‘Coronapatiënt is thuis beter af dan in het ziekenhuis’

Coronapatiënten Coronapatiënten worden sneller beter als ze thuis blijven met hun geliefden erbij, denken ze bij het Jeroen Bosch Ziekenhuis.

Een aantal coronapatiënten van de IC van het Jeroen Bosch Ziekenhuis is overgebracht naar ziekenhuizen in het noorden van Nederland.
Een aantal coronapatiënten van de IC van het Jeroen Bosch Ziekenhuis is overgebracht naar ziekenhuizen in het noorden van Nederland. Foto Marcel van den Bergh/Hollandse Hoogte

Zodra een ernstig zieke coronapatiënt een ziekenhuis binnenkomt, gaat hij een grens over. Daarachter wacht zuurstof of beademing, maar ook eenzaamheid. Hij wordt gescheiden van zijn dierbaren. Om zich heen ziet hij alleen nog maar verpleegkundigen en artsen met mondkapjes, beschermende brillen en grote jassen aan. „Het is een vervreemdende omgeving, er is geen direct menselijk contact meer”, zegt Piet-Hein Buiting, bestuursvoorzitter van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. „Voor veel patiënten is het erg angstig en verwarrend. En voor hun naasten ook. Ze mogen er niet meer bij, hun hand niet meer vasthouden. Dat komt het herstel niet ten goede.”

Het ziekenhuis in coronatijd is een nare plek. Daarom kiest Buiting nu voor een andere benadering: hij wil coronapatiënten zo veel mogelijk thuis verplegen. Niet omdat ze zijn opgegeven, maar omdat dat beter voor ze is. In het ideale geval blijft de zieke gewoon thuis, met de partner of een kind erbij. Als dat nodig is komt er thuiszorg en zuurstof. Voor patiënten die niet thuis kunnen blijven, is er nu in Den Bosch een nieuwe oplossing. De zieke kan samen met een dierbare naar een coronazorgcentrum, waar ze in een huiselijke omgeving worden verzorgd. Deze week openden de eerste twee centra.

Buiting stelde de geriatrie-afdeling van zijn ziekenhuis beschikbaar voor het eerste coronazorgcentrum. Daar zijn nu zestien kamers met bedden voor patiënten, een naaste mag mee op de kamer. Woensdag opende een tweede centrum in Vught, met veertig bedden. Meer locaties volgen. De zorgcentra staan los van het hospitaal: huisartsen regelen er de medische zorg, thuiszorgmedewerkers de dagelijkse verzorging.

‘We geven alleen zuurstof’

Er is geen behandeling voor Covid-19, benadrukt Buiting. Het virus overwinnen, dat moet het lichaam zelf doen. „Bij de meeste mensen gaat dat makkelijk, maar een kleine groep wordt erg ziek. Zij krijgen een longontsteking door het virus. Daartegen hebben we geen medicijnen. We kunnen alleen zuurstof geven, of beademen op de intensive care (IC) intensive care (IC) als het een zware ontsteking is.”

Niet alle patiënten zijn echter sterk genoeg voor een opname op de IC. Twee of drie weken aan de beademing, daarvoor moet iemand echt fit zijn. Kwetsbare mensen komen dus op een gewone verpleegafdeling te liggen. Maar ook daar zijn ze afgesneden van hun dierbaren. „Dan bied ik liever sociaal contact dan een beademingsapparaat”, zegt Buiting.

Lees ook: ‘Landelijke coördinatie van IC-bedden is nodig, om chaos te bestrijden’

„We richten ons in Nederland erg op die ene hulpbron: extra zuurstof en beademen”, zegt hij. „Maar daarmee stellen we andere hulpbronnen buiten werking. Steun van je partner, een fijne omgeving, je eigen bed en eten, je eigen muziek. Dat is allemaal weg in het ziekenhuis, het enige dat we geven is zuurstof. Wij denken dat voor veel patiënten de kansen op genezing groter zijn als ze niet in het ziekenhuis komen.”
Bewijzen kan hij dat niet. „Daar is in deze crisis geen tijd voor. Het is wel bekend dat een multidisciplinaire benadering waarin ook de naasten worden betrokken een beter verloop oplevert bij bijvoorbeeld ALS (Amyotrofische Laterale Sclerose).”

