De Italiaanse minister voor Europese Zaken, Enzo Amendola.

Foto Olivier Hoslet

Interview

Italiaans minister voor Europese Zaken: ‘Italië blijft zelf zijn schulden betalen’

Enzo Amendola, minister De Italiaanse minister van Europese Zaken pleit voor ‘coronabonds’, voor één duidelijk doel: samen reageren op een noodtoestand.

Eén thema staat centraal voor Enzo Amendola, minister voor Europese Zaken van Italië. Als Italië voor ‘coronabonds’ pleit, is dat niet om de schulden van afzonderlijke landen te dekken; ze zijn bedoeld om „uitzonderlijke Europese maatregelen” te financieren. „Italië heeft altijd zelf zijn schulden betaald en zal dat blijven doen.” Maar als Italië de onvermijdelijke extra uitgaven via coronabonds kan dekken, betaalt het daarover minder rente, omdat heel Europa zich garant stelt.

„Bij de uitdaging waar we voor staan, is een gemeenschappelijk beleid nodig met de financiële ruimte die dat beleid doeltreffend maakt”, zegt hij in contact via e-mail en telefoongesprekken. Hij zegt dat Nederland en Italië, twee oprichters van de Europese Unie, altijd goed konden samenwerken. „We moeten ook nu op een normale toon met elkaar blijven praten.”

Wat vraagt Italië eigenlijk van Europa? Geld, een blanco cheque, een soort bankgaranties?

„We vragen de EU om geschiedenis te schrijven. Bij de buitengewone gebeurtenissen die we meemaken, worden er van politici buitengewone keuzes gevraagd. We moeten eraan werken dat Europa niet stilvalt in deze mondiale crisis, die alle grote economieën raakt. De Verenigde Staten hebben bijvoorbeeld maatregelen voor ongeveer tweeduizend miljard dollar genomen. Verkeerde beslissingen van nu kunnen ons concurrentievermogen van morgen verzwakken. Daarom moeten we samen reageren, op een manier die de nationale politiek overstijgt. De maatregelen hebben één duidelijk doel: het oplossen van een noodtoestand.”

We moeten samen reageren, op een manier die de nationale politiek overstijgt. De maatregelen hebben één duidelijk doel: het oplossen van een noodtoestand.

Premier Rutte prefereert een gift aan een noodfonds boven de ongewisse coronabonds. Een eerste reactie?

„Het is moeilijk een recessie het hoofd te bieden met giften. Laten we luisteren naar de bedrijven die exporteren, naar de mensen die hun baan dreigen te verliezen.’’

Als we niet naar de middelen maar naar het doel kijken, wat is dat dan?

„De drie prioriteiten de komende weken en maanden zijn de gezondheid van burgers, behoud van banen en steun voor bedrijven. We moeten gezamenlijke maatregelen treffen omdat het virus geen grenzen kent en de mondiale gevolgen van de pandemie voor de productieketen in alle lidstaten van de EU te voelen zullen zijn.”

Er zijn al belangrijke maatregelen genomen: geldschepping door de Europese Centrale Bank, opschorting van het Stabiliteitspact en de regels voor staatssteun. Waarom dringt Italië aan op ‘coronabonds’?

„De ECB en de Europese Commissie hebben hun bijdrage geleverd om een snel antwoord te garanderen en de eerste fases van de crisis te verlichten. We moeten nu maatregelen financieren die een nieuwe verspreiding van de epidemie voorkomen, die werknemers die getroffen zijn door de crisis ondersteunen, en die het bedrijven die in deze periode stilliggen mogelijk maakt zo snel mogelijk hun activiteiten te hervatten.”

Er zijn ook meningsverschillen over het Europees Stabiliteitsmechanisme, een soort noodfonds. Speelt daarbij mee dat de populistische politicus Matteo Salvini, nog altijd populair, daar campagne tegen heeft gevoerd omdat een ESM-krediet Italië, in zijn woorden, onder curatele zou stellen?

„Het ESM is een instrument dat in 2012 in gecreëerd, in een andere logica. Toen ging het om een asymmetrische crisis: Griekenland had geen toegang meer tot de kapitaalmarkten. Nu gaat het om een economische crisis, die op een symmetrische manier alle lidstaten raakt. Er bestaat een wereld vóór de Covid-19-pandemie en een wereld die daarna komt. Als we de ESM-regels toepassen zoals ze in 2012 zijn opgesteld, gebruiken we een verouderd medicijn.’’

Er bestaat angst dat bedrijven die nu in de problemen komen, een makkelijke overnameprooi worden. Kan Europa iets doen om een industriële wildwest meteen na het virus te vermijden?

„Die angst bestaat en Europa kan hier zeker een rol spelen. In Italië werken we aan versterking van de ‘golden power’ (een soort staatsveto, red.) om de strategische bedrijven te beschermen. Op Europees niveau moeten we met Eurocommissaris Vestager alle maatregelen versterken die helpen om het level playing field te beschermen.”

Een vraag die ik vaak in Nederland hoor, luidt: waarom zouden we de Italianen helpen als die eerder met pensioen gaan dan wij?

„Geen enkele staat is verantwoordelijk voor deze crisis en, ik herhaal, het gaat er niet om Italië te helpen, maar Europa te ondersteunen. Nederland profiteert in belangrijke mate, in termen van welstand en economische groei, van de mogelijkheden van de interne markt. Samen moeten we die verdedigen en al onze krachten concentreren op een krachtig en onmiddellijk antwoord op de pandemie en haar economische gevolgen.”

Nog zo’n vraag: waarom zouden we Italië moeten vertrouwen, aangezien het er al twee decennia niet in slaagt de noodzakelijke hervormingen door te voeren?

„Italië heeft al jaren geleden belangrijke hervormingen doorgevoerd. Het geeft al bijna tien jaar minder uit dan het binnenkrijgt en heeft een primair begrotingsoverschot sinds 2011 [uitgaven zonder rentebetalingen, red.]. Het is het tweede industrieland van Europa en perfect in staat zijn eigen schulden terug te betalen. In dit moeilijke moment roept de geschiedenis Europa op tot moedige en tijdige keuzes. Zulke stereotypes over Italianen mogen niet het vertrouwen ondermijnen dat nodig is om samen zo snel mogelijk uit deze crisis te komen. Het is noodzakelijk om snel gezamenlijk te handelen. Te late interventies kunnen onherstelbare kosten hebben die we niet meer kunnen repareren.”

Dit artikel is donderdagochtend om 10 uur geactualiseerd.