Brits onderzoek: beste aanpak virus is met traceerapp

Oxford Universiteit Een app werkt beter om de corona-uitbraak te bestrijden dan de huidige aanpak, stelt Brits onderzoek. Dat roept wel ethische vragen op.

Triage door medewerkers en studenten bij de hoofdingang in het Amsterdam UMC. Het ziekenhuis heeft zich voorbereid op de behandeling van patienten met het coronavirus.
Triage door medewerkers en studenten bij de hoofdingang in het Amsterdam UMC. Het ziekenhuis heeft zich voorbereid op de behandeling van patienten met het coronavirus. Foto Robin van Lonkhuijsen

De huidige aanpak om het coronavirus aan te pakken is te traag. De uitbraak is niet in te dammen door besmette mensen te isoleren, hun te vragen naar recente contacten, die contacten op te sporen en in quarantaine te plaatsen. Het virus verspreidt zich te snel en onopgemerkt. Wat wel werkt is een speciale app op de smartphone, die elke beweging van de gebruiker registreert, net als elk contact met andere app-gebruikers in de afgelopen weken. Krijgt iemand symptomen, en test hij positief, dan krijgen recente contacten daar onmiddellijk bericht van en wordt hun geadviseerd meteen in zelfisolatie te gaan. In China en Zuid-Korea is zo’n digitale aanpak al praktijk.

Dat concludeert een groep onderzoekers van de universiteit van Oxford op basis van wiskundige modelberekeningen. Hun publicatie is, via een versnelde procedure, dinsdag in het tijdschrift Science gepubliceerd. Ze schrijven erbij dat zo’n app ethische vragen oproept.

Lees ook: Nederland wijkt af van advies experts WHO

„Een elegante studie en een interessante gedachte”, zegt Marion Koopmans, hoogleraar virologie aan het Erasmus MC. Ze realiseert zich dat het gebruik van zo’n app op ethische bezwaren kan stuiten, bijvoorbeeld wat betreft privacy. „De vraag is hoe je zo’n app gebruikt op een manier die in Europa acceptabel is.”

Het opsporen en isoleren van besmette mensen vormde de voornaamste strategie van gezondheidsdiensten wereldwijd om de uitbraak van het coronavirus in te dammen. Ook in Nederland voerden GGD’s intensief contactonderzoek uit bij de eerste besmettingen. Door voortschrijdend inzicht wordt duidelijk dat die strategie niet is opgewassen tegen de dynamiek van dit virus.

Het voornaamste probleem lijkt dat veel mensen al besmettelijk zijn voordat ze symptomen van de ziekte ontwikkelen. Ze kunnen het virus dus al overdragen voordat ze klachten krijgen – presymptomatische overdracht. Daarin verschilt dit coronavirus bijvoorbeeld van zijn nauwe verwant die in 2002-2003 voor een uitbraak van de ziekte sars zorgde. Bij die infectie raakten mensen pas besmettelijk nádat ze de eerste klachten ontwikkelden. Dan werkt het snel isoleren van mensen met symptomen. Maar nu dus niet. De onderzoekers uit Oxford schatten het aandeel van presymptomatische overdracht op eenderde tot de helft van alle besmettingen. Daarom kan de uitbraak blijven uitdijen, ook al worden alle mensen met symptomen geïsoleerd.

Voor hun modellering baseerden de onderzoekers uit Oxford zich op gegevens uit de Chinese provincie Hubei, de bron van de uitbraak van het huidige coronavirus. In drie maanden tijd is die uitgegroeid tot een pandemie waaraan – volgens de registraties – wereldwijd inmiddels ruim 45.000 mensen zijn overleden.

In hun modelberekeningen houden de onderzoekers een incubatieperiode (de tijd tussen besmetting en de eerste symptomen) aan van gemiddeld 5,5 dag, en een verdubbelingstijd (het aantal dagen waarin het aantal besmette mensen zich heeft verdubbeld) van 5 dagen.

Digitale aanpak

Op basis van deze en andere parameters van het virus modelleerden ze het effect van ‘handmatige’ en digitale contacttracering op twee niveaus: het isoleren van mensen met symptomen van Covid-19, en het opsporen en in quarantaine plaatsen van contacten van mensen met symptomen. De handmatige aanpak nam al gauw een week in beslag. Met de digitale aanpak was de uitbraak in te dammen – mits een groot deel van de bevolking de app gebruikte.

Lees ook: Hoelang blijft het virus besmettelijk op oppervlakken? En 36 andere vragen over het coronavirus

Volgens Koopmans kan een app een nuttig instrument zijn in de volgende fase van het uitdoven van de pandemie. Momenteel is onderling menselijk contact in veel landen sterk beperkt, doordat scholen, cafés, bioscopen en veel winkels, gesloten zijn. Als de regels op een gegeven moment worden versoepeld moet er een manier zijn om een eventuele nieuwe (lokale) uitbraak snel te herkennen en de kop in te drukken. Een veel gehoorde optie, zegt Koopmans, is het op grote schaal testen van mensen op aanwezigheid van het virus. „Maar dat kun je niet herhaaldelijk doen bij je hele bevolking.” GGD’s en huisartsenposten zouden acuut overbelast raken.

De onderzoekers uit Oxford benoemen in hun artikel een aantal ethische richtlijnen die bij een eventuele introductie van zo’n app zouden moeten gelden. Het algoritme moet openbaar en testbaar zijn. Een adviesraad, met mensen uit de hele samenleving, moet op het gebruik ervan toezien. Iedereen zou gelijke toegang moeten hebben tot de app. En: toepassing is tijdelijk.