Reportage

Kluswinkels: buiten in de rij, binnen is het rustig

Winkeltoezicht Doe-het-zelfwinkels werden na de coronabeperkingen overspoeld door klanten. Dat leidde tot ongemak. Hoe houd je dat veilig?

Een Praxis-filiaal in Utrecht. Afgelopen week kenden bouwmarkten een toestroom waar andere winkeliers jaloers naar keken. Het aantal pintransacties per dag was zo’n 20 procent hoger dan normaal.
Een Praxis-filiaal in Utrecht. Afgelopen week kenden bouwmarkten een toestroom waar andere winkeliers jaloers naar keken. Het aantal pintransacties per dag was zo’n 20 procent hoger dan normaal. Foto Aziz Kawak

Met een kar vol plantjes staat Fabienne Revelman bij het achterportier van haar auto. De zakken potgrond liggen al voorin en in haar kofferbak schikt ze voorzichtig de ronde plastic bakjes met groen. Wat ze gekocht heeft? „Goh, geen idee hoe dit allemaal heet. Een hortensia volgens mij. Plantjes voor binnen én buiten in elk geval.”

Eigenlijk mag dit niet meer, winkelen, vindt Revelman. Maar ja, ze zit al twee weken binnen, thuis in Zwanenburg. En deze woensdagmiddag scheen de zon zo lekker. Dus besloot ze toch maar naar het tuincentrum te gaan. „Maar wel nu, aan het einde van de middag, om de drukte een beetje uit de weg te gaan.”

Revelman heeft een goed moment gekozen. Deze woensdagmiddag is het bij tuincentrum De Oosteinde, middenin de weilanden tussen Haarlem en Vijfhuizen, betrekkelijk rustig. Op de parkeerplaats staan misschien twintig auto’s. De ene klant komt voor een paar zakken potgrond, een ander voor twee sinaasappelboompjes. Niemand koopt karrenvol.

Afgelopen week was dat wel anders. Toen kenden bouwmarkten en tuincentra een toestroom waar andere winkeliers jaloers naar keken. In kledingketens, sportzaken en meubelwinkels was het vaak zo rustig dat winkeliers hun deuren maar sloten; bij doe-het-zelfzaken kwamen zo veel klanten dat er soms zelfs een file stond.

De fysieke winkelstraat heeft het zwaar, maar online wordt volop besteld. Vooral webcams, headsets en spelletjes zijn in trek.

Gemiddeld genomen ontvingen winkels vorige week 10 tot 20 procent minder klanten dan gewoonlijk, concludeerde ING dinsdag op grond van pintransacties. Slechts drie sectoren vormden daarop een uitzondering: supermarkten, speelgoedwinkels en bouwmarkten/tuincentra. Bij die laatste groep zag ING het aantal transacties per dag zo’n 20 procent hoger uitvallen dan normaal.

Bouwmarkt, tuincentrum, speelgoedwinkel en super, daar kwam de klant wél

Het tuincentrum of de bouwmarkt bleek voor veel Nederlanders een fijne afwisseling. Grote groepen mensen werken thuis, de horeca en sportclubs zijn dicht. Dus hoe kom je dan al die lege uurtjes door? Menigeen zag het als goede reden om eindelijk eens die zolder aan te pakken, of de tuin zomerklaar te maken.

Dubbel gevoel

Bij de Praxis in het Drentse Emmen was dat goed zichtbaar, merkte Leon Buitendijk (52), die een zak cacaodoppen in zijn achterbak laadt. Vorige week kocht hij er het verkeerde product en dat is hij nu komen omruilen. Het valt hem op dat het in de bouwmarkt een stuk rustiger is dan vorige week. „Dat was een domme actie van mij, vlak voordat alles dichtging.”

Datzelfde zegt ook een medewerker voor de deur van de winkel. Nu is het een dag als alle andere, maar twee dagen geleden was het topdrukte. Op zijn shirt prijkt een grote sticker: „1,5 meter afstand!” Iedere klant die binnenkomt, moet vanaf donderdag een karretje mee naar binnen nemen. Per auto mag er één persoon de winkel in. Dat laatste heeft de drukte flink verminderd, zegt hij.

Veel sectoren worden hard getroffen door de uitbraak van het coronavirus. Luister ook onze podcast: Leidt het het virus tot een economische crisis?

