Als Ajax iets zegt, wordt er geluisterd door de clubs

Eredivisie Een interview met Ajax-directeur Marc Overmars zette de eredivisie op scherp. Stoppen is onvermijdelijk maar tegelijkertijd complex. Over eigenbelang en ‘situationele verontwaardiging’.

KNVB-bestuurders Eric Gudde (l) en Gijs de Jong (r) overleggen via de video met de UEFA.
KNVB-bestuurders Eric Gudde (l) en Gijs de Jong (r) overleggen via de video met de UEFA. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Het is donderdag, 16.00 uur. Het crisisberaad per conferencecall met de achttien eredivisieclubs is net geopend door Mattijs Manders, directeur van koepelorganisatie Eredivisie CV. Hij geeft kort erop het woord aan Jan Bluyssen, manager competitiezaken bij de KNVB, die veelvuldig in contact staat met clubs. Hij wil iets kwijt.

In de uren voor de vergadering zijn de spanningen opgelopen, door een interview in De Telegraaf met Marc Overmars, directeur voetbalzaken van Ajax. Hij wil dat de eredivisie definitief wordt stopgezet, vanwege het coronavirus. En als Ajax iets zegt, wordt er geluisterd.

Overmars, stellig: „De eredivisie is dood, het leven is eruit, de lol er vanaf: noem het zoals je het wilt.”

Clubs en de KNVB worden overvallen door het interview. Het zet discussies op scherp, brengt ontwikkelingen in een stroomversnelling. AZ en PSV verklaren ook te willen stoppen, waar Feyenoord dat nog te vroeg vindt. Gevangen door eigenbelangen is de verdeeldheid enorm. Wat ging er mis? En: hoe verder?

Bestuurders tasten in het duister

Ruim drie weken wordt inmiddels gesleuteld aan verschillende scenario’s om de eredivisie, al dan niet met publiek, tot een goed eind te brengen. Mits de veiligheid dat toelaat. De bond volgt de brede Europese aanpak van de UEFA. Die houdt de druk erop en mikt op hervatting.

Competities krijgen tot uiterlijk 3 augustus de tijd, is deze week besloten. Die deadline was altijd eind juni. Het idee: als landen samen optrekken, kan het gehele Europese voetbalsysteem – met ook aflopende spelerscontracten en de transferperiode – opgeschoven worden.

Bestuurders tasten in het duister over de juiste oplossingen. „Dit is totaal onbekend terrein voor ons, wij weten met zijn allen ook de antwoorden niet”, zegt een clubdirecteur. Meer dan ooit realiseren ze zich hoe sterk de voetbalketen – van transfers tot competities – met elkaar verweven is. Een ander: „Het zijn allemaal dominosteentjes die keurig op een rij staan, als er één omvalt gaat de rest ook.”

Door de snelheid waarmee het virus zich verspreidt, wordt het met de dag minder aannemelijk dat er komende zomer nog gespeeld zal worden – laat staan deze jaargang. Stopzetten van dit seizoen lijkt daarmee het meest voor de hand liggend.

Kort gezegd: streep eronder, ranglijst bepalen en vervolgens afwachten wanneer weer gevoetbald kan worden. In België koersen ze daar al op aan.

Hoewel meerdere Nederlandse voetbalbestuurders dat vanuit menselijk oogpunt ook graag zouden willen, is de economische werkelijkheid complexer. „Als ik mijn hart zou volgen, zeg ik: stoppen”, vertelt een clubdirecteur. „Maar als dat betekent dat we de resterende tv-gelden niet krijgen, moet ik dat nog even niet roepen.”

Clubs hebben de tv-gelden juist nu hard nodig. Rechtenhouder Fox Sports moet in april de laatste termijn van 20 miljoen euro betalen, die wordt verdeeld onder de clubs. De zender wil die verplichting nakomen, maar wacht de verdere overheidsmaatregelen af. Wanneer de clubs zélf besluiten te stoppen, bestaat de kans dat ze het geld niet krijgen. Mochten de maatregelen langer aanhouden, staan de clubs juridisch sterker omdat het dan om ‘overmacht’ zou gaan.

Al twee weken vergaderen de clubs bijna dagelijks van vier tot vijf via videodienst Microsoft Teams onder voorzitterschap van Manders. Alles komt aan bod: een mogelijk noodfonds, liquiditeitsproblemen, spelerscontracten, geldzorgen bij sponsors. Rode draad zijn de verschillende scenario’s, waarbij vanaf het begin de insteek is: de competitie moet worden afgemaakt, met het oog op de continuïteit van de bedrijfstak.

Vergaderen met achttien eredivisieclubs ging in het verleden al nooit makkelijk, structureel verdeeld als ze zijn. Met zo’n grote groep overleggen via conferencall tijdens de grootste crisis sinds de oorlog, maakt het nog lastiger. Sprekers mogen om de beurt iets zeggen, doorvragen kan beperkt. Overredingskracht en non-verbale signalen komen mondjesmaat door. „Je kan wel op tafel slaan, maar dat hoort niemand”, zegt een clubbestuurder.

Veel betrokkenen worstelen met de beeldvorming van hun sector. Waarom hebben ze het midden in een pandemie, met inmiddels meer dan duizend sterfgevallen in Nederland, überhaupt nog over voetbal en geld? Stop er toch mee, horen en lezen ze.

Maar, zeggen ze, zij moeten óók opkomen voor het economische belang van hun bedrijfstak en dat van hun eigen club en personeel. „We hebben er moeite mee om dat goed voor het voetlicht te brengen”, zegt een directeur.

