Wilders en Baudet steunen het kabinet met tegenzin

Rechtse oppositie Anti-establishmentpartijen zoeken een houding nu de bevolking vertrouwt op het establishment. FvD spendeerde in een week bijna 25.000 euro aan advertenties.

PVV-leider Geert Wilders en zijn FvD-collega Thierry Baudet tijdens het coronadebat woensdag.
PVV-leider Geert Wilders en zijn FvD-collega Thierry Baudet tijdens het coronadebat woensdag. Foto David van Dam

Thierry Baudet was er vroeg bij. Al op 28 januari, de Chinese overheid had de stad Wuhan net een paar dagen eerder afgegrendeld, stelde de fractievoorzitter van Forum voor Democratie in de Tweede Kamer een spoeddebat voor over het coronavirus. Het debat kwam er niet, waarna Baudet de meeste bijeenkomsten in de Kamer over corona oversloeg. Tot een maand geleden.

Vanaf het moment dat de virusuitbraak ook in Nederland serieuze vormen aannam, meldde Baudet zich opnieuw. Het kabinet, zei hij, deed te weinig, dreigde met een „uiterst riskante” strategie „tienduizenden, misschien honderdduizenden doden” te veroorzaken en moest snel overschakelen op een „totale lockdown”.

Bij die lockdown-oproep kreeg Baudet alleen steun van PVV-leider Geert Wilders, die zich in de eerste weken ook op de vlakte hield maar de kabinetskoers daarna in harde woorden veroordeelde. De premier, zei Wilders twee weken geleden, zou door zijn softe aanpak „Russische roulette spelen” met de Nederlandse bevolking.

Lees ook: Corona dwingt populistische leiders hun instincten te onderdrukken

Dilemma: meebuigen of afstand bewaren?

Het illustreert het dilemma waarvoor anti-establishmentpartijen Forum voor Democratie en de Partij voor de Vrijheid in de coronacrisis staan. Het establishment dat ze bestrijden lag nog nooit zo goed in de peilingen als nu, het anti-establishmentgeluid ligt knock-out in de hoek. Dus wat te doen: meebuigen met het kabinet of kritisch afstand bewaren?

Beide opties zijn ongemakkelijk. De kabinetsaanpak geniet brede steun onder de bevolking, maar om daarin mee te gaan moeten FVD en PVV de instanties en personen omarmen die ze al jaren in twijfel trekken – het RIVM, de bewindspersonen in het kabinet-Rutte III.

Waar populisten met regeringsmacht – zie Bolsonaro, zie Trump – er lange tijd voor kozen de bedreiging van het virus te bagatelliseren en strenge maatregelen van de hand te wijzen, kiezen Wilders en Baudet vanuit de oppositie voor de tegenaanval: het coronavirus is een serieuze bedreiging en het kabinet doet nog lang niet genoeg om de bevolking te beschermen.

Met die boodschap probeerden beide fractieleiders vooral hun eigen kiezers te bereiken. De PVV stuurde de afgelopen weken de ene na de andere nieuwsbrief uit naar haar achterban. Forum voor Democratie spendeerde in een week tijd bijna 25.000 euro aan politieke advertentiecampagnes op Facebook, meer dan andere partijen in een jaar uitgeven.

Populisten leveren zetels in, VVD groeit

Maar keihard oppositie voeren tegen een regering in crisistijd is geen garantie voor succes: in opiniepeilingen leverden PVV en FVD deze week allebei zetels in, terwijl de VVD juist fors aan populariteit won.

De afgelopen dagen zwakten Wilders en Baudet hun roep om harde maatregelen weer wat af. Nadat de twee fractievoorzitters twee weken geleden hadden opgeroepen tot een totale lockdown – met dichte grenzen, sluitingen van niet-essentiële winkels en serieuze bewegingsbeperkingen, zo zei Wilders – namen ze al snel genoegen met de „intelligente lockdown” die het kabinet introduceerde, al bevatte die geen van de genoemde voorwaarden. Kritiek is er nog steeds, maar het begrip ‘volledige lockdown’ duikt sindsdien niet meer op in hun tweets.

De nieuwste verlenging van de kabinetsmaatregelen noemde Wilders woensdag tijdens het Kamerdebat „verstandig”. Baudet zei tijdens hetzelfde debat de maatregelen te steunen, „vanuit het landsbelang”.