Crisishulp vanachter de naaimachine

Naaien Al sinds het begin van de coronacrisis is er een groot tekort aan mondkapjes. Het heeft hobbynaaiers en modehuizen ertoe aangezet ze zelf te gaan maken.

Kostuumontwerper Marianka Halters maakt zelf mond(neus)kapjes.
Kostuumontwerper Marianka Halters maakt zelf mond(neus)kapjes. Foto Annabel Oosteweeghel

Wat doe je als je binnen moet blijven omdat je tot de risicogroep behoort? De steller van de vraag, de 74-jarige Annie Hermens, geeft op Facebook zelf het antwoord: „Juist: mondkapjes maken.”

Hermens is een van de ruim 4.300 mensen, vooral vrouwen, die zich sinds 17 maart hebben aangesloten bij Facebookgroep Mondkapjes Maken Nederland, een platform voor mensen die thuis katoenen mondkapjes in elkaar zetten. Daaromheen zijn nog een aantal subgroepen (Mondkapjes Maken Friesland, Mondkapjes Maken Eindhoven, et cetera) gevormd,

Een van de initiatiefnemers van de groep is Kelly van Noije, trajectcoördinator bij Humanitas in Amersfoort. Zelf naait ze niet, maar omdat ze veel mensen kende die zelf mondkapjes naaiden en veel mensen die behoefte hadden aan de kapjes, besloot ze samen met coupeuse Cecilia Vermeer vraag en aanbod bij elkaar te brengen. „Een project van hoop”, zegt ze.

Op de Facebookpagina worden ook resultaten van de huisvlijt getoond, tips uitgewisseld – hoe je plooien maakt binnen 20 seconden, hoe je met behulp van twee bankschroeven in een keer een heleboel band op maat kunt knippen – en vragen gesteld: Mag je wit katoen verven? De brillenglazen van mijn man besloegen meteen toen hij mijn proefkapje omdeed, wat doe ik fout?

Duizenden kapjes zijn er al gemaakt door de vrijwilligers, en er is vraag naar zeker nog eens 15.000, vooral van mensen die werken in thuiszorg, gehandicaptenzorg, jeugdzorg, tandartsen en een enkele particulier die een groot risico heeft op Covid-19. Wijkverpleegkundige Veerle, die werkt bij Buurtzorg Utrecht, gebruikt kapjes die ze heeft gekregen via de Facebookgroep, en heeft er inmiddels tientallen uitgedeeld onder collega’s. „We zijn nu verplicht mondkapjes te dragen bij het werk, maar ze zijn schaars bij ons.”

Foto Annabel Oosteweeghel
Foto Annabel Oosteweeghel
Foto Annabel Oosteweeghel
Het ontwerp van Marianka Halters.
Foto Annabel Oosteweeghel

Veerle wil niet met haar achternaam in NRC, omdat de mondkapjeskwestie gevoelig ligt. Er zijn instellingen en huisartsen, zo ook valt te lezen op de Facebookpagina, die niets van de kapjes willen weten omdat ze niet veilig zouden zijn, en hoogstens zouden zorgen voor schijnveiligheid.

Sandra Jansema, projectleider en wijkverpleegkundige bij Buurtzorg Nederland zegt dat de stoffen mondkapjes inderdaad niet beschermen tegen Covid-19. „Maar er heerst ook griep. We willen de druk op de zorg zo laag mogelijk houden, dus dragen we sinds de uitbraak standaard een mondkapje.” Als er bij een cliënt geen aanwijzingen zijn voor Covid-19, mag dat een zelfgemaakte van stof zijn: „We hebben allerlei onderzoeken bestudeerd, ook uit Wuhan, waaruit blijkt dat het dragen van een mondkapje zinvol is.”

Modemerken

Al sinds het begin van de Europese coronacrisis is duidelijk dat er een schrijnend tekort is aan mondkapjes of mondneuskapjes. Daaraan proberen niet alleen hobbynaaiers iets te doen, ook professionals. Modebedrijven als Chanel, Dior, Balenciaga, Saint Laurent, de Belgische lingeriefabrikant Van de Velde en het Nederlandse Hul le Kes zetten hun productiefaciliteiten in om mondkapjes te maken.

Van de Velde maakt voor ziekenhuizen elke dag duizend FFP1-maskers, die voor minstens 80 procent beschermen tegen besmetting door deeltjes in de lucht. De meeste andere modemerken maken, net als de vrijwilligers van de Facebookgroep, mondkapjes van textiel die op hun best net zo goed zijn als de zogenaamde chirurgische maskers: rechthoekige, geplooide maskers die dikwijls van cellulose zijn gemaakt en alleen beschermen tegen besmetting via druppels Dit soort mondkapjes wordt normaliter ook gedragen door mensen in de zorg.