Tegen die achtergrond komt het Telegraaf-interview donderdag op een gevoelig moment. Overmars zegt wat velen diep van binnen misschien wel denken, maar niet hardop kunnen uitspreken.

Tegelijkertijd is bijna iedereen verrast, want in de overleggen heeft Ajax dit standpunt – stoppen met de eredivisie – niet naar voren gebracht. Huisjurist Ivo Trijbits vertegenwoordigt Ajax in de vergaderingen. Een paar keer schuift algemeen directeur Edwin van der Sar aan – vanwege internationale meetings heeft hij niet altijd tijd.

Op het bondsbureau en bij clubs storen ze zich aan de toon in het interview en wordt getwijfeld aan de motieven. Overmars zegt onder meer: „Start weer in een gezonde, nieuwe wereld als al het gedoe en gedonder voorbij is. Dat is wel zo respectvol naar alle mensen die nu op de intensive cares voor hun leven vechten.”

Een ingewijde noemt dit „situationele verontwaardiging”. Iedereen weet: Ajax heeft er belang bij dat de eredivisie nu wordt stopgezet. Dan plaatst de club zich vrijwel zeker direct voor de Champions League, waar het zijn financiële huishouding op heeft ingericht.

Ajax staat eerste met een beter doelsaldo dan AZ. En vorig seizoen won Ajax de titel – mocht die eindstand als uitgangspunt worden genomen.

De vraag is of Overmars dit ook naar buiten had gebracht wanneer Ajax nu tweede had gestaan. Sommigen wijzen erop dat Overmars niet bekendstaat als iemand die zich doorgaans druk maakt om ethische vraagstukken. „Het gaat bij hem altijd over geld en voetbal.”

Lekken naar de pers

Met veel kracht zet manager competitiezaken Bluyssen zijn woorden bij, donderdag aan het begin van de vergadering met de clubs. „We zullen nooit iets doen dat tegen het beleid van het RIVM of de overheid ingaat. We doen geen enkele concessie.” Hij voelt zich geroepen dat nog eens te benadrukken, na het Telegraaf-interview.

Van de clubs krijgt Ajax als eerste het woord. Trijbits licht toe hoe zij tot hun standpunt zijn gekomen. De officiële lijn van de club: niet hervatten van de eredivisie is het meest logische en beste scenario.

Dan mag Adriaan Visser, voorzitter van PEC Zwolle. Hij vindt ook dat de eredivisie moet worden stopgezet. Hij was de eerste clubbestuurder die dat woensdag stelde, bij de NOS. Hij lag zelf twee weken ziek op bed met koorts. Die woensdag ontvangt hij een appje van Overmars dat hij het helemaal met hem eens is.

Visser legt in de vergadering uit waarom hij met de pers heeft gesproken, terwijl de afspraak is dat de woordvoering door de KNVB en de Eredivisie CV wordt gedaan. Het stoort betrokkenen al langer: veel van wat in de calls wordt besproken, lekt uit. Visser zegt dat hij de vrijheid wil hebben om te vertellen wat hij wil, met name ook richting PEC-fans.

Toenemende druk

Wat weinigen dan nog weten, is dat in aanloop naar de vergadering al een vooroverleg is geweest tussen Ajax, PSV en AZ. In de slipstream van het Overmars-interview besluiten die laatste twee clubs ook aan te dringen op het stoppen van de eredivisie. Dit is mede ingegeven door toenemende druk vanuit de achterban.

Op kalme toon deelt Robert Eenhoorn, algemeen directeur van AZ, hun advies aan de KNVB mee in de vergadering. De keuze van de huidige nummer twee is qua sportief belang het interessantst, AZ profileerde zich als serieuze concurrent van Ajax voor de landstitel.

Eens te meer blijken op cruciale momenten als deze, de topclubs bepalend voor de koers in het Nederlands voetbal. „Direct en indirect zijn zij de baas”, zegt een bestuurder van een middelgrote club.

Dinsdag staat een nieuwe vergadering gepland. Daar worden de twee scenario’s – uitspelen in de zomer, of definitief stoppen – verder uitgewerkt.

De onzekerheid over de verwachte inkomstenderving is met name bij kleinere clubs enorm. Waar Ajax beschikt over een eigen vermogen van ruim 260 miljoen euro, moeten de kleine broeders de eindjes aan elkaar knopen.

Sommige bestuurders hebben nog hoop dat er op middellange termijn weer gespeeld kan worden. „Stel dat we er over drie weken geen besmettingen bij krijgen, wat dan? Ik zeg niet dat het realistisch is, maar het is ook niet onmogelijk.” Maar met het signaal van Ajax, AZ en PSV lijkt het bestuur betaald voetbal van de KNVB, bijna niet anders te kunnen beslissen dan te stoppen met de eredivisie.

RKC Waalwijk, ADO Den Haag en Fortuna Sittard pleiten hier ook voor. Hun argumenten worden gewantrouwd door andere clubs, gezien de drie laagste posities op de ranglijst die zij innemen. Er is een kans dat zij in de eredivisie blijven als er definitief een streep doorgaat.

Donderdag, even na 22.00 uur. Een mail van UEFA-voorzitter Aleksander Ceferin aan alle bonden. Er wordt dreigende taal gesproken: als landen hun nationale competities nu al stopzetten, kunnen zij mogelijk minder clubs afvaardigen voor de Europese competities.

Opvallend is dat de brief is ondertekend door de Italiaan Andrea Agnelli, voorzitter van de ECA, belangenbehartiger van clubs die Europees spelen. Edwin van der Sar is vicevoorzitter van deze invloedrijke organisatie. Andere leden van de ECA, naast Ajax: PSV en AZ.

Het maakt de verwarring in het Nederlandse voetballandschap compleet.