Analyse

Den Haag treurt niet om Lelystad Airport

Lelystad Airport Het kabinet stelt de opening van Lelystad Airport opnieuw uit. De coronacrisis is het excuus, foute stikstofcijfers zijn de oorzaak.

Terminal van Lelystad Airport. De luchthaven is klaar voor de start als dependance van Schiphol voor vakantievluchten.
Terminal van Lelystad Airport. De luchthaven is klaar voor de start als dependance van Schiphol voor vakantievluchten. Foto Koen van Weel / ANP

Een crisis als uitkomst. Die indruk wekt het jongste besluit over Lelystad Airport, een van de moeizaamste dossiers van het kabinet-Rutte III. Dinsdag maakte minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) bekend dat zij de opening van Lelystad Airport uitstelt naar november 2021. Lelystad Airport moet gaan fungeren als ‘overloop’ voor Schiphol, een dependance voor Europese vakantievluchten.

Het is de vierde keer dat de opening, ooit gepland voor april 2018, wordt uitgesteld. Het eerste uitstel dateert van de vorige portefeuillehouder in het kabinet, Sharon Dijksma. De nieuwe openingsdatum is na de verkiezingen, met een nieuwe regering die mogelijk andere politieke keuzes maakt. Tegenstanders van de luchthaven hopen op afstel. Voorstanders beginnen de hoop te verliezen.

Van Nieuwenhuizen begint haar brief aan de Tweede Kamer over het nieuwe uitstel met de coronacrisis. De gevolgen voor de luchtvaartsector zijn immens. Vliegen is tot een minimum gereduceerd. Schiphol, eigenaar van Lelystad Airport, is bezig met het voorbereiden van herstel, niet met uitbreiden van de capaciteit. Uitstel, zo schrijft de minister, „biedt duidelijkheid aan alle partijen”.

Pas in tweede instantie schrijft Van Nieuwenhuizen over een onderzoek van het RIVM en de Commissie voor de milieueffectrapportage (een onafhankelijke beoordelaar van rapporten over de milieugevolgen van bouwprojecten). Dat onderzoek verscheen gelijktijdig en toont aan dat het ministerie uitgaat van onjuiste stikstofberekeningen voor Lelystad Airport. De neerslag van stikstof op de Veluwe is hoger dan geschat.

Lees ook: het interview met een Wizz Air-directeur die vanaf Lelystad wil vliegen

Ook uitstel zonder crisis

Dat heeft tot gevolg dat de stikstofdepositie door Lelystad Airport opnieuw moet worden onderzocht en dat de luchthaven een natuurvergunning nodig heeft. Lelystad Airport „is begonnen met de aanvraag van de benodigde vergunning”, maakte Schiphol dinsdag bekend. Voorwaarde daarvoor is adequate compensatie van de stikstofuitstoot. Het zal tijd vergen om dat te plannen.

De coronacrisis biedt het kabinet een argument voor uitstel dat ook zonder crisis onvermijdelijk was. Lelystad Airport is niet voor de vierde keer uitgesteld omdat de luchtvaart is stilgevallen, maar omdat het ministerie de cijfers niet op orde had.

De discussie over groei van Schiphol vanaf 2021 lijkt opeens erg abstract

De onjuiste stikstofdepositie was al aangetoond door tegenstanders van Lelystad Airport, verenigd in de Samenwerkende Actiegroepen Tegen Laagvliegen (SATL). Met name Leon Adegeest, een ingenieur uit Dalfsen, legt zich erop toe om alles rond Lelystad Airport na te rekenen. Eerder ontdekte hij fouten in de geluidsberekeningen, die eveneens door het ministerie erkend moesten worden. Volgens Adegeest is de stikstofdepositie nog steeds te laag ingeschat, omdat het wegverkeer in de omgeving van de luchthaven en de neerslag boven 3.000 voet (914 meter) niet worden meegeteld.

Lees ook dit profiel van Leon Adegeest, luis in de pels van het ministerie

Toen minister Van Nieuwenhuizen begin 2018 het tweede uitstel bekendmaakte, gaf zij als een van de redenen dat ze het vertrouwen van bewoners wilde terugwinnen. Dat is mislukt. Het wantrouwen van burgers jegens de overheid is in dit dossier alleen maar toegenomen, en wordt door de onjuiste stikstofcijfers verder aangewakkerd. Het bestuurlijk falen rond Lelystad Airport komt voort uit opzet of onkunde. Beide opties wekken geen vertrouwen.

Kritische achterban

Niet alleen voor het kabinet biedt de coronacrisis een uitweg. Voor veel partijen in de Tweede Kamer komt het uitstel ook niet slecht uit. Voor de linkse oppositiepartijen – GroenLinks, SP en Partij voor de Dieren – is het een stap op weg naar afstel. D66 en ChristenUnie hoeven niet meer te laveren tussen hun kritische achterban en coalitiegenoot VVD, vrijwel de enige voorstander van snelle opening. PvdA en CDA hoeven geen kleur meer te bekennen.

Lelystad Airport is meer dan politiek. Wat betekent het voor de luchtvaart?

Voorlopig wordt Lelystad Airport niet gemist. Urgent is de behoefte aan extra capaciteit buiten Schiphol niet. Waar KLM zich de laatste jaren steeds uitsprak voor snelle opening, blijft het nu stil. Topman Pieter Elbers heeft andere zorgen. Ook Schiphol beperkte zich tot een korte verklaring. De discussie over groei van Schiphol vanaf 2021, tot voor kort een heet hangijzer, lijkt opeens erg abstract. De luchtvaartsector moet eerst de zomer zien te overleven.

Toch ligt niet alles stil. In Den Haag – toch weer politiek – kijkt men wel degelijk naar de periode na de crisis. Van Nieuwenhuizen bevestigde maandag aan de Tweede Kamer dat zij „dit voorjaar” haar Luchtvaartnota, met een lange termijnvisie, zal publiceren. Naar verwachting wordt dat april. Ook stuurde zij twee rapporten naar de Kamer die concluderen dat Schiphol, anders dan de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2017 meende, veilig kan groeien van de huidige 500.000 vluchten per jaar naar 540.000 in 2024.

De minister lijkt voor te sorteren op groei van de luchtvaart na de crisis. Als het niet via Lelystad kan, dan maar via Schiphol. Met de voorwaarde dat groei moet worden verdiend door aantoonbare hinderbeperking, dat wel.

Tegenstanders van groei van de luchtvaart zien in de coronacrisis echter ook een kans. Zij hopen op een verdere kanteling van het maatschappelijke debat. Ze zullen zich verzetten tegen een terugkeer van de luchtvaart naar business as usual. Hoe het ook uitpakt, de groei van de luchtvaart loopt vertraging op.