Niet Europa maar China lijkt de redder in nood. Hoe kan dat?

Internationale solidariteit Nu Europese landen hulp nodig hebben treden de Chinezen op als grote vriend en slaan zo een slag in de propagandastrijd.

Een lading noodhulp van de Chinezen landt op 21 maart op het vliegveld van Athene. In de dozen zitten een half miljoen mondkapjes voor Griekenland.
Een lading noodhulp van de Chinezen landt op 21 maart op het vliegveld van Athene. In de dozen zitten een half miljoen mondkapjes voor Griekenland. Foto Aris messinis/AFP

Op 21 maart vertrok vanuit de Oost-Chinese stad Yiwu een trein naar Spanje, met aan boord 110.000 mondkapjes, 766 beschermende pakken en een onbekende hoeveelheid andere hulpmiddelen. Op een filmpje van de Engelstalige staatszender CGTN is te zien hoe Chinese mannen gebroederlijk de dozen aan elkaar doorgeven en inladen, alsof pallets en vorkheftrucks niet bestaan. Op het etiket de tekst: ‘Na regen komt zonneschijn’ en ‘verspreid de liefde’.

Lees ook: De urnen in Wuhan wijzen op meer doden dan China claimt

Bij deze ramp is Europa een keer niet alleen hulpverlener, maar ook hulpbehoevende. En anders dan na de Tweede Wereldoorlog nemen niet de Verenigde Staten de rol van reddende engel op zich maar probeert China dat te doen. Mondkapjes, pakken, beademingsmachines en artsen komen deze kant op.

Hoewel Europa zelf niet in staat is gebleken om zijn medici van alle essentiële middelen te voorzien, ontstaat er ook irritatie over de Chinese hulp. Vooral over de manier waarop die wordt gepresenteerd.

De donaties in de trein naar Spanje bijvoorbeeld vormen in volume slechts een beperkte bijdrage van, zeg, een week of zeven mondkapjes voor één ziekenhuis. De totale waarde van de hulp bedraagt volgens het filmpje omgerekend 45.000 euro. Dat maakt de levering vast niet minder welkom in Spanje, waar verpleegkundigen zeggen zich met vuilniszakken te moeten beschermen, maar de lading had vast ook wel in een transportvliegtuig gepast en had zo veel sneller op bestemming kunnen zijn.

Andere Chinese vrachten, van onder andere het Chinese Rode Kruis en grote ondernemingen, arriveerden wel per vliegtuig. Niet alleen Spanje, ook Italië, Frankrijk, Tsjechië, Servië en veel andere Europese landen ontvingen hulp, van Chinese zijde vaak breed uitgemeten op sociale media. Vorige week nam de Nederlandse minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) de eerste 200.000 mondkapjes in ontvangst die het Chinese technologieconcern Huawei aan Nederland doneert.

Ongemak

Aanvankelijk deed de coronapandemie vooral afbreuk aan China’s positie op het wereldtoneel, maar nu het centrum van de uitbraak naar Europa en de VS is verplaatst, slaagt juist China erin om het narratief te beïnvloeden. Bij sommige ontvangers lijkt de hulp niet alleen in een acute behoefte te voorzien, maar ook hun hearts and minds te winnen. De Servische president Aleksandar Vucic bijvoorbeeld noemde de Europese solidariteit „een fabeltje” en sprak over de Chinese president Xi Jinping als zijn „broer en vriend.”

Inmiddels is er ook ongemak over de hulp. EU-buitenlandchef Josep Borrell beschreef vorige week in een blog expliciet de uitdagingen waarvoor het continent geplaatst wordt: de „strijd om invloed” en het „gevecht om het narratief” die worden gevoerd via „spinnen en politieke generositeit”. Hij noemde China expliciet als land dat „agressief” de boodschap verspreidt dat het, „in tegenstelling tot de VS” een „verantwoordelijke” bondgenoot is.

Europa probeert met een klein tegenoffensief de propagandastrijd te keren. Met tweets, Instagram-filmpjes en factsheets benadrukt de Europese Commissie volop hoeveel hulpgoederen vanuit lidstaten als Duitsland en Frankrijk naar de zwaarst getroffen gebieden zijn gegaan. Veel meer, werd expliciet vermeld, dan China of Rusland leverde.

Waarom horen we niet dat Frankrijk twee miljoen maskers naar Italië stuurde?

