Blijf gezond!

Ewoud Sanders

Woordhoek

Heeft de corona-uitbraak ook invloed op het Nederlands? Zeker! In de eerste plaats komen er in razend tempo nieuwe woorden bij. Op internet worden diverse coronawoordenboeken bijgehouden. Een van de beste is van Ton den Boon, de Nederlandse hoofdredacteur van de Dikke Van Dale. Zijn coronawoordenboek telt inmiddels ruim driehonderd woorden, voornamelijk neologismen, van anderhalvemetereconomie tot zwaaibezoek.

Normaal gesproken zou ik de definities erbij zetten, maar wie het nieuws bijhoudt (en wie doet dat niet in deze verbijsterende tijden?) kent ze.

Ook de manier waarop wij onze digitale berichten afsluiten verandert. Tot voor kort hadden e-mailondertekeningen vaak iets joligs – ik schreef daar eerder over. Denk aan afsluitingen als greetz, groetsels en hartige groenten.

Nu hebben ze iets urgents gekregen, gebruiken we woorden die aansluiten bij de dreiging die menigeen voelt. Na een oproep op Twitter kreeg ik voorbeelden toegestuurd als: houd moed, hou je taai, hou je haaks, hou je sterk, hou je kloek (Vlaams), hou je veilig, tot in betere tijden, en: heb het goed en houd het goed. Mij deden dergelijke afsluitingen denken aan brieven en kaarten uit de Tweede Wereldoorlog. Ook toen verruilde men formelere groeten vaak voor woorden om elkaar een hart onder de riem te steken.

Uniek momenteel zijn groeten die rechtstreeks voortkomen uit de coronamaatregelen. Toekomstige historici zullen een afsluiting als houd afstand! waarschijnlijk van een voetnoot moeten voorzien. Net als: blijf afstandelijk, blijf binnen, elleboogjes, ellebooggroet, blijf thuis, hygiënische groet, en (vrij naar Deo volente) corona volente. In de praktijk plaatsen veel mensen achter zo’n afsluiting overigens een uitroepteken, als hartenkreet of als versterking van de gebiedende wijs.

Zelf heb ik een zwak voor de afsluiting blijf gezond. Dat is, samen met dat je gezond mag blijven, een klassieke joodse zegenwens. Ik kreeg hem van veel respondenten toegestuurd, ook in de (Jiddische) vormen zay gezunt en bleib gesund. Een enkeling sluit af met het Franse courage. Veel jongeren eindigen hun mails met Engelse zinnetjes als „take care”, „be careful out there”, „stay healthy, stay happy”, „stay happy, stay safe” en het adequate „stay safe, stay home”.

In al die varianten klinken warme bezorgdheid en goede bedoelingen door. Zal dat ook de taalkundige erfenis van de corona-uitbraak zijn? Het antwoord op die vraag vind je in de taalkundige restanten van eerdere epidemieën, pandemieën en volksziektes. Denk daarbij aan pest, pokken, cholera, pleuritis, tering (tuberculose) en tyfus. Deze beperkte opsomming zal al een belletje doen rinkelen. Uniek voor het Nederlands zijn de talloze onbarmhartige en vaak keiharde ziekteverwensingen, waaronder je ongeneeslijke stapelingen tegenkomt als (krijg de) gloeiende pestpokkenteringtyfus.

Het zou interessant zijn om te onderzoeken hoe snel bij grote ziekte-uitbraken zegenwensen gezelschap krijgen van ziekteverwensingen. Ik vrees: met virale snelheid. Het kopieerbedrijf Rumag verkocht al nep-mondkapjes met de humoristisch bedoelde verwensing: krijg de corona. Dankzij Arjen Lubach is de hele coronacollectie uit de handel genomen.

Ziektes in verwensingen muteren, net als virussen zelf. Aangestoken door het Franse colère (‘woede’) muteerde krijg de cholera tot krijg de kolere / klere. Op basis daarvan kun je voorspellen dat op termijn in onze volkstaal te horen zal zijn: krijg de krona / krone.

schrijft elke week over taal. Twitter: @ewoudsanders.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.