Breton: „De vraag is simpel: willen we ons samen inzetten om Europa te beschermen en opnieuw op te bouwen?”

Foto Olivier Hoslet/EPA

Interview

‘De feiten zijn: Duitsland en Frankrijk hebben meer maskers naar Italië gestuurd dan China’

Thierry Breton, Eurocommissaris Is Europa bestand tegen de pandemie? De Europees commissaris voor de interne markt probeert de EU bijeen te houden in een tijd dat elke lidstaat liefst voor zichzelf kiest. „Als één land faalt, faalt iedereen.”

Eurocommissaris Thierry Breton heeft nog maar weinig momenten dat hij níét in een videoconference zit. ’s Ochtends om 7 uur begint het met zijn persoonlijke kabinet, dan vanaf 9 uur met het crisisteam van de Europese Commissie, en de rest van de dag met ministers en topbestuurders uit de auto-, vliegtuig- en techindustrie. Aan Breton (65), verantwoordelijk voor het functioneren van de interne markt, de taak ervoor te zorgen dat die markt onder druk van de coronacrisis niet uiteenscheurt.

De afgelopen weken bleek keer op keer hoezeer de Europese eenheid bedreigd wordt. Landen voerden exportverboden in, sloten hun grenzen en weigerden materiaal met elkaar te delen. Het is de eerste reflex, zegt hij in gesprek met NRC. „Je ziet die neiging ook in de Verenigde Staten, waar sommige staten grenzen opwerpen voor reizigers uit New York.”

Twee weken geleden wist Breton techbedrijven als Netflix en Google ervan te overtuigen de beeldkwaliteit van hun videodiensten terug te schroeven, om het Europese internetverkeer te sparen. Vorige week vroeg hij Europese telecomproviders locatiedata te delen van gebruikers, om een beter beeld te krijgen van virushaarden.

Op zulke digitale terreinen kan Europa enigszins eendrachtig opereren. Maar medische zorg is per land geregeld. Daardoor moet Breton, tot zijn frustratie, toezien hoe landen een eigen koers varen die botst met de algemene belangen van de EU.

Uiteindelijk zal de Europese Unie hier sterker uit komen, is zijn overtuiging. „Voor het eerst vroegen lidstaten de Europese Commissie productie en voorraden van medische hulpmiddelen in kaart te brengen en op te voeren. Tegelijk is het duidelijk dat Europa meer zelfvoorzienend moet worden op deze gebieden. Dat zal de komende periode een belangrijk speerpunt worden.”

Critici zeggen: Europa faalt in de coronacrisis. Hebben ze een punt?

Absoluut niet. Geen enkel land was hierop voorbereid. De feiten zijn: Duitsland en Frankrijk hebben meer maskers naar Italië gestuurd dan China. Toen China het zwaarst getroffen werd door het virus, hebben ze Europa om hulp gevraagd. Ze vroegen ons dat in stilte te doen en dat hebben we gedaan. Het helpt niet naar elkaar te wijzen.”

Solidariteit en samenwerking, Breton gebruikt de woorden vaak. Zijn boodschap: ook de economische gevolgen van de coronacrisis kan Europa alleen door gezamenlijk handelen te lijf. Nederland is daarvan geen voorstander, en benadrukt dat landen eerst zelf hun economie moeten ondersteunen.

Inmiddels pleit premier Rutte in Europees verband wel voor een speciaal fonds voor de medische sector, gevuld met giften. Europese instrumenten om de economie te ondersteunen stuiten in Nederland nog altijd op weerstand.

Expliciet ingaan op die Nederlandse positie wil Breton niet. Maar, benadrukt hij: alleen een gezamenlijk Europees plan zal deze klap kunnen opvangen. „Hoe goed een land er vóór deze crisis ook voor stond, iedereen zal diep geraakt worden. Het is mijn taak ervoor te zorgen dat iedereen in staat is zijn eigen industrie zo goed mogelijk te beschermen. Óók Spanje en Italië. Want onze interne markt is volledig verbonden. Als één land faalt, faalt iedereen. Als de inzet van de Europese Centrale Bank niet genoeg is, moeten we kijken naar andere oplossingen. Persoonlijk denk ik dat het een vorm van langetermijnobligaties moet zijn, uitgegeven door een speciaal fonds gericht op het industriële herstel van Europa.”

Pleit u voor zogeheten ‘eurobonds’?

„Het is niet aan mij daarover nu iets te zeggen. Het gaat er niet om hoe het instrument er precies uit zal zien. Eerst moet duidelijk zijn dat we samen alles willen doen om onze industrie te ondersteunen.”

Nederland heeft Zuid-Europa boos gemaakt door in deze crisis vooral te wijzen op gebrek aan buffers bij andere landen. Hoe kijkt u naar de Nederlandse houding?

„Als oud-minister van Financiën zal ik nooit openlijk commentaar geven op oud-collega’s. Zelf was ik overigens een bijzonder strenge minister, strenger nog dan de Nederlanders! Mijn punt is: het is nu anders. We hebben een van de heftigste crises in honderd jaar. De vraag is simpel: willen we ons samen inzetten om Europa te beschermen en opnieuw op te bouwen? Als het antwoord ja is, moeten we het over een gezamenlijk instrument hebben, in de geest van solidariteit.”

Breton stuurde op 26 maart een brandbrief naar de ministers van Volksgezondheid die aandringt op opheffing van exportbeperkingen van medische goederen. Eenzijdige acties vertragen de bestrijding van de Covid-19-uitbraak en roepen reacties op. Een goede organisatie voor de hele Europese markt is de enige manier om schaarste te voorkomen op plekken waar ze echt nodig zijn. De Commissie belooft ‘extreem waakzaam’ te zijn en direct op te treden zodra landen proberen medicijnen of medische goederen vast te houden of te hamsteren.

Breton: „In het begin van de crisis troffen landen, waaronder Duitsland, exportbeperkingen. Ik snap het, en ik verwijt ze dat niet. Het is ook onacceptabel dat bedrijven voorraden opkopen en verhandelen voor een veel hogere prijs. Daar hebben we ook een stokje voorgestoken. Er is inmiddels een regeling getroffen [een wet die export van beschermende middelen naar landen buiten de EU beperkt]. Daarnaast proberen we voorraden te sturen naar de plekken waar ze het meeste nodig zijn.”

In de praktijk komt het hierop neer: lidstaten mogen de export van medische goederen binnen de EU alleen afremmen om aan hun ‘vitale’ binnenlandse vraag te voldoen. Andere beperkingen zijn niet toegestaan.

U vroeg telecombedrijven locatiedata te delen om beter te bepalen waar hulp nodig is. Wilt u nog meer locatiegegevens opvragen?

„Nee. Het ging ons om metadata, volledig geanonimiseerd, die we kunnen gebruiken om de verspreiding van het virus op het continent te volgen. We moeten weten waar hulpgoederen het meest nodig zijn. Zulk datagebruik past binnen de mogelijkheden van de Europese privacyregels en heeft niets te maken met het volgen van individuele personen.”

Is een volgende stap nodig? Zoals Polen en Slowakije apps verplicht stellen om te controleren of mensen wel thuisblijven?

„Dat is niet onze verantwoordelijkheid, maar de Commissie beveelt die aanpak zeker niet aan. Persoonlijk betreur ik het. Ik ben een sterk voorvechter van persoonlijke privacy.”

Vindt u dat Polen en Slowakije te ver gaan?

„Ik kan daar geen commentaar op geven.”

Dus u wilt vanuit de EU ook niet meer persoonlijke locatiegegevens opvragen bij Facebook of Google?

„Absoluut niet.”