Een verlaten snelweg vlakbij Rennes, Frankrijk. Het matrixbord meldt: Covid-19, vermijd contact.

Foto Damien Meyer/AFP

De spits bestaat niet meer sinds corona – op die ene stranddag na

Verkeer Opstoppingen in het verkeer zijn verleden tijd, blijkt uit navigatiedata. TomTom heeft afnames van drukte als in de laatste weken „nog nooit gezien”.

Op de Europese wegen is het iedere dag weekend, met dank aan het coronavirus. Na het invoeren van maatregelen om de verspreiding van Covid-19 tegen te gaan, is de verkeersdrukte rondom grote Europese steden verdwenen. Spitsuur is verleden tijd.

Ook in Nederland zijn de gebruikelijke opstoppingen weg. Het verkeer rond Amsterdam had voor de maatregelen in de ochtend vaak te maken met vertragingen van meer dan 50 procent – een rit van een half uur duurt dan een kwartier langer. Na het ingaan van de ‘intelligente lockdown’ schommelt dit rond de 10 procent, blijkt uit een analyse van verkeersdata van navigatiebedrijf TomTom door NRC.

De afname van de verkeersdrukte begon in Noord-Brabant, waar burgemeesters van grote steden op 10 maart – twee dagen eerder dan het landelijk advies – hun inwoners opriepen zoveel mogelijk thuis te werken. Vanaf dan vervaagt beetje bij beetje het onderscheid tussen werkdagen en het weekend.

Verontwaardiging over drukte

Toen Nederland al een week thuiswerkte en scholen, universiteiten en horeca gesloten waren, ontstond in het weekend van 21 maart veel verontwaardiging door berichten over volle parken, drukke treinen, en files richting de stranden bij onder meer Zandvoort, Bloemendaal en Egmond aan Zee. In Haarlem – op de route naar het strand – was het die dag zelfs drukker dan de zaterdagen ervoor. Daar duurde het rond 15.00 uur gemiddeld 50 procent langer om met de auto van A naar B te komen. Ook in Den Haag werd de trend van afgenomen verkeersdrukte die dag onderbroken en leek het een ‘gewone’ zaterdagmiddag.

Het bleef vooralsnog die bij die ene uitzondering. Na de dringende oproep zoveel mogelijk thuis te blijven, zijn ernstige verkeersopstoppingen, waarbij de reistijd verdubbelde, niet meer voorgekomen. Ook afgelopen weekend bleef het rustig.

Lees ook Smartphone weet of mensen in de buurt van hun huis blijven

De cijfers zijn afkomstig van navigatieapparatuur van TomTom, waarmee naar eigen schatting zo’n 15 á 20 procent van de auto’s in West-Europa rijden. Het navigatiebedrijf deelde met NRC data over verkeersdrukte van een aantal Europese steden, waarvan zeventien in Nederland, gevat in een congestie-index. Hoe hoger dat percentage, hoe meer vertraging een automobilist in die stad oploopt.

„In de pieken zie je de grootste effecten”, zegt Gijs Peters, data-analist bij TomTom. „Er is duidelijk nog verkeer in de stad, maar de drukte tijdens de ochtend- en avondspitsen is verdwenen.”

De spits verdwijnt

Verkeer en congestie zijn veranderlijk. Een flink ongeluk, goed weer of schoolvakanties kunnen een groot effect hebben op het ontstaan of juist niet ontstaan van vertragingen. Maar het effect van het coronavirus op de congestieniveaus staat buiten kijf, zegt Peters. „Na de acute daling door de Italiaanse lockdown wist ik zeker dat we het virus en de dalende verkeersdrukte aan elkaar konden linken. Dergelijke afnames in het verkeer van de laatste weken hebben we nog nooit gezien.”

De informatie kan niet een op een gelinkt worden, maar zegt wel iets over de economische activiteit in een stad. Daarom maken ook financiële instellingen als banken of beleggers maken gebruik van de verkeersgegevens.

Het spoor van het coronavirus was op Europees niveau al vroeg terug te zien in Noord-Italië, waar begin februari de eerste grote uitbraak was. Daags na de eerste doden op 21 februari gingen daar elf stadjes vrijwillig in quarantaine. De regio’s Lombardije en Veneto werden aangemerkt als ‘gele zones’ en sloten scholen, universiteiten, horeca en verboden religieuze bijeenkomsten. Die maatregel was direct terug te zien in de Milanese verkeersdrukte op maandag 24 februari. Het congestieniveau tijdens de ochtendspits daalde in de weken erna tot gemiddeld 32 procent, in de weken ervoor was dit 68 procent.

Lees ook Algoritmes en drones moeten het coronavirus in toom houden

In het weekend van 1 maart legde de regering de Noord-Italiaanse inwoners nog strengere maatregelen op. Toch leek het verkeer in Milaan die week erop tegen de verwachting in juist aan te trekken. Pas nadat in het weekend van 7 maart werd besloten dat er vijftien provincies, met ruim zestien miljoen inwoners, volledig dicht moesten, zette een scherpe daling in van de verkeersdrukte in de stad. Eind maart kwam het congestiniveau amper boven de 10 procent uit, ver onder de drukte van een ‘normale’ weekenddag.

Rond Rome was de daling het sterkst van alle Europese steden die NRC bekeek. Na de oproep van de Italiaanse regering om zoveel mogelijk thuis te werken, daalde het congestieniveau op het hoogtepunt van de ochtendspits met 50 procentpunt naar een niveau dat normaliter op een doordeweekse avonds rond 21.00 of 22.00 uur bereikt werd.

Abrupte afname

De verkeersdrukte in Spanjes hoofdstad Madrid nam in maart in twee stappen abrupt af. Op 9 maart maakte het stadsbestuur onder meer bekend alle onderwijsinstellingen twee dagen later te sluiten. Van dinsdag op woensdag viel het congestieniveau tijdens de ochtendspits terug van 40 naar 16 procent. Later die week sloten alle horeca en niet-essentiële winkels de deuren, en geldt sindsdien in het hele land de staat van alarm.

Het coronavirus heeft ook het aantal automobilisten op de beruchte ring van Parijs uitgedund. Daar daalt het congestieniveau al sinds het eerste weekend van maart, toen het aantal doden opliep. Op 16 maart verkondigde de Franse president Emmanuel Macron dat het land een dag later voor twee weken op slot zou gaan, een maatregel die inmiddels tot half april verlengd is. Het was die avond opvallend druk op de weg doordat Parijzenaren massaal de stad ontvluchtten naar landelijker gebied. Dat bleef echter de enige uitzondering, sindsdien is het congestieniveau niet meer boven de 10 procent gekomen.