Opinie

Twistgesprek: misbruik de coronacrisis niet voor politiek activisme

De coronacrisis als argument inzetten doet af aan de geloofwaardigheid van de milieubeweging, zegt . Maar er ís een verband met onze omgang met dieren, stelt . Twistgesprek onder leiding van .
Twistgesprek

Geen maatschappelijke of politieke kwestie of er is wel een verband te leggen met de coronacrisis. Er zijn mensen die vinden dat we het nú moeten hebben over duurzaamheid en globalisering, mensen beginnen over meer bewegen, en een enkeling vraagt zelfs aandacht voor de stervenscultuur in Nederland. Maar span je de crisis dan niet voor je politieke karretje? Is het bij alle onzekerheid ook niet beter „in alle bescheidenheid” even te zwijgen, zoals Karel Smouter in NRC betoogde? Aan de andere kant: deze pandemie komt niet uit de lucht vallen; er zijn daarvoor oorzaken aan te wijzen.

Els Aarts, docent Future Planet Studies aan de UvA, draagt de milieubeweging een warm hart toe, maar meent dat nu ‘makkelijk scoren’ afbreuk doet aan geloofwaardigheid. Dirk-Jan Verdonk, directeur van de ngo World Animal Protection, wijst erop het verband tussen de huidige crisis en onze omgang met dieren onontkoombaar is – die les dient zich nu aan. De stelling van hun gesprek: misbruik de coronacrisis niet voor klimaat- en dierenactivisme.

Els Aarts is EA, Dirk-Jan Verdonk is DV.

EA: „Net zoals Geert Wilders met het coronavirus in de hand ook nu roept dat de grenzen dicht moeten, misbruiken milieuactivisten het coronavirus om dezelfde punten te maken als altijd. Ze halen oude zondebokken uit de sloot: neoliberalisme, het verlies van biodiversiteit, globalisering en de bio-industrie. Ook ik heb daar van alles op aan te merken, maar de huidige coronacrisis is een gezondheidsprobleem, geen milieuprobleem.”

DV: „Geen verstandig mens zal deze crisis willen misbruiken. Wil je echter de kans op dergelijke crises in de toekomst verkleinen, dan zul je de oorzaken moeten adresseren. Als je vindt dat activisten dezelfde punten maken als altijd, kan dat dan misschien niet komen omdat ze al die tijd een punt hadden? Ik zie eenzelfde kramp als bij rechtse Amerikanen na de zoveelste massaschietpartij: dan vinden ze het ‘nu’ niet het moment om over oorzaken te spreken.”

EA: „Milieuactivisten maken inderdaad al lang goede punten, maar brengen die te makkelijk in verband met de coronacrisis. Ik ben benieuwd, welke oorzaken bedoel jij?”

DV: „Zo’n driekwart van de infectieziekten zijn zoönosen, ziekten die tussen mens en dier overspringen. Een reeks daarvan heeft de potentie epidemieën en pandemieën te veroorzaken: denk aan varkensgriep, SARS, ebola, Q-koorts. De Wereldgezondheidsorganisatie hanteert in dit verband een mooi concept, ‘One Health’, wat betekent dat de gezondheid van mensen, dieren en het milieu onverbrekelijk met elkaar verbonden zijn en in samenhang bevorderd moeten worden. Onze omgang met dieren – en met de natuur – is er heel bepalend voor of die virussen en bacteriën overspringen of blijven zitten waar ze zitten. Het virus SARS-CoV-2, naar alle waarschijnlijkheid overgesprongen op een markt met wilde dieren, vormt helaas een schoolvoorbeeld van hoe het in mens-dierrelaties tragisch mis kan lopen.”

