Reportage

Boodschappen doen is een evenement geworden

Winkelen Dranghekken, beveiligingsmensen en verplicht een wagentje: sinds de laatste waarschuwing van het kabinet is winkelen in supers, bouwmarkten en tuincentra een nieuwe belevenis.

Willem en Hanny van Schaik markeren op de markt in Utrecht de omgeving van hun snackkraam opdat mensen voldoende afstand houden.
Willem en Hanny van Schaik markeren op de markt in Utrecht de omgeving van hun snackkraam opdat mensen voldoende afstand houden. Foto Ilvy Njiokiktjien

Vorig weekeinde moest Ine de Wilde haar man Theo nog halsoverkop de supermarkt uitsturen. „Het was een puinhoop, zo druk. Hij is al 74, ik pas 60. Dus toen heb ik de boodschappen verder alleen gedaan.”

Allebei hebben ze suikerziekte en lopen meer risico als ze het coronavirus zouden krijgen. Deze zaterdag staan ze toch weer in de rij voor hun vaste Jumbo-vestiging in Utrecht Overvecht – als een van de weinigen met mondkapjes op. „Die maakt een Turks of Marokkaans naaiatelier bij ons om de hoek. Je kan er zelfs een papieren zakdoekje indoen als filter en gewoon uitwassen.”

Vorig weekeind lokte het mooie lenteweer zo te veel mensen naar bossen, stranden, bouwmarkten en tuincentra

Ook de supermarkt is beter voorbereid dan vorige week. Op de parkeerplaats krijgt iedereen een winkelwagentje: alleen daarmee mag je een zigzaggend parcours in richting ingang, gemaakt van oranje dranghekken. Binnen is het beleid: één klant eruit, één erin. Dat gaat druppelsgewijs: omdat er minder kassa’s open zijn dan normaal, is de wachttijd voor afrekenen opgelopen tot een kwartiertje.

Mensen moeten verplicht een winkelwagen pakken bij de Jumbo in de wijk Overvecht in Utrecht. Er is ook een 'parcours' uitgezet waarin mensen op gepaste afstand van elkaar in de rij staan. Er mogen maximaal 130 mensen in de winkel zijn. Foto Ilvy Njiokiktjien

In het eerste weekeinde sinds het kabinet de landelijke coronamaatregelen aanscherpte, is boodschappen doen een evenement geworden. Iets waarmee ‘pretpark Nederland’ duidelijk de nodige ervaring heeft. Binnen een paar dagen zijn overal dranghekken neergezet, linten gespannen en controleren beveiligingsmedewerkers hoeveel mensen binnen lopen. Bij kassa’s staat met tape aangegeven hoeveel anderhalve meter is. Borden vertellen de nieuwe huisregels: afstand houden, met pin betalen, karretje of mandje verplicht. Jumbo roept op tot „functioneel boodschappen” doen. „Geen sociale gesprekken in de winkel.”

Laatste kans

Vorig weekeinde trok het mooie lenteweer zoveel mensen naar bossen, stranden, bouwmarkten en tuincentra, dat afstand houden onmogelijk werd. Dit was „asociaal”, in de woorden van minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) en Nederlanders kregen nog een laatste kans met een „intelligente lockdown”.

Lees ook: Kabinet zet ‘heftig’ beleid in tegen virus

In andere landen zijn burgers al opgesloten in hun huizen en alleen supermarkten en apotheken nog open. Nederlanders mogen vooralsnog meer, maar dan moeten ze wel beter afstand houden. En het verplichten van winkelwagentjes is daar een heel geschikt instrument voor, hebben veel grote winkels ontdekt.

Driekus van Plateringen, normaal schoonmaker bij Jumbo, geeft nu karretjes aan en maakt ze schoon op de parkeerplaats van de supermarkt. Foto Ilvy Njiokiktjien

Driekus van Plateringen maakt normaal de Jumbo zelf schoon, maar deze ochtend staat hij buiten de supermarkt. Hij neemt wagentjes aan van vertrekkende klanten, poetst met een paar pufjes alcohol en papier de handvatten schoon en geeft het karretje door aan een nieuwe klant. Hij draagt geen handschoenen, maar spuit om de vijf wagentjes wel wat alcohol in zijn handen, vertelt hij. Daar worden die „nogal ruw” van, dus straks smeert hij er thuis „lekker” de handcrème van zijn vrouw op.

