Sterven in het ziekenhuis is eenzaam

Stervensbegeleiding De coöperatie Palliatieve Zorg wil dat het mogelijk wordt dat meer mensen afscheid kunnen nemen van hun geliefden.

Huisarts Rob Schonck: „Thuis blijven is een heftige keuze die nu nog met grote onzekerheid omgeven is. Dus heb ík bij die keuze patiënten steeds ingestuurd naar het ziekenhuis."
Huisarts Rob Schonck: „Thuis blijven is een heftige keuze die nu nog met grote onzekerheid omgeven is. Dus heb ík bij die keuze patiënten steeds ingestuurd naar het ziekenhuis." Foto iStock

Artsen die palliatieve zorg geven – een stervende patiënt begeleiden – leren nu in hoog tempo bij over de grillen van het nieuwe coronavirus. „We weten steeds beter wat sommige coronapatiënten te wachten staat”, vertelt huisarts Marike de Meij die palliatieve zorg verleent in het Amsterdamse OLVG.

Landelijk zijn er in totaal 546 positief geteste Covid-19patiënten overleden.

In het OLVG liggen 15 coronapatiënten op de intensive care en 53 op verpleegafdelingen. Van der Meij: „Na dagen van milde klachten gaan sommige patiënten opeens achteruit, worden ze benauwd, krijgen ze ernstige vermoeidheid, pijn, hoesten en verwardheid. Mensen overlijden daarna meestal binnen twee dagen. Sommige patiënten ademen heel snel maar voelen zich gelukkig niet benauwd. Voelen ze zich dat wel dan geven we zuurstof en morfine. Als dat niet genoeg helpt, geven we Midazolam om mensen in slaap te brengen.”

Het OLVG heeft vrijdag een palliatieve afdeling ingericht, met acht bedden, zodat patiënten daar rustig kunnen sterven en niet verplaatst hoeven te worden naar een hospice of thuis.

Een delier voorkomen (acute verwardheid) lukt het beste met rust en regelmaat voor de patiënt, vertelt Van der Meij. „Niet te veel prikkels maar ook niet te weinig. Een dag moet herkenbare momenten hebben. Maar de coronapatiënten liggen achter een gordijn als ze een kamer delen met anderen. Ze mogen niet naar de wc – ze poepen op de po – dat gordijn gaat níet open. Daardoor zijn er weinig prikkels en raken ze extra verward. Het is frustrerend; we moeten nu soms dingen doen die ingaan tegen het welzijn van de patiënt.”

De besmettelijkheid van het nieuwe coronavirus noopt tot beschermende maatregelen die alle zorg, ook palliatieve, bemoeilijken. En de agressie van het virus maakt dat het sterven relatief snel gaat.

Trauma

Hoe neem je zo snel afscheid van je geliefde? Manon Boddaert, medisch adviseur van de coöperatie ‘Palliatieve Zorg Nederland’, heeft vrijdag aangedrongen op regels bij de virologen van het RIVM. „We hopen dat ze toestaan dat mensen wél afscheid nemen, zo mogelijk zonder beschermende kleding. Anders kunnen nabestaanden echt een trauma oplopen.” Er mag nu, in sommige ziekenhuizen en verpleeghuizen, maar één persoon per dag bij om afscheid te nemen. Boddaert: „Dat is weinig, je zou meer willen. Je weet niet of de patiënt de volgende dag haalt.” Nadeel van een coronapatiënt onbeschermd omhelzen, zegt Boddaert, is dat je daarna zelf geïsoleerd wordt en bijvoorbeeld niet onbeschermd naar de uitvaart mag. En zelf erna ook niet getroost kan worden.

Lees ook: Wie kan ten prooi vallen aan het coronavirus? Iedereen, maar mannen worden zieker

Huisarts Rob Schonck in Venlo is er nu continu mee bezig. „In het ziekenhuis sterf je vrij eenzaam, omringd door mensen in beschermende kleding. Alleen op een palliatieve afdeling is er, beperkt, bezoek”, vertelt hij. „Konden we maar zeggen voor wie het ziekenhuis nu géén meerwaarde heeft. Dan zou ik zeggen: gewoon thuis blijven! Maar thuis blijven is een heftige keuze die nu nog met grote onzekerheid omgeven is. Dus heb ík bij die keuze patiënten steeds ingestuurd naar het ziekenhuis. Al is dat met de huidige beddencapaciteit niet meer houdbaar.”

Thuis zijn lieve mensen, zegt Schonck, „die dan waarschijnlijk ook ziek worden. Het is niet anders.” Voor de „echt alleenstaanden” ontstaan nu initiatieven. Zo zijn er plannen voor corona-hospices in vestigingen van sommige hotelketens, vertelt Palliatieve Zorg Nederland.

In betere omstandigheden wordt palliatieve zorg in alle rust gegeven. Een gesprek met de huisarts en als de patiënt dat wil: de dominee, pastor, imam, maatschappelijk werker. Er is dan vaak tijd om te reflecteren. In veel ziekenhuizen zijn de ‘palliatieve teams’ – met een aantal medisch specialisten en een maatschappelijk werker – in het weekend zelfs vrij. In het ‘pandemidieplan palliatieve zorg’ voor ziekenhuizen staat beschreven wat er moet gebeuren als veel patiënten tegelijk sterven. Het palliatieve team is dan 24/7 bereikbaar; in elk geval om de zorgverleners van de patiënt te adviseren.