Een miljard kilo frietaardappelen: niemand wil ze meer hebben

Landbouw De vraag naar frietaardappelen is ingestort nu horeca dicht is vanwege het coronavirus. Telers zitten met volle schuren.

Aardappelboer Kees Trouw (komt niet in het artikel voor) uit Hellevoetsluis. De kans is groot dat zijn aardappelen vernietigd moeten worden vanwege de coronacrisis.
Aardappelboer Kees Trouw (komt niet in het artikel voor) uit Hellevoetsluis. De kans is groot dat zijn aardappelen vernietigd moeten worden vanwege de coronacrisis. Foto Marco de Swart/ANP

Waarschijnlijk is er geen aardappelteler die zo veel werk van zijn website heeft gemaakt als Arwin Bos. Bos – een dertiger met een ronde bril – liep een jaar of tien geleden nog rond als advocaat op de Zuidas. In 2013 stapte hij over naar het familiebedrijf De Aardappelboer in de Haarlemmermeerpolder. Daar worden frietaardappelen in het luxere segment geteeld. Op zijn website worden ze aangeprezen door horeca-ondernemers.

Maar daar koopt Bos nu niks voor. Duizend grote kisten aardappels heeft hij nog staan in een koeling van zeven meter hoog, dertig meter breed, vijftien meter diep. 1.000 ton aardappelen, normaal zo’n 200.000 euro waard. „Nu is dat nul. We hebben niet eens een begín van een idee wat we ermee moeten.”

Sterker nog: die aardappels kósten geld, want ze moeten gekoeld en geventileerd worden. „Anders gaat het rotten, dan drijven ze bij wijze van spreken de schuur uit.” Nog een maand of drie kan hij ze zo bewaren.

In het hele land zitten telers met volle schuren. Nederland is een van de grootste frietaardappelproducenten van Europa. Die komen vooral terecht in restaurants, cafés, kantines en bij fastfoodketens, maar sinds de uitbraak van het coronavirus is horeca wereldwijd voor een groot deel gesloten. Van de oogst van 2019 zijn nog 1,5 miljoen ton Nederlandse frietaardappelen over. Twee derde daarvan is onverkoopbaar, schat de aardappelsector. 1 miljoen ton dus, 1 miljard kilo – een kleine zestig kilo per inwoner van Nederland.

Chinezen ontdekten patat

André Hoogendijk, directeur van brancheorganisatie BO Akkerbouw, zegt dat de Nederlandse aardappelsector niet snel om hulp vraagt. Het ging volgens hem recent ook hartstikke goed met de frietaardappelen. Zo hebben de Chinezen patat ontdekt – al hielp dat de laatste maanden natuurlijk niets.

Deze week heeft de aardappelsector crisisberaad gevoerd met minister Carola Schouten van Landbouw (ChristenUnie). Volgens Hoogendijk kwam de boodschap aan, al zijn er nog geen concrete toezeggingen gedaan. „We hopen op financiële compensatie.”

Ook Arwin Bos doet dat. „Wij zijn een financieel gezond bedrijf dat al honderd jaar bestaat. Het ging als een trein.” Een noodkrediet ziet hij niet zo zitten. „Dat moet je uiteindelijk wel terugbetalen. En als een kwart van mijn klanten straks omvalt, heb ik daar volgend jaar ook nog last van.”

Een miljard kilo frietaardappelen: niemand wil ze meer hebben

Aardappelboeren kopen niet zoveel voor de maatregelen die de overheid al trof voor ondernemers, zeggen ze allebei. Hoogendijk: „De oogst, dat is de jaaromzet, ligt al een halfjaar in de schuur. Alle kosten zijn gemaakt. Dus een regeling om werknemers naar huis te sturen...” Hij lacht even. „Het zijn de aardappels eigenlijk, die we naar huis willen sturen.” Dinsdag liet Schouten weten dat ze ook naar Brussel kijkt voor eventuele hulp aan onder meer de aardappelsector en de sierteelt, ook erg hard getroffen door de coronacrisis. Maar Hoogendijk heeft weinig vertrouwen in de Europese route: „Het probleem zit, naast een of twee andere lidstaten, vooral in Nederland. Corona heeft invloed op álle sectoren. Brussel zal andere prioriteiten hebben.”

Lees ook: Miljoenen rozen en tulpen vernietigd door de coronacrisis

Diepgevroren friet

Intussen liggen Nederlandse frietmakers grotendeels stil, waar normaal 24 uur per dag, zeven dagen in de week gewassen, gesneden en gefrituurd wordt. „In een gewone week produceren wij 15 miljoen kilo aan aardappelproducten”, zegt Dick Zelhorst, eindverantwoordelijk voor de inkoop bij Aviko. Nu is dat wel anders. Diepgevroren friet wordt nog mondjesmaat gemaakt, totdat er geen plek meer is in de vrieshuizen. De fabrieken waar verse friet wordt gemaakt, die dus ongevroren naar klanten gaat, zijn nagenoeg tot stilstand gekomen.

Het grootste deel van Aviko’s aanvoer wordt op contract met telers geleverd. Het bedrijf wil aan de contractverplichtingen voldoen, zegt Zelhorst, maar volledige verwerking gaat niet lukken. Het is nog onduidelijk hoe met het aardappeloverschot zal worden omgegaan.

Aviko heeft het geluk dat het niet alléén aan horeca levert. Het is ook een ‘consumentenmerk’, anders dan een bedrijf als Farm Frites uit Oudenhoorn, dat slechts produceert voor restaurants en catering. „Je kent ons ook uit de supermarkt. Daar verkopen we nu duidelijk meer. Maar het is maar een heel klein deel van de totale omzet”, zegt Zelhorst.

Verkopen via sociale media

Nu rijst de vraag: wat te doen met een miljard kilo aardappels? Teler Arwin Bos zette 15 ton te koop via sociale media. Die aardappels waren al gewassen voor de horeca, en daardoor nog maar kort houdbaar. Een groot succes: auto’s reden af en aan. De gewassen aardappelen, „toch 1,5 procent van de totale voorraad”, zijn nu nagenoeg op, al heeft hij niet de illusie dat hij zo zijn schuur leeg krijgt.

Frietaardappelen zijn niet allemaal even geschikt om te koken en op te eten, zegt Hoogendijk van brancheorganisatie BO Akkerbouw. „Technisch gezien kan het wel, maar we vinden ze meestal niet zo lekker. De smaak is anders. En ze zijn ook nogal groot, zodat je er lange frietjes van kunt maken.” Waarschijnlijk gaat daarom maar een klein deel naar de voedselbanken.

Dus wordt er druk gepuzzeld. Een grote biovergister heeft zich al gemeld, zegt Hoogendijk. Een deel van de aardappels kan in het veevoer. Een ander deel kun je verwerken tot aardappelzetmeel, dat gebruikt wordt als bindmiddel. Maar ideaal is het allemaal niet, en verlieslatend sowieso. Een klein lichtpuntje is er wel: in China lijkt de vraag weer iets aan te trekken.