Opinie

Vladimir Poetin contra Wopke Hoekstra: 1-0

Tom-Jan Meeus

Solidariteit werkt beter als mensen er belang bij hebben. Oproepen tot solidariteit zijn daarom al snel vrijblijvend: wie hulp vraagt spreekt van solidariteit, dat klinkt goed, maar wie hulp moet geven zoekt het meestal in minder verheven taal (afstaan, opofferen, ouzo-drinkers).

Twee Nederlandse ministers, Hoekstra (Financiën, CDA) en premier Rutte (VVD), hebben de woede van Zuid-Europa gewekt in het EU-debat over coronasolidariteit, en dat gaat hierover – over zelfinzicht en taal.

Vooral Italië en Spanje vragen financiële solidariteit voor de calamiteit die ze treft. Maar Nederland wil geen medeverantwoordelijkheid voor schulden van Zuid-Europese lidstaten, en strikt genomen is het verzet van Den Haag niet helemaal onzinnig. Rutte zag zijn eerste kabinet in 2012 sneuvelen omdat gedoogpartner Wilders EU-richtlijnen – economische hervormingen, verlaging staatsschuld – niet accepteerde. De premier deed dit wel, ondervond daarna jaren populistische tegenwind, maar kwam zijn Europese afspraken na. Dus dat Den Haag landen die de staatsschuld intussen lieten oplopen niet meteen miljarden wil toeschuiven, is op zichzelf te begrijpen.

Alleen: een pandemie heeft niets met begrotingspolitiek te maken. De berichten uit Spanje en Italië brengen in beeld dat mensen er een existentiële crisis ervaren. Dorpen die binnen enkele weken zijn overvallen door de dood. Ontsnappen onmogelijk. Onder die omstandigheden opperen, zoals Hoekstra begin vorige week deed bij zijn EU-collega’s, om eerst te onderzoeken waarom sommige landen geen „buffers” hebben opgebouwd, deed me terugdenken aan bordjes op de balie in sommige Amerikaanse ziekenhuizen: ‘Geen hulp aan onverzekerden’.

Zo praat je niet met vrienden in nood. Zelfs de meest professionele schrapers van het land, directeur Knot en zijn voorganger Wellink van De Nederlandsche Bank, riepen de laatste dagen op tot Europese solidariteit. Inderdaad: als EU-landen zelfs in deze crisis niet voor elkaar opkomen – wanneer dan wel? En terwijl Hoekstra als botterik de Italiaanse kranten haalde, reden vorige week Russische hulpkonvooien Noord-Italië binnen. Op pr-gebied verslagen door Poetin, dat lukt er niet veel.

Intussen is allang duidelijk dat Nederland bij deze virusbestrijding ook zelf niet op eigen benen kan staan. Zie de discussies over beademingsapparatuur, mondkapjes en testen. Maar een land dat in tijden van nood alleen onredelijke eisen aan anderen kan stellen, en niet kan geven, zal op een dag ervaren dat het zelf ook niets meer kan krijgen. Solidariteit is in deze crisis óók Nederlands eigenbelang. In plaats van Spanje en Italië te bruuskeren is het zinvoller dat Hoekstra en Rutte dit eindelijk in eigen land uitleggen – voor het te laat is.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.