Ook bij de ingang van de Gamma staat nu een beveiliger, aan een borreltafel met daarop twee plastic maatbekers. Doorgaans bewaakt hij concerten en festivals, nu houdt hij in zijn hand een stapeltje genummerde briefjes. Zodra iemand binnenkomt, gooit hij een briefje in de linkerbeker. Zodra er iemand vertrekt, gaat een briefje naar de andere beker.

In de loop van de ochtend, wordt dit systeem ingeruild voor een simpeler aanpak. „We hebben alle karretjes geteld, dat zijn er vijftig. Dus zolang iedereen met een karretje naar binnengaat, zitten we goed.”

Stan Vukajlovic is als facilitymanager van twaalf Gamma-vestigingen verantwoordelijk voor deze en andere anticoronamaatregelen. Die waren vooral nodig om winkelmedewerkers, van wie een deel zich zorgen maakte, beter te beschermen. Net als zorgwerkers zijn dit ware helden, meent Vukajlovic. Maar ook veel klanten kunnen de ingrepen waarderen, merkt hij. „We hebben bijna geen incidenten, mensen die echt niet willen luisteren weigeren we gewoon.”

Handschoentjes aan

Ook bij de Albert Heijn XL in winkelcentrum Overvecht zijn karretjes nu verplicht om de winkel te mogen betreden. Een muntje is niet nodig, blijft de beveiliger bij de ingang herhalen. „De wagentjes staan open.”

Maar de Kruidvat aan de overkant heeft alleen mandjes en hier is het om negen uur ’s ochtends al te druk, meent Peter Versteeg, die net naar buiten komt. „Mensen houden zich niet aan de regels. Ze hebben er maling aan.” Niet alleen jonge, ook oude mensen, zegt hij „Die denken: mij overkomt niks, of zo.”

Net als de zorgwerkers zijn de winkelbedienden ‘ware helden’

Versteeg is vandaag voor het eerst in vier dagen weer met zijn scootmobiel op pad gegaan, met een paar latex handschoentjes aan. „Ik blijf er wel wat van zeggen als de mensen te dichtbij komen. Tot vervelens toe. Want straks is het misschien de regering die zegt: alles gaat dicht.”

Ook op de markt in het centrum van Utrecht zijn maatregelen getroffen. Overal is met bokjes, kratten, linten en tape aangegeven hoe mensen afstand kunnen houden. Vis is afgeschermd met cellofaan. De kramen staan verder uiteen, wat ook makkelijk kan „omdat alle non-food er niet meer is”, legt marktmeester Ankie Kuik uit. Ook komen er veel minder klanten, nu in de nabijgelegen shopping mall Hoog Catharijne nagenoeg alle winkels dicht zijn.

Dagjesmensen, passanten en toeristen zijn uit het straatbeeld verdwenen. Er komen alleen nog vaste klanten, zeggen Jan en Ria van vishandel De Ruiter. „Wat nu hier loopt, koopt.” Ze hebben de helft minder ingekocht. „Als we daarmee losgaan, hebben we een mooie dag. In ieder geval de onkosten eruit.” Vishandelaar Lubert de Graaf uit Spakenburg denkt dat het belangrijk is dat de openluchtmarkten open blijven. „Als het hier dichtgaat, wordt het nog drukker in de supermarkten.”

‘Houd de boekhandel open’

Een regelmatig terugkerend discussiepunt blijft, zeker in de bouwmarkt, contant betalen. De huisregels stellen: alleen pinnen. Maar bankbiljetten en munten blijven altijd een wettig betaalmiddel, dus weigeren gaat niet. „Bovendien is het menselijkerwijs soms niet mogelijk”, zegt filiaalmanager Jurrit Tuinstra van de Gamma. „Ik sprak al verscheidene mensen met schulden die onder bewindvoering staan en alleen cash hebben.”

De caissière van de Gamma in Utrecht bedient haar klanten vanachter plexiglas. Foto Ilvy Njiokiktjien

Het is fijn dat mensen hun tuintje of huis zomerklaar kunnen blijven maken. Maar, vraagt Tuinstra zich ook af: „Hoelang pikken mensen dit?” Om de mensen geestelijk in goeden doen te houden, pleit hij ervoor dat niet alleen bouwmarkten, maar ook boekhandels en bibliotheken open blijven. „Anders hebben we over een paar maanden een tekort aan echtscheidingsadvocaten.”