EA: „Het overspringen van ziekten tussen mens en dier is bijna onvermijdelijk. Je gooit nu alle zoönosen op een hoop. Ziektes worden overgebracht door vleesconsumptie, zowel bij jacht op wilde dieren als bij intensieve veehouderij. Maar je kan ook ziek worden van alleen de nabijheid van dieren. Teken met Lyme en hondsdolheid liggen op de loer om een ziekte over te brengen. Ligt de oplossing dan in het vermijden van elk contact tussen mens en natuur?”

DV: „Ik gooi het niet op een hoop, ik geef de gemene deler weer van deze crises. Je doet voorkomen alsof zoönosen rampen zijn die ons nu eenmaal overkomen. Dat is een fatalistische én fatale opvatting. De coronacrisis is een rechtstreeks uitvloeisel van Chinees overheidsbeleid dat erop gericht is de handel in en consumptie van wilde dieren aan te moedigen. Is daarmee élk mens-diercontact uit den boze? Nee, natuurlijk niet. Maar onze omgangsvormen met dieren kunnen veel zorgvuldiger en terughoudender. Die commerciële handel in wilde dieren is bijvoorbeeld echt geen goed idee.”

EA: „Ook ik ben tegen zulke handel in wilde dieren, maar dan vanwege dierenleed en verlies van biodiversiteit. Natuurlijk moeten zoönosen bestreden worden, maar het coronavirus gebruiken om alleen de mens-dier relaties te bekritiseren die je toch al niet aanstonden, doet af aan de geloofwaardigheid van de milieubeweging. En die gaat me aan het hart. Het echte probleem nu is dat nieuwe ziekten zich razendsnel verspreiden. Effectieve maatregelen zijn bijvoorbeeld een wereldwijd detectiesysteem om snel te kunnen reageren en het verbeteren van lokale gezondheidszorg.”

DV: „China heeft nu eindelijk de handel in wilde dieren verboden om herhaling van dit drama te voorkomen. Andere landen zouden moeten volgen. Wat betreft je zorg over de milieubeweging: een belangrijke taak van maatschappelijke organisaties is om de samenhang van problemen voor het voetlicht te brengen. Belangen moeten op een lijn komen om positieve veranderingen te bewerkstelligen. Jij drijft die belangen uit elkaar, ontkent hun samenhang.”

EA: „Laten we elkaar binnen de milieubeweging scherp houden. Samenhang kan je overal tussen beredeneren als het uitkomt. Dierenmarkten sluiten is top, maar de ‘verstoorde mens-dier relatie’ is nu niet het punt. Eenzelfde redeneertrant zie ik bij milieuactivisten die de quarantainemaatregelen en de economische crisis toejuichen. Ze pleitten altijd al voor economische krimp en danken het coronavirus nu voor de afname van vervuiling. Voorbijgaand aan het feit dat de armste mensen het hardst geraakt worden. Erger jij je daar niet aan?”

DV: „Onze omgang met dieren is de oorsprong van deze crisis en de sleutel om herhaling te voorkomen. Je lijkt dat alleen te willen ontkennen uit ergernis over kortzichtige en harteloze reacties online over de schrijnende gevolgen die de crisis voor mensen heeft.”

EA: „Mens-dierrelaties zijn van alle tijden en culturen, en je legt niet uit hoe die precies op de schop moeten om zoönosen te voorkomen. Omdat je ze niet kúnt voorkomen. We zijn met veel mensen, daarom verspreidt een virus zich makkelijk. Het is aan de gezondheidszorg om virusuitbraken in te dammen. Het verlies van biodiversiteit, dierenleed en klimaatverandering zijn op zichzelf al erg genoeg. We hebben het coronavirus niet nodig om dat te bewijzen.”

DV: „Ik verwees je al naar het ‘One Health’-idee van de WHO. En een handelsverbod op wilde dieren is een heel concrete maatregel. Maar we zullen ook naar de risico’s van de mondiale vleesproductie moeten kijken. Echt, het risico op zoönosen kunnen we sterk indammen. Dat is in het belang van mens, dier en milieu een dure plicht, zoals de hele wereld nu aan den lijve ondervindt.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.