De dreigende tekorten op aarde

Zap Nu we toch allemaal opgesloten zitten vol apocalyptische gedachten, moeten we de zes delen van Bodem in zicht maar eens goed bekijken en de betekenis ervan tot ons laten doordringen.

Anna Gimbrère ziet (en ruikt) de winning van fosfaat uit ontlasting in Bodem in zicht.
Anna Gimbrère ziet (en ruikt) de winning van fosfaat uit ontlasting in Bodem in zicht. Beeld NTR

Dat de mens soms moeite heeft om te bepalen wat hem boven het hoofd hangt, is nu elke dag in het nieuws. Net als de neiging van deze diersoort om zich in zijn besluitvorming te laten leiden door de korte termijn, zeker als die zich aandient in de vorm van een economisch vooruitzicht. Toch is dit geen stukje over curves, data, modellen en virussen.

Wel over de uitstekende zesdelige NTR-reeks Bodem in zicht, over dreigende tekorten op de aarde, de snoeppot waar wij mensen maar niet met onze tengels van af kunnen blijven. Nu lijkt die pot soms ook overvol. Als een machtige hoosbui kwamen donderdag fosfaatkorrels neerdalen in een Marokkaanse fabriek en even later verschenen metershoge muren van kunstmest in een loods, alsof het de rotswanden van de Grand Canyon waren.

Maar toch: over tachtig à tweehonderd jaar is alle fosfaat uit de aardbodem gehaald. Zonder fosfaat kunnen planten niet groeien en zonder planten gaan wij dood. In Bodem in zicht laten Eva Cleven en Anna Gimbrère zien waar de spullen vandaan komen, wat ermee gebeurt en wat daar problematisch aan is. Dat doen ze met gevoel voor technologie, hart voor de planeet en trouwens ook met zeer mooie beelden.

Neem de reportage die Gimbrère vorige week in Salar de Atacama in Noord-Chili maakte. De droogste woestijn ter wereld werd gevangen in fenomenale plaatjes van zoutvlakten en waterbassins. Helaas ging het niet om de schoonheid, maar om het lithium dat er gewonnen wordt. Lithium gaat de wereld redden, in sommige scenario’s: batterijen van elektrische auto’s (en telefoons) worden ervan gemaakt.

Bodem in zicht toonde de schaduwzijde. Het lithium wordt gewonnen uit zout water dat met 442 liter per seconde onder de woestijn vandaan wordt gepompt. Volgens een gretig pompend bedrijf heeft dat geen enkele invloed op het milieu, maar een plaatselijke ecologe legt uit dat de bedrijven zelf de enigen zijn die de gevolgen van hun werk nameten – het RIVM is in Chili niet zo machtig. Verderop staat een eenzame flamingo in een bodempje water. De dorpelingen in de groene strookjes aan de rand van de woestijn zien hun land verdrogen. Klein vee kunnen ze al niet meer houden; de elektrische auto is de een zijn brood, maar de ander zijn dood.

Ook in de fosfaataflevering werd een complexe situatie helder uiteengezet. Via ontlasting van de mens stroomt een groot deel van het kostbare fosfaat uit planten zo de zee in. Al wordt daaraan gewerkt. Bij de rioolzuivering in Amsterdam wordt het hoofdstedelijke rioolwater door een bruine bacteriesmurrie („Wat een geur”, riep Gimbrère en sloeg een hand voor haar mond) gejaagd om er zo de fosfaten weer uit te halen, waar kunstmest van wordt gemaakt.

Haar collega Cleven stak intussen haar licht op bij wetenschappers en boeren en vroeg zich af waarom het niet zonder kan. Ecologen toonden zich bezorgd over kwetsbare planten die worden verdrongen door soorten die met meer efficiency de fosfaten uit de grond kunnen halen. „We maken een McDonald’s van ons platteland”, zei hij. „Vet spul dat niet erg gevarieerd is.” De beste metafoor van de week.

Dan is er nog de verdelingskwestie. Want al die fosfaten die nu vanuit Marokko naar de Europese bodem worden vervoerd, zouden die niet beter gebruikt kunnen worden om onvruchtbaar land in Afrika te bemesten? Ja natuurlijk, maar dat vergt een brede visie waar de mens meestal geen geduld voor heeft. Dus nu we toch allemaal opgesloten zitten vol apocalyptische gedachten, moeten we de zes delen van Bodem in zicht maar eens goed bekijken en de betekenis ervan tot ons laten doordringen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.