Opinie

Een pleidooi van eurofonds-directeur Regling voor een Europees financieel antwoord op de coronacrisis

Economische crisis Moet Noord-Europa het zuiden bijstaan? Zijn ‘eurobonds’ mogelijk? Na een week van fel debat pleit directeur van eurofonds ESM voor een gezamenlijk Europees financieel antwoord op de coronacrisis.
Een mandje waarin mensen voedsel kunnen achterlaten voor anderen in Napels.
Een mandje waarin mensen voedsel kunnen achterlaten voor anderen in Napels. CIRO DE LUCA/REUTERS

De coronapandemie is een mondiale klap die alle Europese economieën raakt. Europa kampt met de ergste volksgezondheidscrisis sinds de Spaanse griep van een eeuw geleden.

De Europese economieën zullen hierdoor veel meer schade lijden dan aanvankelijk werd verwacht. Dit vergt op nationaal én Europees niveau een gezamenlijk en goed gecoördineerd beleidsantwoord, om de economische schade te beperken, de financiële stabiliteit te bewaren en klaar te zijn voor het economisch herstel zodra de gezondheidscrisis onder controle is. De ernst van de medische toestand en de verwachte omvang van de economische en maatschappelijke schade vergen nu dringend Europese solidariteit.

De EU-regeringen hebben financiële en economische maatregelen aangekondigd en voor een deel ook al ingevoerd om de economische gevolgen te beperken.

Gecoördineerde aanpak

Het totale antwoord ter ondersteuning van de economie wordt tot nu toe in 2020 geschat op gemiddeld 2,3 procent van het bbp. De maatregelen voor liquiditeitssteun, bestaande uit overheidsgaranties en uitgestelde belastingbetaling voor bedrijven en particulieren, belopen meer dan 13 procent van het bbp. In aanvulling op de nationale regelingen en als blijk van Europese solidariteit is een gecoördineerde aanpak op Europees niveau onontbeerlijk.

De Europese Commissie heeft de regels voor staatssteun versoepeld en samen met de raad van ministers de algemene ‘ontsnappingsclausule’ van het stabiliteits- en groeipact geactiveerd, om zo de benodigde verhoging van de begrotingsuitgaven mogelijk te maken. Maatregelen van de Europese Centrale Bank zijn van essentieel belang om de werking van de bankensector en de financiële markten in stand te houden.

410 miljard

Wat moet er nu meteen en in de nabije toekomst verder nog op Europees niveau worden gedaan in aanvulling op nationale maatregelen? Met andere woorden, hoe kan Europa snel extra financiering mobiliseren om overheden, bedrijven en burgers in alle EU-lidstaten te steunen? Op korte termijn, en in elk geval voor 2021, moet de Europese solidariteit vorm krijgen door een snelle benutting van de bestaande instellingen – de Europese Commissie, de Europese Investeringsbank (EIB) en het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) – en hun bestaande instrumenten.

Lees ook: Italië redden, dat betekent Nederland redden

Om tijdens de coronacrisis banen te behouden heeft de Europese Commissie een EU-herverzekeringsregeling voor werkloosheid aangekondigd. Daarnaast zal ter ondersteuning van zorgstelsels, kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en arbeidsmarkten het Corona Response-investeringsinitiatief van 37 miljard euro worden ingezet, door middelen uit de structuurfondsen beschikbaar te stellen. De EIB heeft een pan-Europees garantiefonds voorgesteld.

Elk EU-lid heeft er belang bij dat alle andere landen deze crisis overleven

Dit fonds zou 25 miljard euro aan garanties van de EU-lidstaten omvatten, te gebruiken als ‘hefboom’ om 200 miljard euro vrij te maken voor aanvullende financiering van kmo’s, middelgrote beursgenoteerde bedrijven en andere bedrijven in de reële economie. Het ESM zou met zijn onbenutte financiële vuurkracht van 410 miljard euro kredietlijnen tegen lage rentes kunnen verstrekken. De gereedschapskist van het ESM bevat verschillende financiële instrumenten voor gebruik onder uiteenlopende omstandigheden. Vooralsnog lijken de kredietlijnen die uit voorzorg al zijn ingesteld – en die in het verleden nog nooit zijn gebruikt – het meest geschikte instrument. Dergelijke kredietlijnen hoeven niet te worden gebruikt, maar ze hebben het voordeel dat het geld, als een land dringend steun nodig heeft, heel snel kan toestromen, omdat er een goed geregeld apparaat klaarstaat.

Euro-obligaties?

Als de EIB en het ESM beide hun acties opvoeren, moeten ze obligaties uitgeven om hun leningen te financieren. De EIB – en in mindere mate de Europese Commissie – gaat zo’n schuld aan voor alle 27 EU-lidstaten en het ESM voor de 19 landen van de eurozone. Deze drie instellingen gaan al jarenlang onderlinge schulden oftewel een Europese schuld aan. Inmiddels hebben deze instellingen zo’n 800 miljard euro aan Europese schulden uitstaan. Alle drie financieren ze tegen rentetarieven die ver onder de financieringskosten van de meeste EU-lidstaten liggen en die ook onder ongunstige omstandigheden doeltreffend en succesvol zijn gebleken. En ze zouden op dit moment nog meer kunnen doen.

Er bestaan voorstellen om nieuwe instellingen of nieuwe instrumenten in het leven te roepen, maar dat kost tijd die we nu niet hebben. Aan het begin van de eurocrisis vergde het zeven maanden voordat het eerste tijdelijke reddingsfonds voor de euro, de Europese faciliteit voor financiële stabiliteit, de eerste obligatie uitgaf. En dat was nog een recordsnelheid vergeleken bij soortgelijke instellingen die wel tot drie jaar nodig hadden. De vorming van nieuwe Europese schulden vereist kapitaal, garanties of geoormerkte opbrengsten en een functionerend juridisch en bestuurlijk systeem. Het is daarom het beste om direct gebruik te maken van alle bestaande instellingen en instrumenten die al jaren met succes grote bedragen inzamelen.

Interne markt beschermen

Na afloop van dit jaar kunnen dan de verdergaande oplossingen worden bedacht die nodig zijn om de Europese economieën weer van de pandemieklap te helpen herstellen. Zoals EU-commissievoorzitter Von der Leyen al heeft aangekondigd zal de volgende Europese meerjarenbegroting zich dan opnieuw richten op de bestrijding van de economische gevolgen van de coronacrisis.

Er zou bijvoorbeeld rekening kunnen worden gehouden met die lidstaten die vooral met sterke negatieve economische gevolgen te maken hebben. Italië zou waarschijnlijk de komende jaren geen nettobijdrage aan de EU-begroting hoeven te leveren. Bovendien zou de EIB haar kapitaal kunnen verhogen, zodat ze komende jaren meer leningen kan verstrekken. En het ESM heeft al kredietcapaciteit beschikbaar.

Het is nu tijd voor Europese solidariteit. Als we de interne markt van de EU willen beschermen, is het niet genoeg om onze eigen economie te redden. Elk EU-lid heeft er belang bij dat ook alle andere EU-landen deze crisis te boven kunnen komen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.