Grappen maken over corona, hoe doe je dat als cabaretier?

Coronahumor Sinds het begin van de coronacrisis worden de sociale media overspoeld door coronahumor. Dat heeft invloed op het werk van professionele comedians. „Hoe maak je een grap die langer dan een dag leuk is?”

Comedian Jasper van der Veen won in 2019 de jury- en publieksprijs op het Leids Cabaret Festival. „Het is op Twitter onmogelijk om de grappigste te zijn.”
Comedian Jasper van der Veen won in 2019 de jury- en publieksprijs op het Leids Cabaret Festival. „Het is op Twitter onmogelijk om de grappigste te zijn.” Foto Martin Oudshoorn

Wellicht heeft u deze week een grap voorbij zien komen op Twitter die lijkt op de volgende: ‘Ik ben op de kaart aan het zoeken waar ik dit weekend eens naartoe zou kunnen gaan.’ Onder de tweet staat een plattegrond van het woonhuis van de twitteraar. Of misschien heeft u een appje ontvangen met een opmerking over het ingaan van de zomertijd die op deze lollige klaagzang lijkt: ‘De klok gaat weer vooruit. Ik hoop zelf op ongeveer twee maanden.’

Twitter avatar nizarabier Nizar Mijn reisplannen voor 2020: Woonkameroen
Tuinzania
Halsinkie
Islamabadkamer
Schuurmonnikoog
Toiletland
Berging aan Zee
Serre Leone
Keukenhof
Parijskast
& de Balkonlanden #coronavirusnederland

En kent u de opsomming die veel mensen hadden gefabriceerd toen Mark Rutte een grapje in een supermarkt maakte over toiletpapier: ‘Martin Luther King: I have a dream. Mahatma Gandhi: Be the change you want to see in the world. Mark Rutte: We kunnen tien jaar poepen.’

Absurde realiteit

Sinds het begin van de coronacrisis stikt het op sociale media en in whatsappgroepen van de coronahumor. Niet zo gek, denkt Janneke Rinzema, cabaretier en schrijver voor Dit Was Het Nieuws en De Pin. „Iedereen is wereldwijd met dit onderwerp bezig en daarom zijn er zo ontzettend veel grappen. Je ziet nu heel erg hoe humor paniek en angst remt. Het is alsof we met grappen de nieuwe absurde realiteit proberen te vatten.”

Het laat ook iets anders zien: waar tien jaar geleden nog voornamelijk comedians grappen maakten in het publieke domein, hebben nu miljoenen mensen door sociale media een podium voor hun humor. En dat heeft ook weer invloed op het werk van die comedians, legt Jasper van der Veen uit, winnaar van het Leids Cabaret Festival in 2019: „Ik merkte dat ik het eerste weekend dacht: o jeetje, moet ik dan nu opeens de leukste wc-rolopmerking gaan maken? Maar het is onmogelijk om de grappigste te zijn. Er zijn zo veel mensen op Twitter en iedereen maakt weleens een gevatte grap. Tegen die aantallen kan je niet opboksen. Soms zie ik iets briljants langskomen en dan ga ik zoeken of diegene een comedian of schrijver is. Bijna altijd is het iemand die een keer iets heel goeds heeft bedacht.” De oplossing voor comedians? „Vooral dingen delen die persoonlijk zijn. Die echt iets over jouw blik op de wereld vertellen.”

Twitter avatar JazzpervdVeen Jasper van der Veen Ik voel me echt een stuk beter over mezelf nu we het niet meer „afhalen” maar „lokale ondernemers steunen” noemen.

Overschotprobleem

Comedian Rayen Panday kent het ‘overschotprobleem’ uit de tijd dat Trump president werd. „Voor veel mensen was dat het moment om grappige filmpjes en opmerkingen te maken, maar voor comedians was die periode juist moeilijk. Hoe maak je een grap die langer dan een dag leuk is? Hoe geef je een originele draai aan een uitgekauwd maar belangrijk onderwerp? Eigenlijk moet je dan dingen gaan doen op het podium die je niet in 140 tekens kunt stoppen. Zo vroeg ik me bijvoorbeeld af wie Trump mediatraining gaf, dat moest wel een zwarte homoseksuele man zijn. Maar als ik dat uittyp of tweet komt dat niet over. Het podium is dan juist de ideale plek om zo’n typetje uit te spelen en mijn punt wel duidelijk te maken.”

„Er zijn twee opties in deze tijden”, vertelt Rinzema. „Je moet de snelste zijn op sociale media, maar dat is nogal moeilijk want veel grappen hangen gewoon in de lucht, en daarnaast ben je dan binnen een dag overspannen. Of moet je de origineelste zijn en de moeite nemen om voorbij voor de hand liggende gedachtes te komen. Dat vraagt wat hersenkracht. Als ik voor Dit Was Het Nieuws werk, geef ik mezelf een halve dag de tijd om die slechte grappen op te schrijven. Daar moet je even doorheen, hoe gênant het ook is om jezelf al die flauwe dingen te zien produceren. Pas na de flauwiteiten komen de interessante ideeën.”

Wat volgens Rinzema ook werkt: „Dingen combineren. Dat is eigenlijk wat De Speld veel doet. Ze schreven laatst: ‘Gemeenten zetten draaiorgels in om mensen uit parken te jagen.’ Dat refereert aan de strenge maatregelen door de coronacrisis maar ook aan de natuurlijke haat die veel mensen voelen voor draaiorgels in het algemeen. Daarnaast hou ik ook altijd van het benoemen van hypocrisie. Vorige week had ik voor Dit Was Het Nieuws de grap: ‘Door de crisis gaan wereldwijd miljoenen kinderen niet naar school omdat ze te druk zijn met het naaien van onze mondkapjes.’ Die grap gaat er natuurlijk over dat die kinderen überhaupt niet naar school mogen.”

Leed plus afstand

Comedian Pieter Jouke schrijft voor Zondag met Lubach en maakt ook op Twitter korte filmpjes met coronahumor. Al voordat de crisis in Nederland uitbrak, zaten er coronagrappen in zijn try-outshows. „Best harde ook. Bijvoorbeeld: er zijn nu 15.000 mensen besmet in China. Van 500 mensen is de toestand kritiek. En je weet hoe ze in China met kritiek omgaan, dus die zijn straks vast ook dood.”

Maar hij twijfelt nu. „Comedy is leed plus afstand. Nu het virus hier ook is, vind ik dat sommige grappen eigenlijk niet meer kunnen. Omdat het nieuws mezelf ook echt raakt. Ik moet eerlijk zeggen, ik voel me slecht, ik maak me echt enorme zorgen over de situatie. Ik vraag me echt af of we niet maanden in quarantaine moeten gaan zitten. Daarom worstel ik met wat ik deel op Twitter. Humor haalt de spanning ergens vanaf. In de Tweede Wereldoorlog maakten soldaten grappen ten koste van de vijand. Die werd daardoor ook minder onaantastbaar. Maar nu wil ik helemaal niet dat mensen corona minder serieus nemen. Ik maak me zelfs zorgen of we het virus als maatschappij wel serieus genoeg nemen. Dus vraag ik mezelf nu vaker af: moet ik überhaupt deze grappen op social media maken?”