Sjaak Hullekes van modemerk Hul le Kes was bekend met het model, maar vond „de shape niet mooi. Bovendien zit het niet lekker als je een bril draagt.” Voor zijn gestreepte katoenen maskers heeft hij daarom een eigen patroon gemaakt, dat bol is en niet geplooid. Aan de bovenkant is in zijn maskers, net zoals in chirurgische maskers, een ijzerdraadje aangebracht, zodat ze goed om de neus zijn te vouwen.

Tussen de lagen katoen kan wc-papier, keukenpapier, een stuk van een stofzuigerzak of iets anders dat fungeert als filter worden aangebracht. Hij verkoopt ze via zijn site aan particulieren, voor elke verkochte schenkt hij er één aan een lokale Voedselbank. Tot nu hebben honderd vrijwilligers al via de schenking een mondkapje gekregen.

Hullekes en zijn vijf medewerkers hebben alle tijd om aan de kapjes te werken, sinds op 18 maart bekend werd dat het Eurovisie Songfestival niet door zou gaan. In Hullekes’ atelier zouden alle kostuums voor de muzikanten uit het orkest en de dansers van het showballet worden gemaakt. „Dus ik vroeg mij af: hoe kan ik nu van dienst zijn?”, zegt de ontwerper.

Katoenen linten

De mensen die aangesloten zijn bij Mondkapjes Maken Nederland werken allemaal met hetzelfde patroon, dat te is vinden op maakjemondkapje.nl. Wie ze gaat maken, zo schrijft de bijbehorende instructie voor, dient de handen een minuut te wassen, de naaimachine te ontsmetten, daarna weer de handen te wassen en zelf ook een mondkapje te dragen. Voordat het kan worden gedragen, moet een kapje op 90 graden worden gewassen. Daarom moeten katoenen linten moeten worden gebruikt om ze om te binden, geen elastiek. Ook in dit kapje komt altijd een filter, een draadje van ijzer of aluminium aan de bovenkant is optioneel.

Introductiefilmpje op maakjemondkapje.nl:

Het patroon en de instructies zijn overgenomen van een vergelijkbaar Belgisch initiatief, dat, zo staat op de site, is goedgekeurd door de Federale Overheidsdienst voor Volksgezondheid – al staat er bij niet voor welk gebruik en in welke situatie. Kelly van Noije zou heel graag zien dat het RIVM ook regels zou opstellen voor zelfgemaakte mondkapjes. „We proberen met man en macht door te dringen tot het RIVM, maar het is niet gelukt een reactie te krijgen.”

Een woordvoerder van het RIVM laat NRC weten dat de eisen voor mondkapjes door het tekort zijn versoepeld: ook niet-vochtdoorlatende chirurgische maskers worden nu geschikt bevonden voor gezondheidsmedewerkers die geen handelingen met een hoog risico hoeven uit te voeren bij Covid-19-patiënten. In overleggen is ook gesproken over de zelfgemaakte mondkapjes van katoen, zegt ze. „Maar als we een richtlijn zouden geven, betekent dat ook dat we garantie moeten geven, en dat kan niet bij een zelfgemaakt product.”

Kwetsbare mensen

Kostuumontwerper Marianka Halters heeft bedenkingen over de kapjes die worden gemaakt door de mensen van Mondkapjes Maken Nederland en vele andere amateurs en modebedrijven, en dat sinds deze week ook wordt gedeeld op de site van The New York Times. „Ze sluiten niet goed af”, vindt zij. Daarom ontwikkelde ze, net als Sjaak Hullekes een eigen model, dat net als dat van hem bol is en geen plooien heeft.

Halters stortte zich op de mondkapjes omdat ze aantal kwetsbare mensen kent. Na dertig exemplaren voor haar directe omgeving heeft ze net 110 stuks gemaakt voor verplegend personeel van het BovenIJ-ziekenhuis in Amsterdam. „Daar moeten ze een hele dag met één chirurgisch kapje doen, terwijl je in katoenen kapjes het filter vaak kunt wisselen.” Omdat er door de leiding van het ziekenhuis geen toestemming is gegeven voor het dragen van Halters’ kapjes op zaal, zouden de verpleegkundigen ze zelf moeten betalen. Daarom geeft Halters ze weg, al heeft ze wel een GoFundMe-actie in het leven geroepen om te proberen haar kosten vergoed te krijgen.

Ze hoopt dat het ontwerp, dat gratis is te downloaden, ook wordt opgepikt door „de mensen op straat”. „Het is mijn persoonlijke overtuiging dat als je een mondneuskapje draagt, je een plek vrijhoudt op de IC. Maar of je dat nou gelooft of niet, het is in elk geval beter dan niks voor je mond en neus te doen.”