‘Als de klimaatcrisis eenmaal op de IC ligt, zijn we te laat’

Klimaat De coronacrisis laat zien wat een daadkrachtige overheid kan doen als het nodig is. Welke lessen zijn daaruit te trekken voor die andere crisis, het klimaat?

Schokpau, Duitsland.
Schokpau, Duitsland. Foto Hendrik Schmidt / dpa / AFP) / Germany OUT

Verliest het klimaat zijn momentum? Het is een serieuze vraag nu door de coronacrisis de voor het klimaat stakende scholieren niet meer de straat op kunnen, nu het mild-anarchistische activisme van Extinction Rebellion onzichtbaar is geworden, en nu zelfs de Zweedse Greta Thunberg alleen op Twitter nog van zich kan laten horen.

Woensdagavond is besloten om de klimaattop in Glasgow, die in november zou worden gehouden, uit te stellen. De top werd door velen gezien als een van de laatste kansen om de ambities uit het Klimaatakkoord van Parijs (2015) te verhogen, om daarmee in ieder geval een opwarming van meer dan anderhalf à twee graden Celsius te voorkomen. Maar overheden hebben, heel begrijpelijk, nu wel iets anders aan hun hoofd dan een crisis die vooral op de lange termijn voor problemen gaat zorgen.

„Je leest allerlei verhalen over analogieën tussen de coronacrisis en de klimaatcrisis”, zegt Marjan Minnesma, directeur van duurzaamheidsorganisatie Urgenda, in een telefoongesprek.

Lees ook: Kabinet onderzoekt versnelde sluiting van kolencentrales

„Bijvoorbeeld met de vraag hoe het kan dat er wel 90 miljard euro is voor de coronacrisis. Maar één miljard extra, dat is voor klimaat veel moeizamer dan nu voor corona. Ik snap het wel, corona ligt nu heel zichtbaar voor ons op de intensive care. Tegelijkertijd weten we: tegen de tijd dat de klimaatcrisis eenmaal op de intensive care ligt, als de zeespiegel nog veel verder stijgt, als het koraal dood is – en dat gebeurt al bij 2 graden opwarming – dan zijn we te laat.”

Elke week een klimaatpersconferentie

Minnesma zou willen dat we met de klimaatcrisis straks net zo omgaan als nu met de coronacrisis. En dat bedoelt ze vrij letterlijk. „Laat Rutte, als de coronacrisis voorbij is, ook elke week een persconferentie geven over de klimaatcrisis. Zorg steeds voor nieuwe updates. Leg uit hoe ver we zijn. Maar je hebt dan wel een premier nodig die erin gelooft. Nu is het nog te vaak: o jee, klimaat. Lastig, lastig, duur, duur.”

Ook de activisten van Extinction Rebellion zien parallellen tussen beide crises. Voor actievoerder Elle van Zeeland is de belangrijkste boodschap dat we bij klimaatverandering beter moeten luisteren naar de experts. „Zij waarschuwen al jaren voor grote gevolgen als we niet ingrijpen. We moeten snel handelen om te voorkomen dat de situatie onomkeerbaar wordt.”

Extinction Rebellion is door de coronacrisis tijdelijk veroordeeld tot een bestaan in de marge. „Onze rol blijft om actie te vragen voor het klimaat”, zegt Van Zeeland. „We proberen online acties op te tuigen. We zijn een petitie begonnen ‘geen poen zonder plan’. We willen niet dat er straks geld dat bedoeld is voor het herstel van de economie gaat naar grote vervuilende bedrijven.”

Daadkrachtige overheid

De coronacrisis laat zowel volgens Minnesma als Van Zeeland zien waartoe een daadkrachtige overheid in tijden van crisis in staat is. Zo bleek het stilleggen van de economie in de regio Wuhan grote voordelen te hebben voor de volksgezondheid. Marshall Burke, onderzoeker aan de Stanford Universiteit, becijferde dat de verbeterde luchtkwaliteit in China waarschijnlijk twintig keer meer levens heeft gered dan er door het coronavirus zijn omgekomen.

Betere luchtkwaliteit redde in China meer levens dan er zijn omgekomen door het virus

Burke schrijft nadrukkelijk dat hij niet wil zeggen dat een pandemie goed is voor de gezondheid. Maar het is wel duidelijk dat klimaat en milieu – in elk geval tijdelijk – baat hebben bij de coronacrisis. In februari daalde de uitstoot van broeikasgassen in China met een kwart, het gebruik van steenkool zelfs met meer dan een derde. De vraag naar olie is volgens het Internationaal Energieagentschap met een miljoen vaten per dag gedaald en alleen al op 24 maart werden 15.650 vluchten geannuleerd. Het zijn op dit moment niet meer dan kleine gelukjes bij een groot ongeluk.

Lees ook: De lucht boven Wuhan en Milaan was in lange tijd niet zo schoon

Nadelen zijn er ook. In de VS heeft het federale milieuagentschap EPA bekendgemaakt voorlopig milieuwetgeving niet te handhaven. Bedrijven kunnen voorlopig vervuilen wat ze willen. Bloomberg New Energy Finance verwacht dat de bouw van nieuwe installaties voor zonnepanelen dit jaar 16 procent lager zal uitvallen dan voorspeld. En zeven van de tien bedrijven hebben groene maatregelen voor onbepaalde termijn uitgesteld.

Wat als de crisis voorbij is?

De grote vraag is wat er gebeurt als de huidige crisis voorbij is. Lucht die in een paar weken is schoon geblazen, kan binnen een paar weken weer net zo smerig worden. En de recessie in 2008 leerde volgens het Tyndall Centre for Climate Change, dat de dip van 2 procent per jaar in de emissies die daardoor ontstond, na de crisis veranderde in een stijging met 6 procent per jaar.

Volgens Michael Jacobs, hoogleraar politieke economie in Sheffield en voormalig klimaatadviseur van de Britse oud-premier Gordon Brown, kunnen we uit de huidige ellende belangrijke lessen trekken voor de klimaatcrisis. In antwoord op vragen per e-mail, schrijft hij: „De Covid-crisis laat zien dat onze samenlevingen en economieën onvoldoende weerbaar zijn. Wetenschappers hebben ons gewaarschuwd voor het gevaar van een pandemie, maar we waren desondanks niet voorbereid. Dat geldt nog sterker voor de klimaatcrisis. Die les moeten we leren en nu is er een kans om ervoor te zorgen dat een groot publiek dat begrijpt.”