het coronavirus dat dagelijks door het RIVM wordt gemeld, niet compleet is, schrijven het CBS en het RIVM. In de laatste week van maart werden er 713 overledenen gemeld die positief waren getest op het coronavirus.

Het aantal van 4.300 doden in de laatste week van maart is een voorlopig cijfer, omdat nog niet alle overledenen zijn gemeld. Het CBS heeft ingeschat hoeveel meldingen er nog niet binnen zijn.

3Goed nieuws: iedere zieke besmet nog slechts 0,3 anderen

Een epidemie die uitdooft, is te herkennen aan één getal: het reproductiegetal. Is dat getal kleiner dan 1, dan zal de uitbraak krimpen. Komt het boven de 1, dan neemt het aantal patiënten exponentieel toe. In een presentatie voor Kamerleden liet RIVM-directeur infectieziektebestrijding Jaap van Dissel woensdag zien dat het reproductiegetal volgens de meest recente cijfers is gedaald naar 0,3. Op elke 1.000 besmette mensen komen er dus nog slechts 300 infecties bij.

Dat is een vooruitgang ten opzichte van een week geleden. Toen schommelde het reproductiegetal nog rond de 1. „Het betekent niet dat je de maatregelen kan versoepelen”, waarschuwde Van Dissel echter. Stel dat je die 300 geïnfecteerden nu loslaat in de samenleving, dan zorgen ze met een beetje pech voor, zeg, 700 nieuwe besmettingen en begint alles weer van voor af aan. „Dat is het vervelende van infectieziekten, je moet doorgaan tot het einde.”

Kamerlid Corinne Ellemeet (GroenLinks) informeerde of het zin heeft om nóg strengere maatregelen in te voeren. Van Dissel dacht van niet. „De indruk is dat men het al heel redelijk doet. Er zit nauwelijks iemand in de tram, op straat is het buitengewoon stil.” Nog hardere maatregelen zullen voor het reproductiegetal weinig uitmaken, nu het al zo laag is.

4 De intensivecareafdelingen raken vol – daarna zit nog ‘een gat’

Het aantal coronapatiënten op de intensive care neemt nog steeds toe. Vrijdag kwamen er 51 patiënten bij, en kwam het totale aantal patiënten op 1.324. Veertien van hen liggen in een Duits ziekenhuis.

De IC’s raken nu wat minder snel vol dan eerst, maar het aantal bezette bedden blijft toenemen doordat ernstig zieke coronapatiënten wekenlang op de IC verpleegd worden voor ze opknappen of sterven.

Begin deze week kondigde voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care Diederik Gommers aan dat ziekenhuizen het aantal IC-bedden komend weekend moesten hebben vergroot van 1.600 naar 2.400. Dat is de grens waarbij de ziekenhuizen nog „aanvaardbare” zorg kunnen leveren, zei Gommers in de Tweede Kamer.

Voor die uitbreiding deden ziekenhuizen deze week het uiterste. Operatiekamers, verkoeverkamers; alles wordt ingericht als corona-IC. Die enorme klus ligt goed op schema, meldde het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding vrijdag. Er zijn nu 2.100 bedden, maandag moet het klaar zijn.

Van de geplande 2.400 IC-bedden zijn er 1.900 bestemd voor coronapatiënten. In dat licht ziet de nieuwste prognose van het aantal coronapatiënten op de intensive care, die RIVM-directeur Van Dissel woensdag toonde, er slecht uit. Binnen twee weken raken alle Nederlandse IC-bedden vol. In de weken daarna zullen echter nog honderden bedden méér nodig zijn. Daar „zit nog een gat”, bevestigt het RVIM.

Die prognose is ook slechter dan een week eerder gedacht werd, zoals de NOS zondag meldde. Daarover ontstond nog een lelijk misverstand. Had het RIVM nou tot deze week met een ligduur op de IC van slechts 10 dagen gerekend, in plaats van 23?

Nee, zei Van Dissel, die de media niet verantwoordelijk stelde voor de verwarring. De langere ligduur was al twee weken geleden verwerkt in de modellen. Maar aan het begin van de uitbraak zijn meer mensen besmet dan het RIVM aanvankelijk berekende.

Correctie (6 april 2020): In dit artikel stond enige tijd dat er per 1.000 besmette personen 30 infecties bij komen. Dit moet 300 infecties zijn. Dat is nu aangepast.