Bij veel eigenaren van bouwmarkten en tuincentra riep de drukte van de afgelopen een dubbel gevoel op. Natuurlijk is het fijn dat ze in onzekere tijden nog steeds geld verdienen, terwijl de winkelstraten uitgestorven zijn. Maar is die drukte te verantwoorden, nu de regering burgers oproept zich zo veel mogelijk te isoleren en minstens anderhalve meter afstand te houden?

Het moederbedrijf van bouwketens Gamma en Karwei, Intergamma, vroeg zijn winkeliers in een e-mail zelfs niet langer „mededelingen te doen over omzet of drukte” in winkels. „Hiermee willen we voorkomen dat het RIVM aandacht gaat geven aan bouwmarkten, met mogelijk ongewenste gevolgen.” Ook op vragen van NRC laat een woordvoerder weten dat ze het „niet passend” vindt zich uit te laten over zulke cijfers.

De prioriteit ligt volgens de zegsvrouw volledig bij de werkomstandigheden voor het personeel, om ervoor te zorgen dat het zich veilig voelt. „In het begin vonden onze medewerkers dit natuurlijk heel spannend. En nog steeds wel. Want je werkt natuurlijk in een winkel, en daar komen de hele dag mensen langs.”

Zeker de eerste dagen dat de strengere maatregelen van kracht waren, ging dat lang niet altijd goed, merkten vakbonden. Zij hoorden geregeld van werknemers die zich zorgen maakten over hun gezondheid. Er waren te weinig beschermende middelen, aldus het CNV, en klanten hielden te weinig afstand. Sommige bezoekers zagen de bouwmarkt als uitje en kwamen, ondanks waarschuwingen, met het hele gezin.

Karretjes ontsmetten

Inmiddels hebben vrijwel alle bouwmarkten en tuincentra de maatregelen aangescherpt. Dat moet ook wel, want winkels die verzaken, kunnen een boete van 4.000 euro tegemoetzien, kondigde premier Rutte maandag aan. Bij de Karwei in Emmen mogen, net als bij veel andere winkels, maximaal honderd klanten tegelijk naar binnen. En alleen nog als ze een winkelwagentje meenemen. Een beveiliger ziet daarop toe.

Op de parkeerplaats voor de winkel staat de schoonmaakster alle winkelkarretjes grondig te reinigen. Onder het bordje ‘gebruikt’ worden mandjes ingeleverd en na ieder bezoek opnieuw ontsmet. In de winkel hangt bij de kassa’s een groot stuk plexiglas tussen caissière en klant. Op de vloer zijn waarschuwingen met tape vastgemaakt. De schoonmaakster maakt haar ontsmettingsrondje langs de showmodellen van de barbeques en picknickbanken.

Het gevolg van het strengere deurbeleid is dat buiten winkels de drukte toeneemt. Maar ook daar zijn ketens op voorbereid, zeggen ze. Zo werkt bouwmarkt Hornbach volgens een woordvoerder met verkeersregelaars. Die geven klanten meteen bij aankomst een folder om hen te informeren over de strengere regels. En beveiligers op het parkeerterrein controleren of klanten ook in de rij wel anderhalve meter afstand houden. „Daardoor lijken rijen langer”, aldus de zegsman. „Maar lange rijen buiten betekent rustig winkelen binnen.”

Al die maatregelen, en ook de oproepen van de regering, beginnen vrucht af te werpen, merkt de woordvoerder van Intergamma. „Mensen nemen de zaken nu serieuzer. Zeker na de NL Alert van zondag zagen we dat het rustiger werd.”

De voorlichter van Hornbach herkent dat beeld. „In het begin kregen we nog wel eens verongelijkte gezichten. Nu steeds minder.”

Inmiddels is bij bezoekers van de Praxis in Emmen de alertheid hoog. De ene klant gaat de winkelkarretjes te lijf met latex handschoenen aan, de ander verstopt haar handen in haar mouwen voordat ze het karretje aanraakt. Iedereen volgt gedwee de opdrachten van de beveiliger op. De vrouw van Leon Buitendijk wacht rustig bij de auto tot haar man terugkomt uit de winkel. „Ik blijf bewust buiten hoor, ook in de supermarkt”, vertelt ze. „Als het even kan, ga ik helemaal nergens meer naar binnen.”