Zelfs Duitsland moet op ‘Italiaanse toestanden' voorbereid zijn

Medische zorg Duitsland wordt vanwege de relatief lage sterftecijfers regelmatig aangehaald als positieve uitzondering in de coronacrisis. Maar Duitse wetenschappers zijn er niet gerust op dat het land een grote ramp bespaard blijft. De cijfers tot nu toe verhullen mogelijk veel.

Een Duitse overheidsmedewerker wordt dinsdag getest in een speciaal daarvoor geopende kliniek in Keulen.
Een Duitse overheidsmedewerker wordt dinsdag getest in een speciaal daarvoor geopende kliniek in Keulen. Foto Tilo Schmülgen / Reuters

Duitsland mag een sterke medische sector hebben, het moet zich in de coronacrisis geen illusies maken. Met die boodschap proberen politici en deskundigen het beeld te corrigeren dat Duitsland minder zwaar getroffen wordt dan andere landen. Dat het dodental er voor zo’n groot land tot nu toe relatief laag is (775), hoeft niet geruststellend te zijn.

Kan de situatie in Duitsland net zo dramatisch worden als in Italië, Spanje en de Franse Elzas, vroegen journalisten dit weekeinde aan Lothar Wieler, de directeur van het Robert Koch-Institut (RKI, de Duitse tegenhanger van het RIVM). „We kunnen niet uitsluiten dat we straks ook hier meer patiënten dan beademingsplaatsen hebben”, was zijn antwoord. „Of het zover komt is speculatie. Maar we moeten er heel duidelijk rekening mee houden dat de capaciteit niet voldoende is.”

En dat terwijl Duitsland veel meer intensivecarebedden heeft dan enig ander Europees land, omdat het de gewoonte heeft mensen tot in een zeer vergevorderd ziektestadium te blijven behandelen.

Begin dit jaar waren er in totaal zo’n 28.000, wat neerkomt op 33,9 per 100.000 inwoners. Italië met 12,5, Frankrijk met 11,6, Spanje met 9,7 en Nederland met zo’n 8 (intussen 10) IC-bedden per 100.000 inwoners blijven daar ver bij achter. Overal wordt er nu hard aan gewerkt om meer IC-bedden beschikbaar te hebben – Duitsland wil zijn capaciteit verdubbelen.

Wekelijks 350.000 tests

Ook wat betreft het aantal testen op besmetting met het virus staat Duitsland er sterk voor. Wekelijks worden 350.000 mensen getest, en de Duitse autoriteiten willen dat aantal nog verhogen.

Doordat Duitsland snel na de uitbraak begonnen is veel mensen te testen, is niet alleen het aantal vastgestelde besmettingen hoog (met bijna 72.000 gevallen staat Duitsland volgens de Johns Hopkins Universiteit na de VS, Italië, Spanje en China op de vijfde plaats). Dat maakt dat het percentage sterfgevallen op het totaal aantal vastgestelde besmettingen voorlopig vrij laag (0,8 procent) ligt. In veel andere landen worden mensen met lichte verschijnselen niet getest – ze tellen dus ook niet mee.

Tegelijkertijd zijn door het ruime testbeleid ook mensen met lichte verschijnselen getest die later niet ernstig ziek werden. Wie positief was, maar geen ernstige symptomen had, moest toch in quarantaine, waardoor weer minder mensen zijn aangestoken.

Niettemin maken Duitse artsen, verpleegkundigen en andere experts zich grote zorgen. In sommige ziekenhuizen, huisartsenpraktijken en verzorgingshuizen heerst een ernstig tekort aan beschermend materiaal voor het personeel. Zo raakt personeel besmet, wat weer patiënten kan besmetten.

Ook al worden op verschillende plaatsen nieuwe locaties als noodziekenhuizen ingericht, onder meer in leegstaande hotels en op het jaarbeursterrein van Berlijn, de grote vraag is of het lukt voldoende medisch personeel te vinden om dit alles te bemensen.

Al jaren kampt Duitsland met een tekort aan verpleegkundigen, en dat wordt extra nijpend nu veel zorgpersoneel zelf ziek thuis zit op een moment dat de patiëntenstroom juist toeneemt.

‘Veel angst’

Bovendien zijn veel medewerkers gewoon bang, erkent de medisch directeur van een ziekenhuis in Leipzig in Der Spiegel. Voor wat hen kan overkomen, voor wat ze in het ziekenhuis meemaken en voor wat hen daar nog te wachten staat. „Alleen maar stoer zeggen dat we zullen volhouden, heeft geen zin. De taak van de leiding is nu ook over de angsten te spreken.”

Bij het voorlopig (relatief) geringe aantal dodelijke slachtoffers in Duitsland speelt de Duitse praktijk mee om, anders dan in Nederland, zoveel mogelijk patiënten de mogelijkheid van een IC-bed te bieden - ook degenen niet of nauwelijks uitzicht op herstel hebben. Velen zullen na enkele weken alsnog sterven, wat een van de redenen is waarom het RKI verwacht dat het Duitse sterftecijfers zal oplopen.

En Duitsland is bestuurlijk zo georganiseerd, met veel eigen bevoegdheden voor de deelstaten, dat een krachtig optreden vanuit de hoofdstad wordt bemoeilijkt.

De deelstaten besluiten welke beperkende maatregelen ze nemen om verspreiding van het virus tegen te gaan. Ze overleggen er wel met elkaar over, maar verschillen blijven bestaan ten koste van een helder, gemeenschappelijk beleid. Zo sloot Beieren zijn scholen eerder dan de andere deelstaten. En in Brandenburg mag je nog op een bankje in het park een boek gaan lezen, even verderop in Berlijn is dat verboden.

Ondanks dergelijke verschillen is in heel Duitsland de grote lijn van het beleid dat men zoveel mogelijk moet thuisblijven. Scholen en de meeste winkels zijn gesloten en groepsbijeenkomsten zijn verboden zijn. Deze lockdown-met-uitzonderingen is minder streng dan in bijvoorbeeld Spanje, Italië, Frankrijk en België. Over de effectiviteit ervan is nog weinig te zeggen.

Besef komt traag op gang

Volgens recent onderzoek groeit het aantal Duitsers dat beseft dat de ziekte gevaarlijk is, al is nog altijd slechts 41 procent van de bevolking daarvan doordrongen (tegen 34 procent een week geleden).

En hoewel 90 procent weet dat je zeker thuis moet blijven als je je ziek voelt, zegt maar 77 procent zich daar ook aan te houden. Nog altijd zien veel Duitsers de coronacrisis als een ‘mediahype’, volgens RKI-directeur Wieler.

Aanvankelijk waren het in Duitsland vooral teruggekeerde wintersporters die besmet bleken met het virus: relatief jonge mensen die niet tot de risicogroepen behoren. De gemiddelde leeftijd van de dodelijke slachtoffers lag daardoor aanzienlijk lager dan in Italië en Spanje. Intussen heeft het virus ook gewoed in enkele verzorgingshuizen en betreft 87 procent van de sterfgevallen mensen zeventig jaar of ouder.

Bondskanselier Angela Merkel zit al meer dan een week in quarantaine, omdat ze contact heeft gehad met haar arts die naar later bleek besmet was. Merkel is intussen drie keer getest, en alle drie gevallen was de uitslag negatief en was er dus geen besmetting aangetoond.

Dit artikel is op woensdagochtend 1 april geactualiseerd.