Emmanuel Macron, president Frankrijk

In een interview met verschillende Italiaanse kranten toonde de Franse president Emmanuel Macron zich dit weekend geagiteerd. „Er wordt steeds gepraat over de Chinese en Russische hulp, maar waarom horen we niet dat Frankrijk en Duitsland twee miljoen maskers naar Italië hebben gestuurd?” Volgens Macron moeten we ons niet laten „bedwelmen” door wat „internationale concurrenten” zeggen.

„Het is goed dat Brussel wakker is geworden”, zegt Jonathan Holslag, hoogleraar internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel. „Maar het is jammer dat het altijd te laat komt. De propagandastrijd was al in volle gang voordat Europa van zich af durfde te bijten.”

Vooral het feit dat China zich als krachtigere bestrijder van het virus weet te presenteren maakt Europa kwetsbaar, ziet Holslag. „Europa staat nu, net als de VS, voor de hele wereld te kijk als de rijke samenleving die er niet in slaagde gezamenlijk op te trekken tegen de pandemie. Daarvan profiteren ook anti-Europese krachten binnen het continent.”

Een toestel van de Duitse luchtmacht haalde zaterdag coronapatiënten op uit Bergamo. Duitsland neemt patiënten over uit Italië, Frankrijk en Nederland.

Foto Kevin Schreib/EPA

Gezondheidszijderoute

De Italiaanse premier Giuseppe Conte besprak telefonisch met president Xi de optie om mee te werken aan een Chinees initiatief dat al een paar jaar geleden is gelanceerd, maar nog weinig besproken is: de Gezondheidszijderoute.

Vorig jaar baarde Italië opzien door zich als enige G7-land aan te sluiten bij de Nieuwe Zijderoute, het Chinese megaprogramma dat via infrastructuur de verbindingen met Azië, Europa en Afrika moet verbeteren. De trein die mondkapjes naar Spanje rijdt, moet die verbondenheid symboliseren. Maar met die verbondenheid komt Chinese invloed, vrezen critici.

De Gezondheidszijderoute is bedoeld als ‘spin-off’ die de volksgezondheid in de deelnemende landen moet bevorderen. In 2017 nam de net aangetreden baas van de Wereldgezondheidsorganisatie, Tedros Adhanom Ghebreyesus deel aan de aftrap van het project in Beijing. Hij noemde Xi’s initiatief daar „echt visionair”. Afgesproken werd onder andere om samen op te trekken tegen infectieziekten.

De coronapandemie biedt een uitgelezen kans om dit in de praktijk te brengen. „De strijd tegen Covid-19 toont maar weer eens aan dat isolatie nergens goed voor is en geen enkel land het virus alleen aankan”, schreef het Chinese staatspersbureau Xinhua over de voorgestelde Italiaans-Chinese samenwerking. Waar die precies uit moet bestaan is nog onduidelijk.

Wel heeft Huawei, dat een centrale plaats inneemt in de machtsstrijd tussen China en de VS, al aangeboden om een cloudnetwerk aan te leggen dat Italiaanse ziekenhuizen met elkaar verbindt en met ziekenhuizen in Wuhan. Alibaba, opgericht door China’s rijkste man Jack Ma, biedt Italië software voor coronadiagnostiek aan.

Lees ook: Jack Ma van webwinkel Alibaba strooit met miljoenen

Beide bedrijven leverden al partijen mondkapjes aan Italiaanse ziekenhuizen.

Afhankelijkheid China

Zo confronteert de coronacrisis Europa met de afhankelijkheid van China, als het gaat om de productie van cruciale goederen als mondkapjes en beademingsapparatuur. Ook daar loopt de EU achter de feiten aan, signaleert Holslag. „Er wordt al jaren gepraat over assertiever worden, maar doorpakken gebeurde nooit. Terwijl: als iets de keerzijden van globalisering aantoont, dan is het deze crisis.”

Hij hoopt dat het uiteindelijk de urgentie vergroot, ook bij de reactie op de economische gevolgen van de coronacrisis. „Het is makkelijk straks de geldkraan open te zetten. Dat moet, maar wel met de ambitie Europa op lange termijn weerbaarder te maken. Bijvoorbeeld door strategische voorraden aan te leggen, maar ook door productie weer in eigen huis te halen. In plaats van defensief te blijven zou Europa dit soort crises moeten gebruiken om manifester te worden.”