Spaanse griep: afstand houden was goed voor de economie

Geschiedenis Amerikaanse steden die in 1918 strenge maatregelen namen om de verspreiding van de Spaanse griep tegen te gaan, zagen hun economie in 1919 harder groeien dan steden die dat niet hadden gedaan.

Foto van een kruispunt in New York in 1918, voordat in die stad maatregelen waren genomen om verspreiding van de Spaanse griep in te dammen.
Foto van een kruispunt in New York in 1918, voordat in die stad maatregelen waren genomen om verspreiding van de Spaanse griep in te dammen. Foto National Photo Company Collection (Library of Congress)

De Amerikaanse steden die aan het begin van de uitbraak van de Spaanse griep in 1918 meteen strenge maatregelen namen om de verspreiding van het virus in te dammen, hebben daarvan geen economisch nadeel ondervonden. Sterker nog, het lijkt erop dat hun economie zich in 1919 sneller herstelde dan de economie van de steden die een laks beleid voerden op het gebied van social distancing. Dit blijkt uit een omvangrijk artikel van Amerikaanse onderzoekers dat maandag werd gepubliceerd op het Social Science Research Network.

De bevindingen van deze economen, verbonden aan de Federal Reserve Board, de Federal Reserve Bank of New York en het Massachusetts Institute of Technology (MIT), leveren interessante input op voor de discussie over de vraag of de maatregelen om Covid-19 te bestrijden niet te veel ten koste gaan van de economie.

De onderzoekers beantwoorden in hun artikel twee vragen. Ten eerste: wat was de economische impact van deze pandemie, en waren de gevolgen tijdelijk of blijvend? Ten tweede: wat waren de effecten van maatregelen op het gebied van de volksgezondheid? Schaadde social distancing de economie, of leverde het juist voordeel op?

Bijzonder dodelijk

De Spaanse griep trof de Verenigde Staten in 1918 in twee golven. De eerste golf in het voorjaar viel nog mee wat betreft het aantal slachtoffers, maar de tweede golf in de herfst was bijzonder dodelijk. In de lente van 1919 volgde nog een kleine opleving van de ziekte. Tussen de 500.000 en 700.000 Amerikanen zouden uiteindelijk overlijden aan de ziekte, op een bevolking van 105 miljoen zielen. In 2020 wonen er 333 miljoen mensen in de VS.

De onderzoekers hadden de beschikking over de sterftecijfers van 30 staten en 66 steden. Voor het meten van de economische effecten van de pandemie gebruikten ze onder meer cijfers over de productie en werkgelegenheid die zijn bijgehouden door het United States Census Bureau, historische bankgegevens en de hoeveelheid auto’s die in omloop waren tussen 1914 en 1920. Informatie over maatregelen die waren afgekondigd om de volksgezondheid te beschermen, was beschikbaar voor 43 steden. Het ging hier om zaken als het sluiten van scholen, het verbieden van publieke bijeenkomsten en het isoleren en in quarantaine plaatsen van zieke mensen.

Gemiddeld leidde de uitbraak van de Spaanse griep in 1918 per staat tot een daling van 18 procent van de productie. Gebieden waar de griep zwaar toesloeg, zagen ook een duidelijke stijging van het aantal afschrijvingen op schulden door banken, wat wijst op een groeiend aantal zakelijke en persoonlijke faillissementen. „Dit patroon duidt erop dat de recessie wordt veroorzaakt door zowel een uitval van vraag als aanbod”, schrijven de auteurs. De gevolgen zijn hardnekkig: gebieden waar het virus harder toesloeg, hielden langer last van economische problemen, soms vele jaren.

Er was sowieso al uitval

De vroege en stevige ingrepen die sommige steden deden op het gebied van de volksgezondheid, lijken geen extra negatief effect op de economie te hebben gehad. Dit komt, denken de auteurs, omdat de pandemie sowieso al zorgde voor een uitval van vraag en aanbod. Dat mensen verplicht thuis moesten blijven, maakte dat niet erger. Integendeel, omdat de door het stadsbestuur afgekondigde maatregelen zorgden voor een minder chaotische ontwrichting van economische activiteiten, was het daarna makkelijker de draad weer op te pakken.

Concreet: elke tien dagen dat een stad eerder reageerde op de komst van de pandemie, leverde in de periode erna een toename van 5 procent op in de groei van productie en werkgelegenheid. Ook belangrijk: elke vijftig dagen extra dat deze maatregelen van kracht bleven, leverde een extra groei van 6,5 procent op na de pandemie.

Platgeslagen recessie

Het ‘platslaan van de curve’ door middel van social distancing was dus niet alleen noodzakelijk om het aantal sterfgevallen te beperken, concluderen de economen. Sommige steden sloegen namelijk tegelijk de curve plat van de recessie waarmee de griepuitbraak gepaard ging.

De wereld van 2020 is niet die van 1918 en Covid-19 is niet de Spaanse griep, aldus de onderzoekers, dus hun resultaten zijn niet zomaar van toepassing op de huidige situatie. Maar ze bieden wel een nuttig, historisch perspectief op de wisselwerking tussen de gezondheid van de economie en maatregelen om de volksgezondheid te beschermen.