Analyse

Solidariteit door corona? Niet op het wereldtoneel

Analyse geopolitiek Het virus slaat alleen Antarctica nog over, maar tussen landen heerst onmin. In Europa, en tussen de VS en China.

De Amerikaanse president Trump in gesprek met onder meer de Russische president Poetin en Erdogan, van Turkije. Hier tijdens de G20 in Japan, juni 2019.
De Amerikaanse president Trump in gesprek met onder meer de Russische president Poetin en Erdogan, van Turkije. Hier tijdens de G20 in Japan, juni 2019. Foto AP

António Guterres, de secretaris-generaal van de VN, riep deze week op tot een wapenstilstand. Dat doet hij wel vaker. Maar nu gold zijn oproep strijdende partijen in de héle wereld.

De wereldvrede kwam er niet, maar zijn oproep onderstreepte wel dat corona kán uitgroeien tot een mondiale catastrofe. In eerste instantie moesten welvarende landen in de strijd vooroplopen, maar het virus doet nu ook arme, dichtbevolkte, fragiele en verscheurde landen aan. Nog maar een enkel land is coronavrij – en Antarctica.

Wat begon als een Chinees probleem en zich via Iran en Europa naar de VS verplaatste, heeft nu ook geleid tot een lockdown van de 1,3 miljard inwoners van India, gedwongen thuiszitten voor 140 miljoen Russen en grote zorgen over Afrika. Zuid-Afrika meldde twee doden en ging als eerste land op het continent in lockdown. In het Midden-Oosten is het door oorlog uitgemergelde Syrië met miljoenen ontheemden een hulpeloze prooi.

Wat doet de wereldgemeenschap oog in oog met deze aanzwellende storm? Zet corona aan tot solidariteit?

Internationale organisaties doen hun werk. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft in twee weken 95 miljoen dollar opgehaald en VN-hulporganisaties hebben een fonds geopend voor de zwakste landen. De vraag is wanneer en met hoeveel geld rijke landen dat fonds vullen. Regeringsleiders hebben de videoconferentie omarmd, maar dat betekent niet dat ze het sneller met elkaar eens worden.

De Europese Raad per video duurde donderdagavond langer dan verwacht en ging zonder overeenstemming uiteen. De weigering van onder andere Nederland om zonder voorwaarden ongekende financiële hulp in te zetten, werd in Zuid-Europa met woede en teleurstelling onthaald. Corona heeft de Noord-Zuid-frictie in de Europese Unie vooralsnog alleen maar aangewakkerd. „La brutta Europa” kopte La Repubblica vrijdag.

Lees ook: ‘Walgelijk’ en ‘wreed’: hoe Nederland in de coronacrisis vijanden maakt in de EU

De leiders van de G20 onder leiding van Saoedi-Arabië kwamen donderdag in hún videoconferentie niet verder dan een vlakke verklaring. Als je de maatregelen die de landen al namen optelt, kom je weliswaar tot een economisch stimuleringsprogramma van 5.000 miljard dollar, maar coördinatie ontbreekt. De leiders beloofden wel meer gezamenlijk te zullen doen. Wat daarvan terechtkomt is afwachten.

Juist de G20 zou nu het verschil kunnen maken, betoogde onder anderen de voormalige Britse premier Gordon Brown. De G20 zou bijvoorbeeld de productie van medische hulpmiddelen kunnen organiseren en door gezamenlijk optreden het vertrouwen van economie en financiële markten kunnen opkrikken. Als de G20 niets doet en Afrika een vergelijkbare coronacrisis krijgt als Azië, zijn de mogelijkheden van multilaterale instellingen snel uitgeput, stelde Brown.

Wuhan-virus

Een groot obstakel is de moeizame relatie tussen de VS en China. Woensdag konden de G7-landen samen niet tot een verklaring komen omdat de VS het coronavirus aanduidde als het ‘Wuhan-virus’, terwijl China dat als een belediging opvat. Het lukte daarom ook niet om in de VN-Veiligheidsraad een corona-resolutie aan te nemen.

Trump en Xi namen vrijdag iets van de spanning weg door elkaar te bellen. Trump erkende dat China veel expertise heeft opgebouwd over het virus. China verklaarde dat het bereid is die kennis te delen, ook met de VS. Een détente is dat nog niet. Trump tekende donderdag een verklaring over de onafhankelijkheid van Taiwan, waar China vrijdag prompt boos op reageerde.

Het huidige stelsel van internationaal overleg dankt de wereld aan WOII. Als er ooit een moment was om dat sleetse, bijna 75 jaar oude overlegcircuit nieuw leven in te blazen, dan is het nu.