De ongetelde doden in de verzorgingshuizen

Italië Het werkelijke aantal doden door het coronavirus ligt waarschijnlijk veel hoger dan de officiële cijfers weergeven. In Italiaanse verzorgingshuizen wordt de doodsoorzaak regelmatig niet correct vastgelegd, een probleem dat ook in andere landen speelt.

Lijkkisten met slachtoffers door Covid-19 worden vlakbij Bergamo in een legertruck geladen.
Lijkkisten met slachtoffers door Covid-19 worden vlakbij Bergamo in een legertruck geladen. Foto Filippo Venezia / EPA

„Wij dachten meteen: hier klopt iets niet. Vijf doden in het verzorgingshuis in twee dagen tijd? En dan geen corona?” Drie weken geleden kreeg een echtpaar in Bergamo, dat verder anoniem wil blijven, te horen dat een oom was overleden. In heel Italië was toen al groot alarm geslagen voor Covid-19. Maar de overledene is niet in de statistieken gekomen. Het duurde drie dagen om de officiële doodsoorzaak vast te stellen: longontsteking.

„We hoorden dat met hem vijf andere mensen waren overleden”, vertelt de vrouw telefonisch. „Allemaal longontsteking.” Dergelijke ervaringen versterken het vermoeden in Noord-Italië dat het werkelijke aantal doden door het coronavirus vele malen hoger ligt dan de officiële cijfers aangeven. Op mensen die thuis of in een verzorgingshuis zijn overleden, is heel vaak geen coronatest uitgevoerd.

Dit speelt ook in andere landen. In Frankrijk werd donderdag bekend dat in verpleeghuizen in het zwaar getroffen oosten van het land zeker 570 bejaarden blijken te zijn overleden aan het coronavirus. Zij waren aanvankelijk niet meegeteld in de statistieken. Nader onderzoek heeft uitgewezen dat Covid-19 de doodsoorzaak is.

Voor veel overledenen in Italië is dat individuele nadere onderzoek niet meer mogelijk. Ze zijn begraven of gecremeerd – donderdag ging er vanuit Bergamo weer een colonne militaire vrachtwagens richting zuiden, in dit geval Florence, omdat in het noorden geen plaats meer is voor de doden.

Dodental ruim twee keer zo hoog

Onderzoek van de krant l’Eco di Bergamo en het databedrijf InTwig wijst uit dat de sterfgevallen thuis en in bejaardentehuizen een enorme blinde vlek vormen in de Italiaanse cijfers. Alleen al voor de provincie Bergamo, zo wordt becijferd, is het werkelijke aantal doden door Covid-19 waarschijnlijk ruim twee keer zo hoog als de 2.060 die officieel in de boeken staan. Een voorlopige schatting komt uit op een totaal van 4.500 coronadoden in deze provincie.

De onderzoekers komen op dit getal door het aantal sterfgevallen van de afgelopen drie jaar in maart te vergelijken met die in maart van dit jaar. Vrijwel alle gemeentes in de provincie Bergamo melden meer dan een verdubbeling ten opzichte van de normale cijfers, en vaak is de stijging nog veel hoger. In een voorlopig onderzoek van het Istat, het Italiaanse statistische bureau, bleek dat van de 162.000 mensen boven de 65 jaar die in 73 gemeentes in de provincie woonden, er in drie weken tijd 2.361 zijn overleden. Dat is 1,5 procent.

Ook in Nederland worden vermoedelijk minder coronadoden gemeld dan er werkelijk zijn. Het Centraal Bureau voor de Statistiek, dat sterftecijfers van de gemeenten krijgt, schat dat in de vierde week van maart ongeveer 4.300 mensen zijn overleden. Dat is ongeveer 1.200 meer dan gemiddeld in de eerste tien weken van het jaar – terwijl het RIVM voor die week 713 coronadoden meldde. Vermoed wordt dat die stijging grotendeels toegeschreven moet worden aan het coronavirus, ook al omdat niet iedereen die overlijdt, op het coronavirus wordt getest.

Lees ook: ‘Weer alles nationaliseren zou een ramp betekenen voor Italië’

In Italiaanse verzorgingshuizen ontbreken vaak de middelen en de tijd voor zo’n test. Bovendien zijn de risico’s in zulke zorgcentra extra groot. Verpleegkundigen vertellen dat het in de praktijk onmogelijk is om een meter afstand (dat is de Italiaanse richtlijn) te houden, dat beschermende kleding vaak ontbreekt, en dat het niet mogelijk is goed zieken van niet-zieken af te zonderen. Opname in een ziekenhuis is in veel gevallen onhaalbaar – soms komt de ambulance niet omdat de situatie al te hopeloos is.

Zo zijn veel verzorgingshuizen nieuwe besmettingshaarden geworden. Het grootste drama speelde zich de afgelopen weken af in de Residenza Borromea, een verzorgingshuis in Mediglia, een paar kilometer ten zuidenoosten van Milaan. Van de 150 bewoners zijn er 62 overleden.