„Dit is een nieuw concept in Brabant”, zegt huisarts Regien Kievits. Zij is huisarts en woordvoerder namens de betrokken huisartsen in de regio. „Een patiënt van mij van 65 jaar ligt al twaalf dagen in Friesland in het ziekenhuis. Ze heeft het meeste last van heimwee. Zij zou voor haar verdere herstel hier in een coronazorgcentrum verpleegd kunnen worden, met een familielid erbij.” Bijkomend voordeel van de zorgcentra is dat er in het ziekenhuis meer plek komt, en dat thuiszorgmedewerkers effiënter kunnen werken. „Maar de grootste winst is voor de patiënt”, vindt ze.

Impact van eenzaamheid

Hans Buijing van Zorgthuisnl, de branchevereniging van de thuiszorgorganisaties, ziet twee knelpunten. „Er is een groot tekort aan beschermingsmiddelen zoals mondkapjes, brillen en schorten. Thuiszorgorganisaties staan bij de verdeling daarvan achter in de rij. En zonder die spullen kan een thuiszorgmedewerker niet werken.” Hij waarschuwt ook voor overbelasting van mantelzorgers, omdat het vaak om patiënten gaat die ook al jarenlang onderliggende chronische ziektes hebben. „Voor zuurstof toedienen of morfinepompen aanleggen zijn toch professionals nodig.” Hij hoopt dat de overheid het ruimere testbeleid nu snel doorvoert. „Als we weten welke zorgmedewerkers al corona hebben gehad, kunnen zij zonder bescherming werken.”
Inwonende mantelzorgers lopen natuurlijk ook kans om besmet te raken. Buiting ziet daar weinig problemen. „Het is meestal de partner. Wij gaan ervan uit dat die ook al een corona-infectie heeft opgelopen.” Als het een ander familielid is kan de huisarts meewegen wat het risico voor diegene is, en of er genoeg beschermingsmiddelen zijn.

Naast beschermende spullen zijn er voor dit plan ook zuurstofflessen voor thuis nodig. Die waren er aanvankelijk niet, zegt Buiting. „We hebben net gehoord dat dat gaat lukken. Maar zelfs zonder zuurstof kan thuis blijven een betere optie zijn dan helemaal alleen zijn en wel zuurstof krijgen. Het is lang niet altijd noodzakelijk. Veel mensen voelen zich niet erg benauwd, maar vooral slap omdat er te weinig zuurstof in het bloed zit.” En ook mensen die geen zuurstof krijgen kunnen herstellen, zegt Buiting.

Bij patiënten kan de angst rijzen dat ze niet de beste zorg krijgen, of opgegeven zijn. Maar dat is niet de insteek. De patiënt bepaalt met de huisarts en de familie wat de beste plek is. Dat hangt samen met de leeftijd en gezondheid, maar ook met veerkracht. De impact van eenzaamheid begint nu ook bij huisartsen door te dringen. „Ook in tijden zonder corona gaan we met kwetsbare mensen in gesprek over de voor- en nadelen van een ziekenhuisopname”, zegt huisarts Tamara Platteel. Zij werkte mee aan de leidraad voor de thuisbehandeling van oudere Covid-19-patiënten die het Nederlands Huisartsen Genootschap op 27 maart publiceerde. „Dat aspect van eenzaamheid weegt nu zwaar mee in die beslissing.”

Lees ook: ‘We moeten wellicht vaker zeggen: we behandelen niet’

Op andere plekken in Nederland worden nu ook speciale zorgcentra en palliatieve zorgcentra opgezet om de toestroom van patiënten aan te kunnen. Toch gaat het Bossche plan verder. „In die andere centra mogen de naasten er maar kort bij, en pas op het allerlaatste moment”, zegt Buiting.
„Onze zorgcentra zijn geen hospices”, benadrukt huisarts Kievits. „Er wordt behandeld, ook de onderliggende ziekten, en mensen kunnen er genezen. Natuurlijk zal het voor sommige kwetsbare ouderen de laatste fase betekenen, maar dan wel met de warmte van een dierbare bij zich.Maar mensen kunnen daar ook genezen, of na een ziekenhuisopname komen herstellen. En mocht iemand alsnog het ziekenhuis nodig hebben dan kan hij daar nog steeds naartoe.”