Opinie

De verwijzingen naar Tsjernobyl zingen rond in Rusland

President Vladimir Poetin dreigt in eigen land klem te geraken tussen de coronacrisis en een door hemzelf ontketende olie-oorlog, ziet Hubert Smeets.

Hubert Smeets

Russische militaire colonnes in konvooi op Italiaanse wegen: zelfs toen de Communistische Partij Italië nog een geduchte machtsfactor was, was dat ondenkbaar. De commotie over deze historische doorbraak is dan ook groot. „Op pr-gebied verslagen door Poetin, dat lukt er niet veel”, aldus Tom-Jan Meeus in een column waarin hij de Nederlandse interpretatie van het begrip Europese solidariteit behandelde.

Vladimir Poetin steelt inderdaad de show in den vreemde. Dat lukt hem overigens al jaren. Caritas is de soft power van elke imperiale geopolitiek, weet hij. Maar of zijn goedertierenheid hem ook in Rusland politiek soelaas gaat bieden?

Net als Donald Trump heeft Poetin zijn onderdanen lang voorgehouden dat het virus aan hen voorbij zou gaan. Het verschil tussen beide zielsverwanten was dat Trump tot afgelopen woensdag de Amerikanen dagelijks een ander verhaal via de televisie voorschotelde, terwijl Poetin zich juist schuilhield. Maar een week geleden wendde de Russische president zich toch tot het volk. Hoewel er „de facto” (dixit woordvoerder Dmitri Peskov) geen sprake was van een epidemie gaf Poetin de mensen een heel lang weekeinde „vrij”.

Het woord quarantaine meed hij als de pest. De president brengt alleen het goede nieuws, aldus hotelier-fotograaf Oleg Klimov, het slechte nieuws moeten zijn ambtenaren maar vertellen. Deze week erkende Poetin, een half dagje na collega Trump, ook dat de toestand „complexer” wordt. En hoe. De nationale volkstelling, die voor oktober stond gepland, wordt met een jaar uitgesteld.

Eigen mondkapjes naaien

Kan de gezondheidszorg deze crisis aan? Volgens nieuwssite Meduza ontbreekt het de ziekenhuizen aan van alles. Verpleegkundigen moeten soms thuis hun eigen mondkapjes naaien. De informatievoorziening aan dokters schiet eveneens tekort. Een Russische arts, die een kwarteeuw in Amsterdam woont, wordt daarom platgebeld door collega’s uit Moskou die van haar willen weten wat er aan de hand is. Zelf horen ze namelijk weinig. Verwijzingen naar ‘Tsjernobyl’ zingen daarom rond op sociale media. Na die kernramp in 1986 ging het ook zo.

Naast zorgen om de zorg – zoals overal ter wereld – is het ook de vraag of de schatkist de financiële klappen van de pandemie kan opvangen. Want Rusland wordt economisch niet alleen door het virus bedreigd, maar eveneens door het eigen drieste plan om tegelijkertijd ook nog even een mondiale olieprijsoorlog te ontketenen.

Het Kremlin, ingefluisterd door staatsoliebedrijf Rosneft, dacht met een soort oliedumping de Saoedische en Amerikaanse concurrentie uit de markt te kunnen prijzen. Die prijzenoorlog is zo’n succes – Russische olie is met 18 dollar (16,50 euro) per vat goedkoper dan ooit sinds de kredietcrisis van 2008 – dat ook Rosneft zelf inmiddels verlies draait op elke barrel.

Dankzij het staatsmonopoliekapitalisme dat het Kremlin heeft opgetuigd, zal Rosneft de dans wel ontspringen. Maar kan Poetin ook het gewone volk zulke bestaanszekerheid bieden? Als deze dubbele crisis langer dan drie maanden duurt, moet hij een greep gaan doen in de kas van het Nationaal Welvaartsfonds (115 miljard euro). Klimt de olieprijs weer naar 28 dollar, dan kan hij de verzorgingsstaat volgens econoom Sergej Goeriëv nog twee jaar vanuit dit spaarfonds overeindhouden. Met het huidige prijspeil onder 20 dollar moet het Kremlin veel eerder gaan bezuinigen op zorg, pensioenen en onderwijs.

Militaire konvooien mogen macht veinzen, ook Poetin zal getest worden. Iedereen komt een keer aan de beurt.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.